توجه به اصل عمل

نظر به اصل عمل است كه توجّه داشته باشد عمل را حتماً براى خدا انجام دهد و سيرت و صورت عمل را كامل بياورد و بداند هم‏چنان كه خلق مطّلع بر ظاهر عملند ، خالق حكيم و خداى دانا هم مطّلع به ظاهر عمل و هم آگاه به باطن عمل است ، وچيزى در اين درياى موّاج آفرينش از نظر آن جناب پنهان نيست . چون عبد ، آراسته به اين دو نظر شود ، عمل براى او و مطابق با دستور او انجام مى‏گيرد و انسان با اين دو نظر در همه عمر از افتادن در خطر مصون خواهد ماند و هيچ عملى از اعمال او به هدر نرفته و در نزد حضرت حق بى‏مزد و اجر نخواهد ماند و از همه بالاتر با اين دو نظر هر انسانى از آلوده شدن به گناه و قرار گرفتن در دامن شيطان و افتادن در دام خطرناك هواى نفس در امان خواهد بود .لازم است اين دو را با تمرين و رياضت و با كمك گرفتن از عنايت حق بدست آورد كه بدون توجّه و مراقبت نسبت به هر فعل و هر عملى ، براى انسان جز خسارت چيزى نخواهد ماند .
و به قول مغربى آن عارف بلند قدر :

سبو بشكن كه آبى نى سبويى                                     زخود بگذر كه دريايى نه جويى

ز خود او را طلب هرگز نكردى                                     اگرچه سال‏ها در جستجويى

كه را مى‏بينى از خود مى‏نپرسى                                     كه را گم كرده‏اى آخر نگويى

كلاه فقر را بر سر نيابى                                     مگر وقتى كه ترك سر بگويى

كجا بر كوى او رفتن توانى                                     كه طفلى در پى چوگان و گويى

تو يك رو شو كه آيينه چو طومار                                      سيه‏رو گردد آخر از دورويى

 
جلال الدين مولوى كه مبيّن قسمتى از حقايق است مى‏گويد :

هركسى ز اندازه روشن دلى                                     غيب را بيند به قدر صيقلى
هركه صيقل بيش كرد او بيش ديد                                بيش‏تر آمد بر او صورت پديد
گر تو گويى آن صفا فضل خداست                               نيز اين توفيق صيقل زآن عطاست
قدر همّت باشد آن جهد و دعا                                      ليس للانسان الاّ ما سعى
واهب همّت خداوند است و بس                                   همّت شاهى ندارد هيچ خس