از پاداشهاى عظيمى كه خداوند متعال براى انسان مقرر فرموده است ، پاداش در برابر هزينه مثبت عمر است. به فرموده خدا در قرآن مجيد ،بالحظات عمر ، به تجارتى كه سود ابدى دارد ، مىتوان دست يافت.درقرآن دو كلمه تجارت و زراعت در رابطه با عمر آمده است .
ابوذر از شخصيتهاى بزرگ اسلام مىفرمايد :
روزى وارد مسجد شدم ،رسول خدا صلى الله عليه وآله را تنها ديدم ، كنار حضرت نشستم و از وقتى كه در كنار پيغمبر اسلام صلى الله عليه وآله بودم ، خواستم استفاده و تجارت كنم .به محضر مبارك رسول خدا صلى الله عليه وآله عرض كردم :مرانصيحت كنيد .پيغمبر صلى الله عليه وآله بىدرنگ قبول كردند و فرمودند :
« اِغتَنِم خَمساً قَبلَ خَمس ؛ شَبابَك قَبلَ هرمِك »(1)
غنيمت يعنى بهره و سود . ابوذر ! از پنج سرمايه ، قبل از اين كه پنج برنامه ، جايگزينِ اين پنج سرمايه شوند ، سود ببر . بعضى از اين پنج سرمايه اصلاً جايگزين ندارند و وقتى از دست برود و در بىراهه مصرف شود ، چيزى در اين عالم نيست كه جايگزين اين سرمايه از دست رفته شود .
فرمود : قدرت و نشاط عمر جوانى را قبل از اين كه پيرى به جاى آن بيايد كه ديگر نتوانى كارى انجام بدهى ، از آن بهره بگير.
آن كه جوانى را غنيمت شمرده و تمام نيروى جوانى را به روش مثبت در همه امور زندگى خود ، با پروردگار معامله كرده و آن را مثبت هزينه كرده است . كه از چهارده سالگى بهار جوانى شروع مىشود تا چهل سالگى چه مثبت و چه منفى ، تمام مىشود.
دو نفر كه يكى عاشق خداست و جوانى خود را خوب هزينه كرده است ، آرزو دارد كه خدا اين جوانى را دوباره به او برگرداند و آن كسى كه جوانى خود را بد هزينه كرده ، بر اثر دود فراوان ، گرفتار رنج شديد و غير قابل علاج ريهاى شده و يا بر اثر خوردن الكل ، هر دو كليهاش خراب مىشود ، يا خيلى زنا كرده ، يا چند ميليون دزديده و برده و خورده و تمام شده ، پولى نيست كه به صاحبانش برگرداند ، جوانىاى كه پنجههاى پيرى، گلوى آن را فشرده و خفه كرده ، ديگر برنمىگردد ؟
.پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله در زمينه گذشتِ عمر ، چقدر زيبا مىفرمايد :
« انتم على ظهر السفر و السَّيرُ بِكم سَريعٌ فقد رَأيتُم اللَّيلَ و النَّهارَ وَ الشَّمسَ وَ القَمَرَ يُبلِيانِ كُلَّ جَديدٍ »(2)
لحظهاى كه به دنيا آمديد ، شما را بر مركبى به نام سفر سوار كردند . همان لحظهاى كه اين قافله شما را از رحم مادر گرفت ، پشت به رحم و رو به آخرت شديد ، از همان لحظه شما را به جلو حركت دادند.شما را با شتاب به جلو مىبرند .تا درحفره ای به نام قبر پرتاب مىكنند و پرونده شما را با سرعت زيادى مىبندند .
با چشم خود شب و روز ، آفتاب و ماه وحركات و رفتن و آمدنها را ديديد ، هر چه خدا به شما ابزار نو داده بود ، مصرف كرديد ؛ گوش شما سمعك و چشم شما عينك مىخواهد . پاى خود را دراز مىكنيد تا نماز بخوانيد ، از زمين مىخواهيد برخيزيد ، بايد نفس نفس بزنيد. تمام اين ابزار نو كه به شما داده بودند ، مصرف شده است و هيچ دوايى نيز آنها را نمىتواند نو كند .
