عبادات و اخلاق

قيمت و اهميت مكارم اخلاق و حسنات نفسانى به اندازه اى است كه رسول خدا و اهل بيت در كنار هر عبادتى به رعايت آنها وصيت كرده اند ، و عبادت را بدون مكارم اخلاقى و حسنات نفسانى بى ارزش دانسته و فقط موجب سقوط تكليف قلمداد كرده اند .حضرت رضا (عليه السلام) از پدران بزرگوارش از اميرالمؤمنين (عليه السلام) روايت مى كند كه پيامبر اسلام درباره ى ماه رمضان براى ما سخنرانى كرد .در ضمن آن سخنرانى سفارشات مهمى به مسائل اخلاقى شده ، از جمله :به تهيدستان و از كار افتادگان صدقه دهيد ، بزرگانتان را احترام كنيد ، به خردسالانتان رحم نماييد ، به خويشاوندانتان رسيدگى كنيد ، زبانتان را حفظ نماييد و چشم از آنچه بر شما حلال نيست بپوشيد و گوش از آنچه شنيدنش بر شما حلال نيست ببنديد و به ايتام عطا كنيد تا به يتيمانتان عطا كنند ، از گناهانتان به درگاه خدا توبه كنيد .اى مردم ! هركس در اين ماه اخلاقش را نيكو كند براى او مجوز عبور از صراط خواهد بود ، روزى كه قدم ها در آن بلغزد ; و هركس در اين ماه بر خدم و حشم خود و بر كلفت و كارگر خويش آسان بگيرد ، خدا حسابش را بر او آسان خواهد گرفت ; و هركس در اين ماه شرّش را نگهدارد خدا خشمش را روز قيامت از او نگه خواهد داشت ; و هركس در اين ماه يتيمى را اكرام كند خدا روز قيامت او را اكرام خواهد كرد و هركس در اين ماه صله ى رحم كند خدا در قيامت او را به رحمتش متصل خواهد كرد و هركس در اين ماه قطع رحم كند خدا در قيامت رحمتش را از او قطع خواهد كرد.پيامبر اسلام هرگاه ماه رمضان مى رسيد هر اسيرى را آزاد مى كرد و به هر سائل و تهيدستى انفاق مى نمود .رسول خدا (صلى الله عليه وآله وسلم) مى فرمايد :به مرد يا زنى كه نماز شب را روزى داده اند ، و او با رعايت خلوص نيت براى خدا برخيزد و وضويى كامل بسازد و با نيتى صادقانه و قلبى پاك از هر آلودگى و بدنى فروتن و اشكى ريزان براى خدا نماز بخواند ، خدا نه صف ازفرشتگان را پشت سر او قرار مى دهد كه در هر صفى عدد آنان را جز خدا نمى داند ، يك سر صف وصل به مشرق و ديگر صف وصل به مغرب است ، هنگامى كه از نماز فارغ شود به عدد آن فرشتگان براى او درجه و مقام نوشته خواهد شد .اميرالمؤمنين (عليه السلام) در ايام حكومتش هر روز به بازار كوفه مى رفت و فرياد مى زد :اى گروه تاجران ! تقواى الهى پيشه كنيد ; درخواست خير را پيش اندازيد و به سهولت و آسان گرفتن ، بركت جوييد . به خريداران نزديك شويد ، و به بردبارى و حلم آراسته گرديد ، و از سوگند خوردن بپرهيزيد ، و از دروغ دورى كنيد ، و از ستم ورزيدن كناره گيرى نماييد ، و به ستمديدگان انصاف دهيد ، و به ربا نزديك نشويد ، و ترازو و كيل را كامل و تمام بدهيد ، و از اجناس مردم مكاهيد ، و تبهكارانه در زمين فساد مكنيد .پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود :مَن بَاعَ وَاشْتَرَى فَلْيَحْفَظْ خَمسَ خصال وَإلاَّ فَلا يَشْتَرِيَنَّ وَلاَ يَبِيعَنَّ : الرِّبا وَالحَلْفَ وَكِتمانَ العَيبِ وَالحَمدَ إذا بَاعَ وَالذَّمَّ إذَا اشتَرى .كسى كه مى فروشد و مى خرد بايد پنج خصلت را حفظ كند و اگر جز اين باشد نخرد و نفروشد : پرهيز از ربا ، خوددارى از سوگند ، دورى از پنهان كردن عيب جنس ، اجتناب از تعريف و مدح جنس هنگامى كه مى فروشد و دورى گزيدن از مذمت جنس هنگامى كه مى خرد .پيامبر اسلام به حكيم بن حزام اجازه ى تجارت نداد مگر اين كه با او عهد كرد سه برنامه را در تجارت رعايت كند : پس گرفتن جنس از خريدارى كه از خريدش پشيمان شده است ; مهلت دادن به كسى كه در پرداخت پول دچار مشكل شده است ; و گرفتن حق از ديگران چه اين كه كامل باشد يا نباشد.

بر گرفته از کتاب زبیاییهای اخلاق استاد حسین انصاریان