نماز شب را چگونه می خوانند؟

نماز شب و فضیلت آن

الف: از منظر آیات

 در بین نوافل، نماز شب از فضیلت بیشتری برخوردار است و در قرآن درباره آن تأکید و سفارش بسیار شده است. خدای متعال به پیامبرش می فرماید: «و پاسی از شب به بندگی و عبادت بیدار باش! که [این افزون بر نمازهای واجب] ویژۀ توست، امید است پروردگارت تو را [به سبب این عبادتِ ویژه] به جایگاهی ستوده برانگیزد»‌[1] و در تعریف بندگان خاص الهی می گوید: «آنان شب را برای پروردگارشان با سجده و قیام به صبح می‌رسانند‌»[2] و در توصیف مؤمنین می فرماید: «[اسیر بستر استراحت نیستند، مشتاقانه] از بستر خوابشان برمی‌خیزند [و روی به تهجّد آورده]، همواره پروردگارشان را به‌خاطر ترس [از عذاب] و امید [به رحمت] عبادت می‌کنند، و از آنچه عطایشان کرده‌ایم در راه خدا می‌پردازند‌.»[3]

ب: از منظر روایات

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: خدای متعال به دنیا وحی کرد که خدمتگزارانت را به تعب بینداز و تارکین خودت را خدمت کن هنگامی که بنده خدا در تاریکی شب با پروردگارش خلوت و مناجات می کند خدا قلبش را نورانی می گرداند، وقتی می گوید: یارب یارب از جانب خدا گفته می شود: لبیک عبدی، هر چه می خواهی طلب کن تا عطا کنم و خدا به فرشتگانش گوید... شما شاهد باشید که بنده ام را آمرزیدم[4].

و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: اشراف امت من حاملین قرآن و شب زنده داران هستند.»[5] و هم فرمود: «آن قدر جبرئیل درباره نماز شب به من سفارش کرد که گمان کردم نیکان امت من شب را نخواهند خوابید.»[6] و باز فرمود: «دو رکعت نماز در وسط شب از دنیا و هرآنچه در دنیاست، نزد من محبوبتر است.»[7]

آثار نماز شب در روایات

 امام صادق (علیه السلام) فرمود: «نماز شب صورت را زیبا و خلق را نیکو و انسان را خوشبو می کند، رزق را زیاد و قرض را ادا می کند و اندوه را برطرف می سازد و چشم را جلا می دهد.»[8]

پیامبر عظیم الشأن اسلام فرمود: «نماز شب وسیله ای است برای خوشنودی خدا و دوستی ملائکه، نماز شب سنت و روش پیامبران و نور معرفت و ریشه ایمان می باشد. بدن را آرامش می دهد و شیطان را خشمگین می کند سلاحی بر علیه دشمنان و وسیله ای است برای اجابت دعا و قبول شدن اعمال، روزی انسان را توسعه می دهد شفیع بین ملک الموت و نمازگزار می شود، چراغ و فرش قبر و جواب (دو فرشته) منکر و نکیر می باشد. در قبر تا قیامت مونس و زائر نمازگزار خواهد بود نماز بر سرش سایه می افکند، تاجی برسرش و لباسی بر بدنش می گردد، نور پیش رویش حائل بین او و آتش دوزخ خواهد بود، برای مؤمن حجتی است نزد خدا و وسیله سنگین شدن میزان اعمال و حکم عبور بر صراط و کلید بهشت می باشد زیرا نماز تکبیر است و حمد و ستایش و تسبیح و تمجید و تقدیس و تعظیم و قرائت و دعا و البته بهترین اعمال خواندن نماز در اول وقت آن است (.»[9]

کیفیت نماز شب

الف وقت نماز شب

از نصف شب تا فجر صادق (اذان صبح) وقت نماز شب است و نماز شب در سحر از فضیلت بیشتری برخوردار است و تمام ثلث آخر شب سحر محسوب می شود و بهترین وقت سحر هم نزدیک فجر صادق است و بهتر از این آن است که نماز شب به تفریق خوانده شود چنانچه این سنت پیامبر (صلی الله علیه و آله) بوده است (یعنی پشت سر هم نخواند و با فاصله بخواند)

ب: رکعات نماز شب

11 رکعت است که 8 رکعت آن (4 نماز دو رکعتی) به نیت نافله شب خوانده می شود که شکل آن مانند نماز صبح است [با این تفاوت که اولاً به نیت نافله شب می خواند و مستحب است و ثانیاً می تواند بلند یا آهسته بخواند] و بعد از آن 2 رکعت به نیت شفع می خواند و در آخر هم یک رکعت به نام وتر بجای می آورد.

مستحب است که در قنوت نماز وتر ابتدا برای 40 مؤمن دعا و استغفار کند مثلاً 1.اللهم اغفر الامام الخمینی2.اللهم اغفر آیت الله البروجردی3. اللهم اغفر شهید چمران و... سپس 70 مرتبه «استغفرالله ربی و اتوب الیه» و سپس ۷ مرتبه «هذا مقام العائذ بك من النّار» و 300 مرتبه الهی العفو بگوید. البته اگر بعضی از اینها(70 مرتبه استغفار و یا دعا برای 40 مؤمن و یا 300 مرتبه العفو گفتن) را هم بخواند ایرادی ندارد.

چنانچه مقداری از نماز شب را خوانده باشد و اذان صبح (طلوع فجر) سر رسد می تواند بقیه نماز شب را هم به نیت اداء بخواند.

اگر وقت کم باشد می تواند تنها شفع و وتر را بخواند و اگر کمتر وقت داشته باشد تنها شفع را بخواند.

خواندن دو رکعت نافله صبح از شفع و وتر افضل است.

برای عمل به اعمال مستحبی دیگر در نماز شب به کتب مبسوطه رجوع فرمائید.

مصادر

ترجمه تحرير الوسيلة (جامعه مدرسین)، امام خمینی(ره)، ج 1 ص ۲۴۷

کتاب خودسازی (تزکیه و تهذیب نفس)، آیت الله ابراهیم امینی ص ۲۸۱ ـ ۲۷۹.

همچنین تفصیل بیشتر آن در مفاتیح الجنان آمده است:

https://erfan.ir/mafatih387/

منابع

[1] اسراء: 79.

[2] فرقان: 64.

[3] سجده: 16

[4] بحار الأنوار، ج 87، ص 139.

[5] بحارالانوار، ج 87، ص 138.

[6] بحارالانوار، ج 87، ص 13۰.

[7] بحارالانوار، ج 87، ص 1۴8.

[8] بحارالانوار، ج 87، ص 1۵۳.

[9] بحارالانوار، ج 87، ص 1۶۱.