خدمت مرحوم آيت الله ميلانى در مشهد بودم ، ايشان عالم كم نظيرى بود. در خانه ايشان را زدند ، خادم ايشان گفت : دكتر آمدند.مرحوم آيت الله ميلانى فرمودند : شبها سرفه مىكنم ، كم خواب و كم اشتها و كم حوصلههستم . دكتر در اينجا حرف ايشان را قطع كرد و گفت : آقا ! بقيهاش را توضيح ندهيد ، بگوييد پير شدهام. همه درد شما همين است ، دوا هم ندارد . بايد بسوزيد و بسازيد .اين دوايى كه ما مىدهيم ، فقط مقدارى آرامش موقت است، اما اگر توقع داريد كه خوب شويد ، خوب شدنى در كار نيست. ايشان حدود نود سال عمر كردند، اما به زيباترين صورت عمر خود را هزينه كردند. ایشان کتابى نزديك به ده جلدى » قادتنا كيف نعرفهم « دارندكه در آغاز آن نوشتهاند :
من براى نجات عمرم در روز قيامت اميدم فقط به اين كتاب است . چه شاگردانى تربيت كردند ، چه نمازهايى خواندند.ايشان عمر خود را عالى مصرف كردند. از درگذشت ايشان چند روز گذشته بود كه من خودم را به مشهد رساندم . براى تسليت به فرزندان ايشان گفتم : از روز آخر عمر ايشان براى من تعريف كنيد ، چون روز آخرعمر ، روز خيلى مهمى است . روزى است كه پرونده مثبت و منفى رقم مىخورد كه يا شخص ديندار بيرون مىرود ، يا بىدين و ديگر نمىشود كارى كرد.آقازاده ايشان گريه كرد و گفت : ايشان را از مشهد بيرون برديم ، سه شبانه روز بود كه ديگر حرف نمىزدند و به كسى نگاه نمىكردند ، غذا نمىخوردند ، تا روز آخر حدود ساعت ده صبح چشم خود را باز كردند نگاهى به ما كردند ما خيلى خوشحال شديم گفتيم سلامت یافتند به من فرمودند: جلو بيا . من نزديك رفتم ، گفتند : من دارم مىروم ، در اين لحظه براى من روضه قتلگاه را بخوان ، آنگاه كه زينب كبرى عليها السلام كنار بدن ابى عبدالله عليه السلام آمد . من نيز روضه را خواندم ، مثل دو جوى آب اشك روى صورت ايشان مىريخت ، تا از دنيا رفتند .
آيت الله جوادى آملى مىفرمود: لحظات آخر عمر علامه طباطبايى - صاحب كتاب تفسير » الميزان « به ديدن ايشان رفتم ، ديدم نشستهاند و چشم ايشان به گوشهاى خيره شده است و حرف نمىزنند ، فقط وقتى مىخواستند از دنيا بروند ، زير لب گفتند : هشتاد سال به انتظار اين لحظه بودم كه تو را ببينم حال ديدم . اين را گفتند و رحلت كردند . اين مزد هزينه كردن عمر به صورت مثبت است .
