سخن على (ع) پس از جنگ جمل‏

از مروان حكم نقل شده است كه گفت:

«عن مروان بن الحكم قال: لما هزمنا على (عليه السلام) بالبصرة ردّ على الناس أموالهم، من أقام بينة أعطاه، و من لم يقم بينة أحلفه، قال: فقال له قائل:

يا أمير المؤمنين اقسم الفئ بيننا و السبى، قال: فلما أكثروا عليه قال: أيكم يأخذ أم المؤمنين فى سهمه؟ فكفوا».

هنگامى كه على (عليه السلام) ما را در بصره شكست داد و به فرار واداشت، اموال مردم بصره را به آنان پس داد. هركس دليلى بر مالكيت خود آورد مالش را به او داد و هركس دليلى نداشت او را سوگند داد و، پس از سوگند، مالش را پس داد. در اين ميان، كسى به ايشان گفت: غنائم و اسيران را ميان ما قسمت كن! هنگامى كه شمارى از يارانش از او چنين درخواستى كردند فرمود: كدام يك از شما غنيمت جنگى از ام المومنين عايشه مى‏گيريد؟ چون پاسخى نداشتند از اصرار خود دست برداشتند.

از اين سخنان معلوم مى‏شود كه اين عده به قدر كافى به امام خود معرفت نداشته‏اند. امام جلوه علم و عدل و حكمت و مظهر كمال و عبادت است و عمل او براساس عقل و علم و دانايى است. بااين‏حال، آن عده در امر تقسيم غنائم به حضرت ايراد كردند. امام صادق، عليه السلام، درباره رفتار حضرت در آن جنگ فرموده‏اند:

«عن عبد اللّه بن سليمان قال: قلت لابى عبد اللّه (عليه السلام) إن الناس يروون أن عليا قتل أهل البصرة و ترك أموالهم، فقال: إن دار الشرك يحل ما فيها، و إن دار الاسلام لا يحل ما فيها، فقال: إن عليا (عليه السلام) إنما من عليهم كما من رسول اللّه (صلى اللّه عليه و آله) على أهل مكة، و إنما ترك على لانه كان يعلم أنه سيكون له شيعة، و إن دولة الباطل ستظهر عليهم، فأراد أن يقتدى به فى شيعته، و قد رأيتم آثار ذلك، هو ذا يسار فى الناس بسيرة على (عليه السلام)، و لو قتل على أهل البصرة جميعا و اتخذ أموالهم لكان ذلك له حلالا، لكنه من عليهم ليمن على شيعته من بعده».

رفتار على، عليه السلام، در جنگ جمل مانند رفتار پيامبر، صلى اللّه عليه و آله، در فتح مكه بود. پيامبر خدا در آن جنگ بر كسانى كه آن‏طور با ايشان جنگيده بودند منت گذاشت و اجازه نداد اموالشان به غنيمت گرفته يا زنانشان به اسارت برده شود. على، عليه السلام، نيز بر مردم بصره منت نهاد و اموال آنان را بديشان بازگرداند.

در ساير موارد نيز، از جمله قبول خلافت يا تقسيم بيت المال، سيره حضرت مطابق سيره پيامبر اكرم بود و از آن عدول نمى‏كردند. اين معناى واقعى شيعه است.