معانى آيات قرآن‏

صد و چهارده مرتبه در قرآن «بسم اللّه» آمده، ديدگاهى كه اهل كشف و شهود- اعم از پيامبر و ائمه و اولياء- به قرآن مجيد داشته‏اند، مى‏فرمايند: معنى «بسم اللّه» سوره حمد با «بسم اللّه» سوره بقره فرق مى‏كند. هر دو با معناى «بسم اللّه» در سوره آل عمران فرق مى‏كند. تكرار در قرآن مجيد نيست و دو لفظى كه داراى يك معنا هم باشد وجود ندارد.

آنجا كه مى‏فرمايد: «عَذَابٌ مُّهِينٌ‏»  با آنجايى كه مى‏فرمايد: «عَذَابٌ عَظِيمٌ‏»  با آنجا كه مى‏فرمايد: «عَذَابٌ أَلِيمُ‏»  با آنجا كه مى‏فرمايد: «لَهُمْ عَذَابٌ‏ مُّقِيمٌ‏»  فرق مى‏كند و فرق هم به خاطر اين است كه بين مجرمين تفاوت است.

درباره نيكان هم همين طور است كه گاهى مى‏فرمايد: بهشت براى بندگان من است، گاهى مى‏فرمايد: فردوس از بندگان من‏است، گاهى مى‏فرمايد: جنات نعيم براى بندگان من است. تفاوت آنها در ارتباط با تفاوت افراد نسبت به وجود مقدس حضرت حق است.

در قبول تكليف و در اجراى تكليف يك نفر كه واقعا زحمت كشيده كسب معرفت واقعى كرده است، خدا را آنچنان كه هست شناخته نه آنچنان كه خودش درك كرده، فرق مى‏كند، درك او با واقعيتى كه در خارج از خود او در عالم هست تفاوت دارد. خدا را آنطورى كه هست شناخته، اين معرفت براى هر كسى مولد يك عشق حاكم و گسترده و بى‏نهايت نسبت به وجود مقدس حضرت حق است.

چنان اين معرفتى كه مولد عشق است، انسان را در حضرت حق غرق مى‏كند كه اگر تمام كششهاى دنيا در مقابل انسان بخواهند يك لحظه او را به سوى خود بكشند تا يك لحظه از مقام حضرت پروردگار دور بماند، قدرت نخواهد داشت كه عاشق از معشوق يك لحظه دور بماند.