به اعتقاد بيداران راه ، طالبان خدا بر سه دستهاند :
اوّل : اهل زهد و عبادت كه به اميد بهشت و پاداش اخروى يا پاداش روحانى ديگرى از قبيل كرامات ، خدا را پرستش مىكنند و خداوند از راه فضل و عنايتش خودش را به آنها در حدّ جهاد آنان مىشناساند .
دوّم : حكماى حكمت الهى كه خداوند از راه جلال و جبروت خود ، خود را به آنها مىشناساند ؛ ولى اينان با استدلال و منطق نمىتوانند جلال و جبروت الهى را درك كنند و در ادراك صفات و آثار خداوندى سرگردان و از ادراك حقيقت توحيد به كلّى عاجزند و ماحصل گفتارشان اين است كه ذات الوهيّت و حضرت احديّت ، لا يدرك است و نتيجه علم ما اين است كه مىدانيم كه از ادراك او عاجزيم .
سوّم : عرفا كه خداوند به وسيله اشراق ، خود را به آنان مىشناساند ، يعنى عارف به حالى مىرسد كه از ما سوى اللّه منقطع گشته ، از حدود تعيّنات شخصى خارج مىشود و فانى محض گشته به خدا باقى مىشود .به عقيده عرفاى شامخين كه ماحصل نبوت انبيا و امامت امامان عليهمالسلام است ، انسان ، علت غايى آفرينش و نتيجه خلقت و تاج جهان است ، انسان ، اگرچه بر حسب ترتيب ظهور آخر است ، ولى در نظر خداوند و بر حسب مقام شرفى ، اوّل است .
*
در ازل پرتو حسنت ز تجلى دم زد
جلوهاى كرد رخت ديد ملك عشق نداشت
عقل مىخواست كز آن شعله چراغ افروزد
مدعى خواست كه آيد به تماشاگه راز
ديگران قرعه قسمت همه بر عيش زدند
جان علوى هوس چاه زنخدان تو داشت
حافظ آن روز طرب نامه عشق تو نوشت
كه قلم بر سر اسباب دل خرم زد
*
عشق پيدا شد و آتش به همه عالم زد
عين آتش شد از اين غيرت و بر آدم زد
برق غيرت بدرخشيد و جهان بر هم زد
دست غيب آمد و بر سينه نامحرم زد
دل غم ديده ما بود كه هم بر غم زد
دست در حلقه آن زلف خم اندر خم زد
كه قلم بر سر اسباب دل خرم زد
تا انسان اسير شهوت و هوس است از خدا دور است ؛ ولى چون كشش حبيب در او زياد شود و پشت پا به عالم حس و محسوس بزند و از باطن خود به نور معرفت روشن گردد ، شوق و وجد اتّصال به محبوب بر هر چيز فايق آيد ، به اين معنى كه چون ميراندن نفس و از ميان بردن تعيّنات انجام يابد ، حلاوت مشاهده جمال الوهيّت ، قلب او را به اهتزاز در آورد .
رواياتى ديگر در عظمت « لا إله إلاّ اللّه » آرى ، در كنار اين معرفت ، قول « لا إله إلاّ اللّه » انسان كه قول همه وجود او به خصوص قلبش مىباشد ، بها و قيمت بهشت است و گفتار نبىّ اكرم بر چنين كسان صادق است كه : ثَمَنُ الْجَنَّةِ لا إلهَ إلاّ اللّهُ .
پيامبر اسلام صلىاللهعليهوآله فرمود : هركس بگويد : « لا إله إلاّ اللّه » در بهشت از براى او درختى از ياقوت سرخ در زمينى كه هم چون مشك سفيد است كاشته مىشود ، در حالى كه شيرينتر از عسل و سپيدتر از برف و خوشبوتر از مشك است ، در آن روييده ميوههايى است مانند پستان دختران بكر كه از پس هفتاد حلّه نمايان است .
جابر جعفى از امام باقر عليهالسلام روايت كرده كه پيغمبر صلىاللهعليهوآله فرمود : هر چيزى در جهان همتا و نظيرى دارد مگر سه چيز :
اوّل : ذات مقدس احديّت كه نظير ندارد .
