چهره ملكوتى يوسف عليه السلام-جلسه بیست و سوم (متن کامل +عناوین)

 پايبندى روح‏

تمايلات نفس‏

تهران، حسينيه همدانى‏ها

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمين و صلّى الله على جميع الانبياء والمرسلين‏

و صلّ على محمد و آله الطاهرين.

مبارزه وجود مبارك حضرت يوسف عليه السلام با بانوى كاخ خانم شوهردار جوان، مبارزه روح با بدن و حالات ملكوتى باطن با تمايلات محدود بدن و بى‏نهايت بزرگ با بى‏نهايت كوچك بود.

به نظر مى‏رسيد كه تحليل بحث در ارتباط با اين مبارزه تمام شود، اما مسائل مهمى در آن هست، كه بايد بحث گردد. به قول سعدى:

 مطالبى باقى مانده است كه حاوى لطائف، اشارات و مسائل بسيار مهمى است كه در ضمن اين برخورد، نه در تفاسير قرآن مى‏بينيد و نه در كتاب‏هايى كه براى اين داستان مستقلًا نوشته شده است، بلكه خداوند مهربان توفيقم داد تا در ضمن مطالعات طولانى، به اين نكات بسيار باارزش، در سايه خود سوره و نورانيت آن برخورد كردم كه فوق العاده مفيد، راهگشا و راهنما است.

مجموعه‏اى از تمايلات، بدن را محاصره كرده‏اند كه اين تمايلات طبيعى است.

اين تمايلات را حكيمانه به بدن دادند، مانند ميل به غذا، خواب، لذت، توانمندى و سلامت، كه اين تمايلات بايد در حدّى پاسخ داده شوند كه بدن را آماده كنند تا

روح بتواند آن را به سوى خدا بكشد.

توان روح در حركت دادن بدن‏

البته چراغ معرفت به حضرت حق بايد در باطن روشن شود كه روح به مقصد خود توجه كند و به فرموده اميرالمؤمنين عليه السلام: «1» با تغذيه عبادت، حركت به سوى مقام قرب را شروع كند و با حفظ تعادل در ارضاى تمايلات بدن، به وسيله روح به جانب خدا كشيده شود. اگر اين تمايلات از

