سكوت

زبان ـ به تعبير اهل دل و بيان عارفان صادق ـ درنده‏اى است كه بايد آن را در صندوق دهان حبس كرد و جز در مواقع ضرورت به فضاى آزاد نفرستاد .كسى كه از سخن باطل ، كلام ناحق ، امور ناپسند ، غيبت و تهمت ، مطلب منافقانه و مسخره كردن مردم سكوت مى‏كند ؛ درى از درهاى بسيار مهم نجات را به روى خود مى‏گشايد و در حقيقت با سكوت خود زمينه امان از عذاب‏هاى ويژه زبان را براى خود فراهم مى‏نمايد و در نتيجه به جسم و جان خود رحم مى‏كند و مهر و محبّت مى‏ورزد و از طرفى ديگران را با زبانش نسبت به آنان مورد مهر و محبّت قرار مى‏دهند .آن كه ملازم خاموشى و سكوت و سخن‏گويى‏اش كم و اندك است ، زبانش سبب سعادت دنيا و آخرت او و سخن و كلام حكيمانه و استوارش عامل پاداش با ارزش به ويژه در قيامت براى وى است .حضرت امام صادق عليه السلام در روايتى مى‏فرمايد :گروهى از گذشتگان سكوت را فرا مى‏گرفتند ولى شما سخن گفتن و پر حرفى را فرا مى‏گيريد پيامبر اسلام صلي الله عليه و آله فرمود :« فَأصْمِتْ لِسَانَكَ إلاّ مِنْ خَيْرٍ . . . » .جز در سخن نيك زبانت را به خاموشى وادار كن . . .حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام در وصف مؤمن مى‏فرمايد :
« . . . كَثِيرٌ صَمْتُهُ مَشْغُولٌ وَقْتُهُ . . . »  .. . . خاموشى و سكوتش بسيار و وقت او مشغول به خدمت و عبادت است . . .حضرت امام رضا عليه السلام مى‏فرمايد : « إنَّ الصَّمْتَ بَابٌ مِنْ أبْوَابِ الحِكْمَةِ إنَّ الصَّمْتَ يَكْسِبُ المَحَبَّةَ إنَّهُ دَليلٌ عَلى كُلِّ خَيرٍ »  .سكوت و خاموشى درى از درهاى حكمت است ، سكوت و خاموشى سبب به دست آوردن محبّت است ، سكوت و خاموشى راهنماى به سوى هر خير و نيكى است .

خوف

خوفى كه در آيات قرآن و روايات مطرح است ، محصول ايمان به حقايق و باور كردن قرآن و به ويژه يقين به قيامت و حوادث آن است .انسان وقتى به حق بودن قرآن و نبوت و امامت اعتماد كند ـ كه البته با فراوان بودن دلايل و براهين ثابت كننده حق بودن اين سه منبع بايد اعتماد نمايد و آيات قرآن و فرهنگ پاك نبوت و امامت را باور كند و به يقين برسد كه همه خوبى‏ها در قيامت داراى پاداش و همه زشتى‏ها در قيامت داراى تعذاب و عقاب و جريمه سنگين است ـ بى‏ترديد از سرزمين قلبش نهال خوف مى‏رويد و با ازدياد باور و يقين تبديل به درخت ريشه‏دار و ثابت و استوار مى‏گردد و با كمك اين خوف ، از هر گناه و معصيتى كناره مى‏گيرد و به شدت مى‏ترسد كه وارد فسق و فجور شود و حضرت حق را از خود ناراضى و متنفر نمايد .حضرت امام صادق عليه السلام در توضيح آيه شريفه : وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَى * فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِىَ الْمَأْوَى  .و اما كسى كه از مقام و منزلت پروردگارش ترسيده و نفس را از هوا و هوس بازداشته است ؛ * پس بى‏ترديد جايگاهش بهشت است .مى‏فرمايد :« مَنْ عَلِمَ أنَّ اللّه‏َ يَرَاهُ وَيَسْمَعُ مَا يَقُولُ وَيَعْلَمُ مَا يَعمَلُهُ مِنْ خَيرٍ أو شَرٍّ فَيَحجُزُهُ ذَلِكَ عَنِ القَبِيحِ مِنَ الاْءَعْمَالِ فَذَلِكَ الَّذِى خَافَ مَقَامَ رَبَّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الهَوى ».كسيكه بداند و يقين داشته باشد خدا او را مى‏بيند و آنچه را مى‏گويد مى‏شنود و آنچه از خوبى و بدى انجام دهد آگاه است و در نهايت اين توجه و يقين او را از اعمال زشت باز دارد از كسانى است كه از مقام پروردگارش [ كه دادگاه قيامت يا عذاب دوزخ يا عدل الهى است ] ترسيده و خود را از اجابت خواسته‏هاى بى‏محاسبه باز داشته است .اميرالمؤمنين عليه السلام مى‏فرمايد :
« مَنْ خَافَ رَبَّهُ كَفَّ ظُلْمَهُ » .كسيكه از پروردگارش بترسد ، از ظلم و ستمش نسبت به ديگران جلوگيرى مى‏كند .خائف در حقيقت خوفش او را از افتادن در ورطه هلاكت و دچار شدن به عذاب قيامت حفظ مى‏كند و نهايتاً خائف ، از طريق خوفش به خود مهر مى‏ورزد و با جلوگيرى از ستمش به ديگران رحم مى‏كند .خائف گرچه بر اثر خوفش وارد گناه و معصيت نمى‏شود ولى به همين مقدار كه يقين دارد براى مجرمان عذاب شديد و سختى آماده شد ، به گريه مى‏افتد و خوف از عذاب حق روز به روز بر گريه‏اش مى‏افزايد و محصول و ميوه اين خوف و به ويژه گريه و ناله ، رقت قلب و تصفيه دل و ظهور عشق به نجات از عذاب و مايه تحقق مهرورزى به خود و ديگران است .

بر گرفته از کتاب فرهنگ مهرورزی استاد حسین انصاریان