جوانانى که مىخواهند بميرند و در آرزوى چند دختر هستند . دختران آلوده به فرهنگ اسراييل و آمريكا هنگام مر گ مىخواهند براى تو چه كنند ؟ وقت مرگ كه جاى تحريك شهوت نيست . اگر راست مىگويند ، تو را از دست ملك الموت درآورند . با خدايى كه » لايمكن الفرار من حكومتك «(3) چه مىخواهند بكنند ؟ کسى كه عمرى درمال غرق بوده هنگام مرگ، به هر چه كه در اين دنيا هست ، ناسزا مىگويد كه چرا مرا از پولهايم جدا مىكنند ؟
اگر شمامىدانستيد كه خدا آخرين و بالاترين لذتى كه براى بندههاى خود مقرر كرده است ، در لحظه مرگ است ؟ همه مىگويند : مرگ تلخ است . به خدااصلاً اين طور نيست . اگر مرگ تلخ است ، پس خدا در قرآن چه مىفرمايد :
«فَكَشَفْنَا عَنكَ غِطَآءَكَ»(4) براى بعضىها پردهها را كنار مىزنند كه آن طرف را ببينند :
«يَأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ × ارْجِعِى إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَّرْضِيَّةً × فَادْخُلِى فِى عِبَدِى × وَ ادْخُلِى جَنَّتِى »(5)
چه لذتى از اين بالاتر ؟ چه كسى مىگويد كه مرگ از زهر عقرب بدتر است ؟
مرحوم آيت الله العظمى حاج سيد احمد خوانسارى ، روحانى كم نظيرى بود. خانواده ايشان مىفرمود : روزى در وسط هفته از درون اتاقى كه روى تخت خوابيدهبودند، شنیدم صداى صحبت مىآيد . گفتم : خدايا ! كسى در اتاق نبود ، شايد حواس ما نبوده و يكى از ارادتمندان ايشان در را باز كرده و نزد ايشان رفته است ، مزاحم نشويم . بعد صدا قطع شد .من در را باز كردم ديدم هيچ كس داخل اتاق نيست. پرسيدم : آقا ! با خودتان حرف مىزنيد ، فرمود : نه ، كسى اينجا بود.گفتم : چه كسى بود ؟ فرمود : ملك الموت گفتم : پس شما چطور زنده هستيد ؟ فرمود : من از او پرسيدم كه تشريف آوردهاى كه مرا ببرى ؟ گفت : نه ، به عيادت شما آمدهام . هفته ديگر مىآيم تا شما را ببرم . يك هفته به رحلت ايشان مانده ، در آن حال بىهوشى ، دعاى عديله را با زبان خود ، خود به خود مىخواند .
ايشان زمان را به گونهاى تنظيم كرده بود كه قبل از وصل به مرگ ، دقيقاً دوازده هزار بار » لا اله الا الله « بگويد و در آخرين ذكرش از دنيا رفت. قبل از شروع اين ختم به خانواده خود گفته بود : تمام ملك من يك قاليچه است . اين را بفروشيد ، پول آن را براى نماز و روزه من اجير بگيريد . وصيت ايشان را كه باز كردند ،نوشته بودند : من از شش سالگى تا امروز ، نود سال نماز خود را خواندهام ، اما به نظرم آمد كه شايد عيب داشته باشد و قبول نكنند ، نود سال ديگر نيز دوباره خواندم كه اگر آن را قبول نكنند ، اين را قبول كنند ، باز نود سال ديگر نيز خواندم كه اگر دومى را رد كردند ، سومى را به من رحم كنند ، باز شما اين قاليچه را كه فروختيد ، با پول آن براى من اجير بگيريد كه به نيابت از من نماز و روزه بجا بياورند ، شايد خدا نماز و روزهام را بپذيرد .براى كسى كه عمر خود را زيبا هزينه كند و فرشته خدا در مريضى او به عيادتش بيايد . قرآن درسوره مباركه فصّلت مىفرمايد:
«إِنَّ الَّذِينَ قَالُواْ رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَمُواْ تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَئِكَة»(6)
آنانی که هنوز نمرده اند ، قبل از مرگ آنان ملائكه نازل مىشوند و مىگويند : آمديم به شما بگوييم كه از مرگ نترسيد ، مرگ براى شما آخرين لذّت دنيايى است، غصه نخوريد ، چون هيچ چيزى از دست شما نمىرود .بعد كه پرده را كنار مىزنند ، به آنها مىگويند : نگاه كنيد
«وَ أَبْشِرُواْ بِالْجَنَّةِ الَّتِى كُنتُمْ تُوعَدُونَ × نَحْنُ أَوْلِيَآؤُكُمْ فِى الْحَيَوةِ الدُّنْيَا»(7)
هنگامی که شما در دنيا سلامت بوديد ، پيوسته از طرف خدا شما را يارى مىكرديم . ما بعد از مرگ نيز دوست ، همراه شما هستيم .اين برنامه خدااست .
پى نوشتها :
1) بحار الأنوار: 74/ 76، باب 4، حديث 3
2) بحار الأنوار: 74/ 136، باب 6، حديث 46.
3) مصباح المتهجد: 845.
4) ق: 50
5) فجر: 27-30 :
6) فصلت: 30
7) فصلت: 30 -31