______________________________
(1)- الكافى: 2/ 281- 284، حديث 16؛ وسائل الشيعة: 15/ 321، باب 46، حديث 20630؛ «عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام فَقَالَ‏يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّ نَاساً زَعَمُوا أَنَّ الْعَبْدَ لَايَزْنِي وَ هُوَ مُؤْمِنٌ وَ لَايَسْرِقُ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ وَ لَايَشْرَبُ الْخَمْرَ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ وَ لَايَأْكُلُ الرِّبَا وَ هُوَ مُؤْمِنٌ وَ لَايَسْفِكُ الدَّمَ الْحَرَامَ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَقَدْ ثَقُلَ عَلَيَّ هَذَا وَ حَرِجَ مِنْهُ صَدْرِي حِينَ أَزْعُمُ أَنَّ هَذَا الْعَبْدَ يُصَلِّي صَلَاتِي وَ يَدْعُو دُعَائِي وَ يُنَاكِحُنِي وَ أُنَاكِحُهُ وَ يُوَارِثُنِي وَ أُوَارِثُهُ وَ قَدْ خَرَجَ مِنَ الْإِيمَانِ مِنْ أَجْلِ ذَنْبٍ يَسِيرٍ أَصَابَهُ فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام صَدَقْتَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله يَقُولُ وَ الدَّلِيلُ عَلَيْهِ كِتَابُ اللَّهِ خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ النَّاسَ عَلَى ثَلَاثِ طَبَقَاتٍ وَ أَنْزَلَهُمْ ثَلَاثَ مَنَازِلَ وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِي الْكِتَابِ أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ وَ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ وَ السَّابِقُونَ فَأَمَّا مَا ذَكَرَ مِنْ أَمْرِ السَّابِقِينَ فَإِنَّهُمْ أَنْبِيَاءُ مُرْسَلُونَ وَ غَيْرُ مُرْسَلِينَ جَعَلَ اللَّهُ فِيهِمْ خَمْسَةَ أَرْوَاحٍ رُوحَ الْقُدُسِ وَ رُوحَ الْإِيمَانِ وَ رُوحَ الْقُوَّةِ وَ رُوحَ الشَّهْوَةِ وَ رُوحَ الْبَدَنِ فَبِرُوحِ الْقُدُسِ بُعِثُوا أَنْبِيَاءَ مُرْسَلِينَ وَ غَيْرَ مُرْسَلِينَ وَ بِهَا عَلِمُوا الْأَشْيَاءَ وَ بِرُوحِ الْإِيمَانِ عَبَدُوا اللَّهَ وَ لَمْ يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِرُوحِ الْقُوَّةِ جَاهَدُوا عَدُوَّهُمْ وَ عَالَجُوا مَعَاشَهُمْ وَ بِرُوحِ الشَّهْوَةِ أَصَابُوا لَذِيذَ الطَّعَامِ وَ نَكَحُوا الْحَلَالَ مِنْ شَبَابِ النِّسَاءِ وَ بِرُوحِ الْبَدَنِ دَبُّوا وَ دَرَجُوا فَهَؤُلَاءِ مَغْفُورٌ لَهُمْ مَصْفُوحٌ عَنْ ذُنُوبِهِمْ ثُمَّ قَالَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ مِنْهُمْ مَنْ كَلَّمَ اللَّهُ وَ رَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجاتٍ وَ آتَيْنا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّناتِ وَ أَيَّدْناهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ ثُمَّ قَالَ فِي جَمَاعَتِهِمْ وَ أَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ يَقُولُ أَكْرَمَهُمْ بِهَا فَفَضَّلَهُمْ عَلَى مَنْ سِوَاهُمْ فَهَؤُلَاءِ مَغْفُورٌ لَهُمْ مَصْفُوحٌ عَنْ ذُنُوبِهِمْ ثُمَّ ذَكَرَ أَصْحَابَ الْمَيْمَنَةِ وَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقّاً بِأَعْيَانِهِمْ جَعَلَ اللَّهُ فِيهِمْ أَرْبَعَةَ أَرْوَاحٍ رُوحَ الْإِيمَانِ وَ رُوحَ الْقُوَّةِ وَ رُوحَ الشَّهْوَةِ وَ رُوحَ الْبَدَنِ فَلَا يَزَالُ الْعَبْدُيَسْتَكْمِلُ هَذِهِ الْأَرْوَاحَ الْأَرْبَعَةَ حَتَّى تَأْتِيَ عَلَيْهِ حَالَاتٌ.»

تعادل در بيايند و بى‏مهار شوند، به صورت زنجيرهاى سنگين، بدن را به عالم طبيعت مى‏بندند و خط عبادت و بندگىِ انسان را كور مى‏كنند، بدن از روح جدا مى‏شود و روح در غربت بدن اسير مى‏شود و نمى‏تواند بدن را به جانب خدا حركت دهد.

من در اين زمينه چند آيه بيان كنم كه در ضمن بدانيد اين لطايف را از قرآن كريم گرفته‏ام. خدا در سوره مباركه اعراف مى‏فرمايد:

«وَ لَوْ شِئْنا لَرَفَعْناهُ» «1»

اگر آن شخص لياقت نشان مى‏داد، يعنى به دنبال معرفت نسبت به حضرت حق مى‏رفت- كه مى‏توانست برود- و روح را در عبادت قرار مى‏داد، تمايلات بدنى را نيز در حدّ متعادل نگه مى‏داشت كه بدن سبك وزن باشد، روح بتواند او را با خود به معراج قرب پروردگار ببرد، «لَرَفَعْناهُ» خودم او را كمك مى‏دادم تا به قرب من برسد.

پايبندى روح در تمايلات بدنى‏

 اما داستانش چه شد؟

«وَ لكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ»

اين تعبير عجيبى است، «أَخْلَدَ»، اخلاد از خلود است؛ يعنى هميشگى. بايد ببينم اين‏ «أَخْلَدَ» را چه كسى ايجاد كرد؟ متن آيه شريفه دارد: تمايلات بى‏مهار او،

«وَ اتَّبَعَ هَواهُ» «2»

______________________________
(1)- اعراف (7): 176؛ «و اگر مى‏خواستيم [درجات و مقاماتش را] به وسيله آن آيات بالا مى‏برديم.»

