تفاوت مشرك و متظاهر به دين‏

طبق آيات و روايات، عذاب كافر و مشرك در قيامت خيلى كمتر از عذاب دين نما است. دين‏نماى بى‏دين، پليدترين و پست‏ترين انسان روزگار است.

يكى از موارد تسامح اين است كه مى‏گويد: وقتى نماز جماعت تشكيل‏ مى‏شود، امام جماعت در خواندن نماز، بايد رعايت ضعيف‏ترينِ اقتدا كنندگان را نمايد، يعنى پيرمرد نود ساله عاشق نماز جماعت وارد نماز شده است، ولى زانوهاى او سست است، كمر او درد مى‏كند. امام جماعت فقط به واجبات نماز اكتفا كند. اينجا آسان گرفته است.

يا پروردگار مى‏فرمايد: كسى كه عمرى در گناه بوده است و آمده تا توبه واقعى كند، من‏ «سريع الرضا» «1» هستم، سريع از او راضى مى‏شوم.

در خيلى از موارد آسان گرفته است؛ به كسى كه مى‏خواهد وارد ماه رمضان شود، مى‏گويد: اگر دكتر متديّن گفته است كه چشم تو ضعيف شده و نبايد روزه بگيرى، من هم موافق با حرف او هستم. نمى‏خواهم روزه‏ات را گردن بگيرم. ولى اگر اين يك ماه را روزه بگيرى، ممكن است شش ماه ديگر در ضعيف شدن چشم تو اثر كند، باز هم خدا مى‏فرمايد: چشم تو مقدم بر سى روز روزه من است.

چشمت را نگهدار، نمى‏خواهم روزه‏ام را بگيرى.

سپس در روزهاى زمستانى، قضاى اين سى روز را بگير. اگر وصل به ماه رمضان بعد شدى و نتوانستى بگيرى، براى هر يك روز، يك صاع گندم به عنوان كفّاره بده. اينجا، شريعت سمحه و سهله است. اما در حقوق مردم، شريعت ما سمحه و سهله نيست. اينجا شريعت، اشدّ المعاقبين است، يعنى مى‏گويد: تا دينار آخر بايد مال مردم را پس بدهد، چون مى‏بخشم، نمى‏توانم ببخشم.