خواص عشق برخاسته از معرفت‏

عشقى كه كانون و منبع آن «معرفت اللّه» است كار اين عشق، شور و محبت است.

فرقى نمى‏كند كه اين عشق، در چه ظرفى به حدّ نصاب برسد. در ظرف وجود پيغمبر باشد يا امام، ولىّ اللّه، حكيم و يا عارف.

عشق وقتى به حدّ نصاب مى‏رسد كه انسان را از همه تمايلات غيرمعقول و هوس‏هاى غيرمنطقى بيزار مى‏كند يعنى اجازه نمى‏دهد كه تمايلات و هوس‏ها به صورت لذّت‏هاى واقعى، باطن خود را نشان دهد. ديگر جاى عرض اندام دروغ و باطل نخواهد بود. «2» وقتى كه اين عشق سيطره پيدا مى‏كند، تمام تمايلات و خواسته‏ها با كمك اين محبت، منطقى و معقول مى‏شوند و انسان را به جايى مى‏رسانند كه گويا خود را در اين عالم تنهاى تنها و همه جهان را خالى مى‏بيند. ديگر جايى پيدا نمى‏كند كه حسد و حرصى بورزد، ريا كند، غرور، منيّت و كبر نشان دهد.

 (1)- مولوى.

(2)- در اين زمينه در حديث قدسى آمده:

شرح فصوص (كاشانى): 100؛ «من طلبنى فقد وجدنى، و من وجدنى فقد عرفني، و من عرفني فقد أحبنى و من أحبنى فأنا قتلته و من قتلته فعلى ديته، و من على ديته فأنا ديته»

هركس طلب كند مرامى‏يابد مراو هر كس يافت مرا خواهد شناخت مرا و هر كس مرا شناخت دوست من خواهد شد و كسى را كه من عاشق و دوستش بدارم او را در راه خودم به شهادت مى‏رسانم و كسى را كه من بكشم ديه‏اش بر من است و من خودم ديه او خواهم شد.

انسان عاشق در چنين جايگاهى قرار مى‏گيرد. با اين كه اطراف او از آدميزاد پر است و افراد مختلف از ثروتمند، زيباچهره و صاحب مقام زياد هستند، اما در فضاى اين عشق، چون غير معشوق براى او مطرح نيست، گويا احدى را نمى‏بيند، لذا كسى نيست كه به او حسد بورزد، براى او تكبر و ريا كند و غرور به خرج دهد.

شما پيغمبر، امام و يا وليّى از اولياى خدا را حسود، بخيل، مغرور، متكبّر و رياكار كه بتوان عيبى در او پيدا كرد، نمى‏بينيد. چرا كه آنها مى‏بينند كه آنچه در اين عالم هست، ابزار خدا براى توليد خير است، لذا براى عيوب باطنى، حسد، غرور و كبر جايى نمى‏ماند. هر چه هست، پاكى، كرامت، بزرگوارى و طهارت است.

آنها خود را تنهاى از همه مى‏بينند و روحى كه در كالبد آنها است، فقط در انتظار وصال معشوق است. جاده اين اشخاص به طرف خدا چقدر صاف و دوش آنها از بار فساد و رذائل اخلاقى چقدر سبك است.