(2)- اعراف (7): 176؛ «ولى او به امور ناچيز مادى و لذت‏هاىِ زودگذرِ دنياى تمايل پيدا كرد و از هواى نفسش پيروى نمود.»

كلمه‏ «هَواهُ» «1»* يعنى مجموعه تمايلات بى‏مهار كه اين‏ها به زنجيرهاى سنگين تبديل مى‏شود، انسان را به عالم طبيعت مى‏چسباند و روح، ديگر نمى‏تواند اين بدن به زنجير كشيده به طبيعت را به جانب خدا حركت دهد. اين شخص، بى‏دين، بى‏ميل به خدا و از عبادت فرارى مى‏شود، اما عجيب همّت پيدا مى‏كند كه براى بدن بدود.

تمايلات بى‏مهار است؛ يعنى بدن نه در شكم و نه در شهوت، اصلًا سيرى نشان نمى‏دهد. در پول مى‏گويد: دو، سه، پنج، ده ميليارد. در زن مى‏گويد: دو، سه، چهار، پنج زن، در كتاب‏ها نوشته‏اند كه گاهى بعضى از شاهان، در حرم سراهاى خود با آن خرج گزاف، بالاى هزار زن جوان داشتند و چه ظلمى به اين زنان جوان مى‏شد. بر فرض كه بدن با اين تمايلات بى‏مهارش با هر زنى يك بار بتواند باشد، هزار زن، يعنى هر سه سال يكبار نوبت هر زن مى‏شد، آن هم زن جوان. اين جنايت بدن و تمايلات بى‏مهار است. «2»

______________________________
(1)- الخصال: 1/ 223، حديث 54؛ بحار الانوار: 101/ 107، باب 3، حديث 2؛ «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله مَنْ سَلِمَ مِنْ أُمَّتِي مِنْ أَرْبَعِ خِصَالٍ فَلَهُ الْجَنَّةُ مِنَ الدُّخُولِ فِي الدُّنْيَا وَ اتِّبَاعِ الْهَوَى وَ شَهْوَةِ الْبَطْنِ وَ شَهْوَةِ الْفَرْج.»

هم چنين آمده: الخصال: 1/ 51، حديث 62؛ «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَى أُمَّتِيَ الْهَوَى وَ طُولُ الْأَمَلِ أَمَّا الْهَوَى فَإِنَّهُ يَصُدُّ عَنِ الْحَقِّ وَ أَمَّا طُولُ الْأَمَلِ فَيُنْسِي الآْخِرَة.»

(2)- الكافى: 5/ 511، حديث 5؛ «قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام مَا حَقُّ الْمَرْأَةِ عَلَى زَوْجِهَا قَالَ يَسُدُّ جَوْعَتَهَا وَ يَسْتُرُ عَوْرَتَهَا وَ لَايُقَبِّحُ لَهَا وَجْهاً فَإِذَا فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدْ وَ اللَّهِ أَدَّى حَقَّهَا قُلْتُ فَالدُّهْنُ قَالَ غِبّاً يَوْمٌ وَ يَوْمٌ لَاقُلْتُ فَاللَّحْمُ‏قَالَ فِي كُلِّ ثَلَاثَةٍ فَيَكُونُ فِي الشَّهْرِ عَشْرَ مَرَّاتٍ لَاأَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ قُلْتُ فَالصِّبْغُ قَالَ وَ الصِّبْغُ فِي كُلِّ سِتَّةِ أَشْهُرٍ وَ يَكْسُوهَا فِي كُلِّ سَنَةٍ أَرْبَعَةَ أَثْوَابٍ ثَوْبَيْنِ لِلشِّتَاءِ وَ ثَوْبَيْنِ لِلصَّيْفِ وَ لَايَنْبَغِي أَنْ يُفْقِرَ بَيْتَهُ مِنْ ثَلَاثَةِ أَشْيَاءَ دُهْنِ الرَّأْسِ وَ الْخَلِّ وَ الزَّيْتِ وَ يَقُوتُهُنَّ بِالْمُدِّ فَإِنِّي أَقُوتُ بِهِ نَفْسِي وَ عِيَالِي وَ لْيُقَدِّرْ لِكُلِّ إِنْسَانٍ مِنْهُمْ قُوتَهُ فَإِنْ شَاءَ أَكَلَهُ وَ إِنْ شَاءَ وَهَبَهُ وَ إِنْ شَاءَ تَصَدَّقَ بِهِ وَ لَاتَكُونُ فَاكِهَةٌ عَامَّةٌ إِلَّا أَطْعَمَ عِيَالَهُ مِنْهَا وَ لَايَدَعْ أَنْ يَكُونَ لِلْعِيدِ عِنْدَهُمْ فَضْلٌ فِي الطَّعَامِ أَنْ يُسَنِّيَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئاً لَايُسَنِّي لَهُمْ فِي سَائِرِ الْأَيَّامِ.»