دوّم : كلمه شريف « لا إله إلاّ اللّه » كه هم وزن و شبيه ندارد .
سوّم : اشكى كه از خوف خدا از چشم خارج شود كه براى آن وزنى نمىتوان قايل شد و چنانچه بر صورت جارى گردد ، هيچ خوارى و ناراحتى پس از آن به آن صورت نخواهد رسيد .
ابو طفيل از اميرالمؤمنين عليهالسلام روايت كند كه فرمود :
هيچ بنده مسلمانى نيست كه بگويد : « لا إله إلاّ اللّه » مگر اين كه اين گفتار بالا رود و به هر سقفى [ از گناهان ] كه برسد مىشكافد و به هر گناهى از گناهانش برخورد كند نابودش سازد تا آنكه پس از محو گناهان در صف حسنات و كارهاى نيك او قرار مىگيرد .
عَنْ أَبى حَمْزَةِ الثِّمالى قَالَ : سَمِعْتُ أَبا جَعْفَرَ عليهالسلام يَقُولُ : مَا مِنْ شَىْءٍ أَعْظَمُ ثَوابا مِنْ شَهَادَةِ أَنْ لا إلهَ إلاّ اللّهُ لِأَنَّ عَزّ وَجَلّ لا يَعْدِلُهُ شَىْءٌ وَلا يَشْرَكُهُ فِى الْأَمْرِ أَحَدٌ .
ابو حمزه ثمالى مىگويد : از حضرت باقر عليهالسلام شنيدم فرمود : هيچ عبادتى از نظر ثواب و اجر ، بالاتر از شهادت به كلمه « لا اله الا اللّه » نيست ، چون كه نه چيزى نظير و عديل حق است و نه كسى با خدا شريك است .
قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلىاللهعليهوآله : مَا قُلْتُ وَلا قَالَ الْقَائِلُونَ قَبْلى مِثْلَ لا إله إلاّ اللّهُ .
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمود : نه من و نه گويندگان قبل از من ، كلمهاى مانند « لا اله الا اللّه » نگفتيم .
قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلىاللهعليهوآله : خَيْرُ الْعِبادَةِ قَوْلُ لا إِلهَ إلاّ اللّهُ .
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمود : بهترين عبادت گفتار « لا اله الا اللّه » است . قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلىاللهعليهوآله : مَا مِنْ مُؤْمِنٍ يَقُولُ لا إلهَ إلاّ اللّهُ إلاّ مُحِيَتْ ما فى صَحيفَتِهِ مِنْ سَيِّئاتٍ حَتّى تَنْتَهى إلى مِثْلِهَا مِنْ حَسَناتٍ .
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمود : هيچ مؤمنى نمىگويد « لا اله الا اللّه » مگر اين كه گناهان از نامه اعمالش محو مىشود تا آن كلمه كنار بقيه حسناتش قرار گيرد . عَنْ فُضَيْلٍ قَالَ : سَمَعْتُهُ يَقُولُ : أَكْثِرُوا مِنَ التَّهْليلِ وَالتَّكْبيرِ فَإِنَّهُ لَيْسَ شَىْءٌ أَحَبَّ إلَى اللّهِ مِنَ التَّكْبيرِ وَالتَّهْليلِ .
فضيل بن يسار مىگويد : از امام صادق عليهالسلام شنيدم فرمود : « لا اله الا اللّه » و « اللّه اكبر » را زياد بگوييد ؛ چون در نزد پروردگار چيزى از اين دو ذكر ، محبوبتر نيست .
عَنْ أبى عَبْدِاللّهِ عليهالسلام قَالَ : مَنْ قَالَ لا إلهَ إلاّ اللّهُ مُخْلِصا دَخَلَ الْجَنَّةَ وَإِخْلاصُهُ بِهَا أَنْ يَحْجُزَهُ لا إلهَ إلاّ اللّهِ عَمَّا حَرَّمَ اللّهُ عَزَّ وَجَلَّ .
امام صادق عليهالسلام فرمود : كسى كه با اخلاص « لا اله الا اللّه » بگويد ، وارد بهشت مىشود و اخلاص ، گويى به آن است كه « لا اله الا اللّه » او را از تمام معاصى الهى باز دارد .
