منابع مقالہ : کتاب عرفان اسلامى ج5 نوشتہ : حضرت آیت اللہ حسین انصاریان
قرآن مجيد بار ديگر براى كمكگيرى از استقامت و نماز براى حل مشكلات مىفرمايد:
[يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ] «1».
اى اهل ايمان از صبر و نماز [براى حل مشكلات خود و پاك ماندن از آلودگىها و رسيدن به رحمت حق] كمك بخواهيد؛ زيرا خدا با صابران است.
و در جاى ديگر در عظمت سود نماز مىفرمايد:
[اتْلُ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتابِ وَ أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ] «2».
آنچه را از اين كتاب به تو وحى شده است، بخوان و نماز را برپا دار، يقيناً نماز از كارهاى زشت، و كارهاى ناپسند باز مىدارد.
بدون شك بين نمازگزاران واقعى و حتى آنان كه با نماز برخوردى عادى دارند، ولى تا اندازهاى شرايط ظاهرى آن را رعايت مىكنند و بين بىنمازان و سبكانگاران نماز، در تمام برنامههاى ظاهرى و باطنى فرق است.
نمازگزار به خاطر وجوب نمازهاى يوميه ناچار است از تمام آلودگىهاى ظاهر و در حدى از آلودگىهاى باطن خود را حفظ كند، ولى بىنماز خود را ملزم به رعايت بهداشت و ترك بسيارى از گناهان نمىداند.
نمازگزار به خاطر آب وضو يا غسل يا خاك تيمم و به خاطر لباس و مكان، ناچار است از محرمات و لگدكوب كردن حق مردم چشم بپوشد و در حقيقت خود را از فحشا و منكرات ظاهرى و باطنى حفظ كند، اما بىنماز خود را ملزم به اين امور نمىداند.
نمازگزار علم دارد كه خداوند مهربان نماز احدى را با آب حرام، لباس حرام، مكان حرام، روح بىتقوا قبول نمىكند، از اين جهت بر خود لازم مىبيند كه پاكى ظاهر و باطن را حفظ كرده و در صراط مستقيم الهى ثابت و پايدار بماند.
البته، اين نكته در تمام عبادات و واقعيتهاى اسلامى ملاحظه شده، به اين معنى كه اسلام، قسمت مهمى از عبادات را جهت حفظ حقوق مردم و رام شدن نفس سركش و طبيعى ماندن اميال و غرائز و حالات و شهوات قرار داده است.
البته يك دين جامع و كامل بايد چنين باشد، خودخواهى منشأ تمام مفاسد است، بايد در مرحله اول ريشه عموم بيمارىهاى روحى را چاره كرد، هم چنان كه اساس همه ترقيات معنوى و روحى و اصلاحات فردى و اجتماعى، خداشناسى و خداپرستى است و خودخواه و خودپرست، نمىتواند خداجوى و خداپرست باشد؛ پس اميد صلاح و اصلاح تا زمانى كه در چاه خودپرستى است نبايد از او داشت!
نماز، علاج خودپرستى
نماز- كه جامع بسيارى از عبادات است- از جمله علل علاج خودپرستى و هواپرستى است. نمازگزار واقعى خدا را دوست دارد و خدا هم او را دوست دارد؛ آيا دوستى خدا با خودخواهى و افراط در حب مال و جاه كه اصل هر گناه و خطايى است قابل جمع است؟
نمازگزار در نمازش خدا را به دو صفت رحمان و رحيم مىستايد، اگر از نمازش غافل نباشد قهراً در مقام كسب اين صفت الهى و تخلق به اخلاق خدايى خواهد كوشيد و مهربانترين مردم خواهد شد و از سنگدلى و بىرحمى و بىمهرى پاك خواهد ماند.
نمازگزار واقعى مىداند كه خداوند در سوره مؤمنون خطاب به پيامبران فرموده كه:
اول از مال حلال و پاك بخوريد، سپس به عبادت قيام كنيد «3».
نمازگزار مىداند كه پيامبر عزيز اسلام صلى الله عليه و آله فرموده:
خداوند را بر فضاى بيت المقدس فرشتهاى است كه هر شب ندا مىكند: هر كس از مال حرام بخورد، واجب و مستحبى از او قبول نمىشود «4».
و مىداند كه پيامبر صلى الله عليه و آله فرموده:
كسى كه لباسى را به ده درهم خريده و در پول آن لباس درهمى از حرام باشد، خداوند در آن لباس نماز را نخواهد پذيرفت «5».
نمازگزار مىداند كه امام صادق عليه السلام فرمود:
كسى كه دوست دارد بداند نمازش قبول شده يا نه؟ ببيند آيا نمازش او را از فحشا و منكرات باز مىدارد يانه، به اندازهاى كه نمازش توان نگهدارى نمازگزار را از آلودگىها داشته باشد، مورد قبول است «6».
ملت نمازگزار، ملتى پاك و كشور با نماز، كشورى است نمونه، در آن مملكتى كه همه اهل نمازند از دزدى و غارت و چپاول خبرى نيست، در آن مرز و بوم كه مردمش در رابطه با نمازند از دادگسترىهاى عريض و طويل و عرض حالهاى بىمحتوا و پروندههاى جنايى و جزايى اثرى نيست، در آن آب و خاك كه نماز سايهافكن است، از نزاع و جنگ و جدل و طلاقهاى فراوان و شكايات مردم و فحشا و منكرات سراغى نگيريد.
كشور با نماز چرا براى حفظ مال و ناموس مردم احتياج به ادارات و مأموران با آن همه خرج گزاف داشته باشد؟ اگر همه ملت به حقيقت اهل نماز باشند زندان و زندانى براى چه؟ در ميان ملت با نماز، كسى از كسى آزار نمىبيند، بدهكار مال مردم را مىدهد و طلبكار از دست بدهكار آسايش و امنيت دارد.
عاشق نماز در حقيقت عاشق خداست و عاشق خدا، امر مولا را به كيفيتى كه مولا از او خواسته اجرا مىكند.
راستى نماز، عالىترين محرك انسان به سوى حقايق و واقعيتها است و سودى كه در دنيا و آخرت از نماز به آدمى مىرسد از برنامه ديگر متوجه انسان نيست.
تاريخ حيات نمازگزاران، تاريخ پر نور، پر حقيقت، پر منفعت و پر سودى است و آنان كه حقيقت توحيد را يافته بودند و حفظ آن را در گرو عمل صالح مىدانستند، عاشقانه با نماز برخورد داشتند و در احوالات آن بزرگواران آمده كه اى كاش همه عالم يك شب بود و آن شب را به نماز سپرى مىكردند!!
پی نوشت ها:
______________________________
(1)- سوره بقره (2): 153.
(2)- عنكبوت (29): 45.
(3)- مؤمنون (23): 51.
(4)- محجة البيضاء: 3/ 204، كتاب الحلال والحرام.
(5)- محجة البيضاء: 3/ 204، كتال الحلال والحرام.
(6)- بحار الأنوار: 16/ 204، باب 9.