يا مى‏گويد:

«لَوْ أَنْفَقْتَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً ما أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ» «1»

تمام ثروت روى زمين را به اين‏ها بدهى، دل آنها آرام نمى‏شود.

طمع و تمايلات بى حد انسان‏

مرحوم نراقى نقل مى‏كنند: پروردگار مى‏فرمايد: اگر من به هر يك از انسان‏ها بگويم: بنده من! من دو رودخانه دارم كه سيل وار طلا و نقره در دامن تو مى‏ريزند، من نيز به اين دو رودخانه مى‏گويم: هزاران سال، هر چه طلا و نقره دارند به تو بدهند.

حساب كنيد اگر هزار سال دو رودخانه طلا و نقره بريزند، چقدر طلا و نقره براى او جمع مى‏شود؟ پروردگار مى‏فرمايد: بعد از مدت كوتاهى به من مى‏گويد: قدرت تو كه محدود نيست، دو رودخانه ديگر نيز براى من درست كن. «2» بى مروت! براى چه مى‏خواهى؟ شكم تو كه با نصف نان و ذره‏اى پنير سير مى‏شود، بدن تو كه با دو سه متر پارچه پوشيده مى‏شود و در دو اتاق نيز زندگى تو

______________________________
(1)- انفال (8): 63؛ «اگر همه آنچه را در روى زمين است، هزينه مى‏كردى نمى‏توانستى ميان دل‏هايشان الفت اندازى.»

(2)- مجموعة ورام: 1/ 163؛ روضة الواعظين: 2/ 429؛ «قال رسول اللَّهِ صلى الله عليه و آله لو كان لابن آدم واديان من ذهب لابتغى وراءهما ثالثا و لا يملأ جوف ابن آدم إلا التراب و يتوب على من تاب.»

به سر مى‏رود، مانند انبياى من كه كريم نيستى، هر چه به تو بدهم، به اندازه بدن خود بردارى و بقيه را با من معامله كنى. آن اخلاق را كه ندارى، پس براى چه مى‏خواهى؟

اين آيه از نظر روانكاوى خيلى جالب است. قرآن در روانكاوى انسان خيلى عجيب است. من با يك روانشناس بسيار قويى كه اسم او نيز خيلى بزرگ است، يك ساعت صحبت كردم، گفتم: آقاى روانشناس! شما چه مى‏گوييد؟ بيش از دويست كتاب روانشناسى، از روانشناس‏هاى بسيار مهم كه در آمريكا و اروپا نوشته‏اند، در كتابخانه ايشان بود.

گفتم: شما درباره اين آيه چه مى‏گوييد: من آيه بيست سوره حديد را كه پروردگار عالم، انسان را در شش دوره روانكاوى كرده است، براى شما بگويم:

«اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زِينَةٌ وَ تَفاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَ تَكاثُرٌ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَباتُهُ» «1»

بعد براى او توضيح دادم. گفت: شما روانشناسى كاملى داريد، نمى‏دانم ما چه مى‏گوييم.

گفتم: شما با اين همه روانكاوى، هر چه دانشمند در دنيا داريد، از مدرسه‏ها و دانشگاه‏هاى درجه اول اروپا و آمريكا و در بعضى از كشورهاى مشرق و كشورهاى آزاد شده بيرون مى‏دهيد، از حيوانات درنده هم درنده‏تر هستيد. شما با انسان چه مى‏كنيد؟

آن وقت شما ببينيد: رسول خدا صلى الله عليه و آله سيزده سال انواع بلاها را از دست مردم‏

______________________________
(1)- حديد (57): 20؛ «بدانيد كه زندگى دنيا [يى كه دارنده‏اش از ايمان و عمل تهى است،] فقط بازى و سرگرمى و آرايش و فخرفروشيتان به يكديگر، و افزون خواهى در اموال و اولاد است، [چنين دنيايى‏] مانند بارانى است كه محصول [سبز و خوش منظره‏اش‏] كشاورزان را به شگفتى آورد.»

