راه‏هاى تغذیه نفس

قرآن مجید مى‏فرماید: آخر این مسیر جهنم است، اما اگر تغذیه مثبت و سالم شود، قضیه فرق مى‏کند. گوش و چشم راههاى تغذیه نفس هستند؛ گوش براى این که حقایق الهى را به نفس برساند، چون رابط بین حقایق الهى و نفس گوش است، البته عقل قوّه دریافت است که مى‏گیرد و بعد در صفحه نفس منعکس مى‏کند. چشم براى دیدن آثار الهى است، که قرآن مى‏فرماید انسان از طریق آثار به عبرت‏ها، پندها و موعظه‏ها راه پیدا مى‏کند. نفس از این دو طریق تغذیه مى‏شود، قدرت مى‏گیرد و همان قدرت را خرج پرواز و حرکتش مى‏کند و وقتى شروع به حرکت کردن مى‏کند، تمام اعضا و جوارح را هم با خود مى‏برد. پایان این راه هم « ارْجِعِى‏اِلَى رَبِّکِ رَاضِیَهً مَرْضِیَّهً »2 است. خطاب اصلى این آیه نفس است. در آخرین آیه سوره مبارکه «والفجر» مى‏خوانیم : « یَا اَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّهُ * ارْجِعِى اِلَى رَبِّکِ رَاضِیَهً مَرْضِیَّهً * فَادْخُلِى . . . » اى نفس « فَادْخُلِى فِى عِبَادِى * وَادْخُلِى . . . » اى نفس « جَنَّتِى » بهشت خودم که غیر از بهشت‏هایى است که در قرآن مجید آمده است، این را انسان باید برسد تا بفهمد.

پیغمبر مى‏فرماید : این واقعیّات را الان از طریق گوش نمى‏فهمد ولو اوصاف و آثارش را برایش تعریف کنند؟ این نفس گاهى در برابر آیات حق حالت اعراض مى‏گیرد، چنان که در آیه 46 سوره یسآ خداوند بیان فرموده است که : « وَمَا تَاْتِیهِم مِنْ ایَهٍ مِنْ ایَاتِ رَبِّهِمْ اِلاَّ کَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِینَ »3.