قسمت عمدهاى از صفحات گذشته ، شرح اين روايت و مشابه آن است . در حقيقت « لا إله إلاّ اللّه » را بايد با معرفت و با اخلاص گفت ؛ زيرا « لا إله إلاّ اللّه » گفتن ، بدون اين كه آثار مثبت الهى در انسان تجلّى كند ، علت دخول در بهشت نيست.
عَنْ أَبى جَعْفَرٍ عليهالسلام قالَ : قالَ رَسُولُ اللّهِ صلىاللهعليهوآله : آتَانى جَبْرَئيلُ بَيْنَ الصَّفا وَالْمَرْوَةَ فَقَالَ : يَا مُحَمَّدُ طُوبى لِمَنْ قالَ مِنْ أُمَّتِكَ لا إلهَ إلاّ اللّهُ مُخْلِصا .
امام باقر عليهالسلام از نبىّ اكرم صلىاللهعليهوآله نقل مىكند كه جبرئيل بين صفا و مروه بر من وارد شد و گفت : خوشا به حال كسى كه از امت تو « لا اله الا اللّه » را با اخلاص بگويد .
حذيفه يمانى كه از اصحاب نبىّ اسلام بود ، مىگفت : « لا إله إلاّ اللّه » هميشه غضب الهى را از بندگان بر مىگرداند ، مادامى كه سلامت دين را بر دنيا مقدّم بدارند ؛ ولى هرگاه باكى از نقصان در دين نداشته باشند و فقط در فكر تكميل جهات مادى دنيوى خود باشند و در عين حال « لا إله إلاّ اللّه » بگويند ، از آنان پذيرفته نيست و به آنها گفته مىشود : دروغ مىگوييد و در اين كلمه راستگو نيستيد . پيامبر عزيز صلىاللهعليهوآله به امام على عليهالسلام فرمود : براى شيعيان تو وحشتى در قبور نيست و ترسى به هنگام قيامت براى آنان نمىباشد ، گويى آنان را مىبينم كه به هنگام صيحه قيامت ، سر از خاك بر مىدارند و مىگويند : خدا را حمد كه حزن و اندوه را از ما برداشت ، پروردگار ما غفور و شكور است .
پيامبر عزيز اسلام صلىاللهعليهوآله فرمود : به حق كه تمام شما داخل بهشت مىشويد ، مگر روى گردانان و آنان كه از اطاعت حق همانند شتر از اهلش رم كرده ، گفتند : يا رسول اللّه ! كه سرپيچى مىكند ؟ فرمود : كسى كه « لا إله إلاّ اللّه » نمىگويد ، من شما را سفارش مىكنم زياد « لا إله إلاّ اللّه » بگوييد قبل از اين كه بين شما و اين كلمه طيّبه جدايى بيفتد ، اين كلمه به حقيقت كلمه توحيد ، كلمه اخلاص ، كلمه تقوى ، و كلمه طيّبه و دعوت حق و ريسمان محكم الهى و بها و قيمت بهشت است .
از امام صادق عليهالسلام نقل شده : فقرا خدمت نبىّ اكرم صلىاللهعليهوآله رسيدند و گفتند : آنان كه از مال دنيا نصيبى دارند ، مىتوانند در راه خدا بنده آزاد كنند ، ما نمىتوانيم ، قدرت بر حج دارند ، ما نداريم ، صدقه مىدهند ، ما نمىتوانيم ، جهاد مىكنند ، براى ما ميسر نيست ، پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمود : كسى كه صد بار « اللّه اكبر » بگويد ، بهتر از آزاد كردن صد بنده است و كسى كه صد بار تسبيح بگويد ، بهتر از صد قربانى است و كسى كه حق را حمد بگويد ، بهتر از صد اسب با بار و زين و لجام و ركاب است كه در راه خدا قرار دهد و كسى كه صد بار « لا إله إلاّ اللّه » بگويد از نظر عمل ، در آن روز بهتر از همه است ، مگر كسى زيادتر از او بگويد . اين خبر به گوش اغنيا رسيد و به گفتار آن حضرت عمل كردند ، فقرا به محضر حضرت برگشتند و داستان را گفتند ، حضرت فرمود : اين فضل خداست كه به هركس بخواهد عنايت مىكند .