مكه كشيد، اما وقتى با صد هزار نيرو وارد مكه شد، طواف و نماز و سعى و صفا و مروه را انجام داد و فرمود تا جارچى جار بزند كه تمام اهل مكه به مسجد الحرام بيايند، رنگ‏ها از ترس پريده بود، در مقابل اين قدرت بالا، اما فرمود: اى مردم مكه! من نيامده‏ام كه انتقام سيزده سال كتك‏هايى كه خوردم، افرادم را كشتيد، هزار شبانه روز در شعب ابى طالب مرا زندانى كرديد را بگيرم و تلافى كنم، بلكه آمده‏ام به همه شما حرفى كه برادرم حضرت يوسف عليه السلام به برادرانش گفت، بگويم:

«لا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ» «1»

هيچ گناهى بر شما بار نمى‏كنم:

«إذْهَبُوا انْتُمُ الطُلَقاءُ» «2» برويد! همه شما آزاد هستيد. گفتم: حال، شما در اين دنيا چه انسان‏هايى تربيت مى‏كنيد؟

پايبندى روح در بدن، وابسته به تمايلات نفس‏

اين آيه عجيب روانكاوى كرده است:

«وَ لكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ» «3»

زنجيرهاى تمايلاتِ رها، او را براى ابد به طبيعت عنصرى بسته است و يك‏

______________________________
(1)- يوسف (12): 92؛ «امروز هيچ ملامت و سرزنشى بر شما نيست.»

(2)- قرب الإسناد: 170؛ بحار الانوار: 59/ 97، باب 9، حديث 6؛ «إِنَّ أَهْلَ الطَّائِفِ أَسْلَمُوا فَأَعْتَقَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله وَ جَعَلَ عَلَيْهِمُ الْعُشْرَ وَ نِصْفَ الْعُشْرِ وَ أَهْلُ مَكَّةَ كَانُوا أُسَرَاءَ فَأَعْتَقَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله وَ قَالَ أَنْتُمُ الطُّلَقَاءُ.»

(3)- اعراف (7): 176؛ «ولى او به امور ناچيز مادى و لذت‏هاىِ زودگذرِ دنياى تمايل پيدا كرد.»

چشم به هم زدن روح، توان كشيدن اين بدن به جانب خدا را ندارد؛ چون خود روح نيز اسير شده است.

آيه ديگر، خدا در قرآن مى‏فرمايد:

«اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ» «1»

گفتم: «ثقل» يعنى سنگينى. اين آيه در سوره توبه است. يعنى به قدرى روى زمين سنگين بار شده‏ايد كه فرمانِ من خدا نيز يك قدم شما را تكان نمى‏دهد.

مى‏گويم: نماز به نفع خود شما است، مى‏گوييد، نماز چيست؟ مى‏گويم: خمس و زكات بده، مى‏گوييد: كدام خمس و زكات؟ مى‏گويم: اخلاق را رعايت كنيد، مى‏گوييد: اخلاق چيست؟ مى‏گويم: قيامت را در نظر داشته باشيد، مى‏گوييد: چه كسى رفته تا از آنجا خبر بياورد.

سبك بال شدن براى پرواز

آيه سوم، در سوره مباركه اعراف است، مى‏فرمايد: پيغمبرم را فرستادم تا شش كار كند، يكى اين است:

«وَ يَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ» «2»

بارهاى سنگينى كه شيطان و تمايلات بر آنان تحميل كرده است، از دوش وجود آنان بردارد تا براى پرواز سبك بال شوند:

«وَ الْأَغْلالَ الَّتِي كانَتْ عَلَيْهِمْ»

______________________________
(1)- توبه (9): 38؛ «به سستى و كاهلى مى‏گراييد [و به دنيا و شهواتش ميل مى‏كنيد؟!].»

(2)- اعراف (7): 157؛ «و بارهاى تكاليف سنگين و زنجيره‏ها [ىِ جهل، بى‏خبرى و بدعت را] كه بر دوش عقل وجان آنان است برمى‏دارد.»

غل و زنجيرهايى كه از طريق شكم و شهوت شما را به طبيعت بسته است، باز كند كه بشود روح شما را نزد من بياورد.

