ارزش ارتباط با عالم‏

در تعاليم اسلامى، نه ارتباط با عالم بلكه نگاه به چهره عالم و، از آن بالاتر، نگاه به درب خانه عالم نيز عبادت است و روايات بر اين مطلب شهادت مى‏دهند. .

پيغمبر اسلام، صلى اللّه عليه و آله، مى‏فرمايند: عالمان در زمره شفيعان روز قيامت هستند.  هم‏چنين، مى‏فرمايد: اگر عالمى بميرد و او را در قبرستاين دفن كنند، خداوند در عذاب مردگان آن قبرستان تخفيف مى‏دهد. اين گوشه‏اى از ارزش عالمان راستين است.

به هر حال، امير خراسان روزى به مرد عالمى كه نامش ابو على دقّاق بود برخورد و به او گفت: او على، مرا نصيحت كن! ابو على گفت: اول، پاسخ سؤال مرا بده تا نصيحتت كنم: پول را بيشتر دوست دارى يا نفست را؟ امير خراسان فكرى كرد و گفت: پول را! گفت: علاقه به چيزى دارى كه در وقت مرگ بايد از آن جدا شوى و با دشمنى دست به يكى كرده‏اى كه تا قيامت با تو خواهد بود. مگر نمى‏دانى پيغمبر فرموده است:

«أعدا عدوك نفسك التى بين جنبيك»؟

در اين روايت، پيغمبر اكرم، صلى اللّه عليه و آله، جايگاه نفس انسان را معين كرده و فرموده است: «بين جنبيك»؛ يعنى نفس از سر تا نوك پا را نگرفته، بلكه دو پهلوى آدمى را پر كرده است. در حقيقت، پيغمبر مى‏خواهد به اين نكته اشاره كند كه نفس زير شكم و بالاى پست‏ترين عضو بدن واقع شده است. اين‏جايگاه نفس است. نفسى كه اگر جلويش را نگيريم دشمن‏ترين دشمنان انسان مى‏شود و فرقى با دشمن‏هاى ديگر ندارد. با اين فرق كه اگر به دشمن خود محبت كنيد، پول بدهيد، شام و ناهار بدهيد، و مشكلش را حل كنيد، باز با انسان كمى نرم شده و رفيق‏ مى‏شود، اما به اين دشمن هرچه بيشتر بخورانى دشمن‏تر مى‏شود؛ چون دهانى دارد به اندازه دهان دوزخ. براى همين، اگر دو هزار زنا براى خوشايندش انجام شود يا ميلياردها تومان مال حرام به او برسد، باز مى‏گويد: مى‏خواهم: نفس آدمى دائم در حال پس‏انداز كردن آتش دوزخ و غضب خدا براى خويش است. اهل خسته‏شدن و پس‏زدن هم نيست كه بگويد من از رابطه با نامحرم خسته شده‏ام يا از پول سير شده‏ام؛ مى‏گويد ربا كه گرفتى، رشوه هم بگير، دزدى هم بكن، اختلاس هم بكن، غصب هم بكن، مال برادر و خواهرت را هم بخور، چون دهان نفس به اندازه دهانه دوزخ و معده‏اش به اندازه معده دوزخ است و پر شدنى نيست. پروردگار در قرآن مى‏فرمايد:

«يوم نقول لجهنم هل امتلات و تقول هل من مزيد».

ياد كن روزى را كه به دوزخ مى‏گوييم: آيا پر شدى؟ مى‏گويد: آيا زيادتر از اين هم هست؟!

در قيامت، وقتى به جهنم مى‏گوييم: اى هفت طبق جهنم، اى معده هفتگانه دوزخ، آيا پر شدى؟ فرياد مى‏زد كه كجا سير شدم، باز هم بريز! نمونه دوزخ در دنيا همين نفس است. امام سجا، عليه السلام، در دعاى ابى حمزه به همين نكته اشاره مى‏كند و مى‏فرمايد:

«و اعوذ بك من نفس لا تقنع، و بطن لا يشبع، و قلب لا يخشع، و دعاء لا يسمع، و عمل لا ينفع، و صلاة لا ترفع».