حضرت يوسف عليه السلام كه تمام وجودش به جانب خدا در حركت بود، پروازش قوى و سريع بود و حتى يك چشم بر هم زدن از اين سفر متوقف نمى‏شد، زليخا مى‏خواست با تمايلات بدن كه اين مجموع تمايلات، زليخا را به:

«اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ»

و به:

«وَ لكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ»

و به:

«وَ الْأَغْلالَ الَّتِي كانَتْ عَلَيْهِمْ»

تبديل كرده بود، اين مسافرِ به جانب حضرت حق را كه روح و همه موجوديت او به جانب خدا مى‏رفت، به سمت خود و به طرف زمين جذب كند. جاذبه يكى از آن تمايلات را گرفته، در مقابل جاذبه الله، فكر مى‏كند جاذبه شهوت بدنى، جاذبه حضرت حق را خنثى مى‏كند و حضرت يوسف عليه السلام ذليل شهوت او مى‏شود!!

گله و چوپان و سگ گله را ديده‏ايد. طبع سگ اين است كه اگر غريبه‏اى به طرف گله بيايد، پارس كند و اگر چوپان اشاره كند، خيز بردارد و شكم بيگانه‏اى را پاره كند، اما آشناى چوپان مى‏آيد، تا سگ پارس كند، بين چوپان و سگ اشاره‏اى قابل فهم است، با آن اشاره سگ آرام مى‏شود.

خدا مى‏فرمايد: درست است كه سگ هارى مانند شيطان در كنار زندگى شماست، اما اين سگ هار، شكم غريبه‏ها را پاره مى‏كند، تويى كه آشناى من هستى، با يك اشاره، چنان او را از تو دورش مى‏كنم كه تو براى هميشه براى من بمانى. اگر ما را ببرند، يعنى هنوز آشناى خدا نشده‏ايم، به سگ چيزى نمى‏گويد،يعنى اى سگ! هر كارى كه مى‏خواهى با او بكن، لقمه حرام در شكمش بريز، رابطه با نامحرم براى او برقرار كن، گوش و چشم او را از گناه پر كن.

جاذبه الهى در مبارزه با نفس‏

اشاره‏اى به اين سگ نفس كرد كه هفت سال حضرت يوسف عليه السلام در كمال آرامش به مبارزه‏اش ادامه داد. هر وقت به او گفت: بيا، گفت: من بيايم؟ يكى ديگر به من گفته است بيا، من مجذوب او شده‏ام. من در حوزه جاذبه ديگرى هستم، تو مگر در مقابل آن جاذبه چقدر جاذبه دارى؟

خدا مى‏داند اگر خودش را در باطن به ما نشان بدهد، ما چه حالى پيدا مى‏كنيم، اصلًا از همه چيز دل كنده مى‏شويم و به او دل مى‏بنديم و بعد به همه نشان مى‏دهيم كه ما داريم به طرف كسى مى‏رويم، كه دوست نداريم اصلًا برگرديم. هيچ وقت با كسى دعوا نمى‏كنيم، اوقات ما هيچ گاه تلخ نمى‏شود. وقتى ما را به امور غير خدا دعوت مى‏كنند، خيلى نرم مى‏گوييم: ما را جذب كرده‏اند، داريم مى‏رويم، مى‏خواهى بيايى، بيا و محبوب ما را ببين.

اگر به دل تجلى كند، نورانى مى‏شود. دعوا نداريم؛ چون محبوب من اجازه نمى‏دهد كه دعوا كنم، چنانچه به حضرت يوسف عليه السلام اجازه نداد كه زليخا را بزند:

«وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأى‏ بُرْهانَ رَبِّهِ» «2»

______________________________
(1)- حافظ.

(2)- يوسف (12): 24؛ «و يوسف هم اگر برهان پروردگارش را [كه جلوه ربوبيت و نور عصمت و بصيرت است‏] نديده بود [به قصد دفاع از شرف و پاكى‏اش‏] به او حمله مى‏كرد.»

من به حضرت يوسف عليه السلام گفتم: اصلًا با او درگير نشو، بگذار درخواستش را بگويد. تو در جاذبه‏اى هستى كه قدرت جاذبه تاريك او صفر است و نمى‏تواند تو را به سمت خود بكشد.