علم پيشين حضرت حق و اختيار انسان‏

حال، سوال اين است كه علم حضرت حق در مسير حركت كائنات چه جايگاه و تأثيرى دارد؟ پاسخ اين است كه علم پروردگار فراگير بوده و بر همه هستى‏در همه زمان‏هااحاطه دارد، اما اين علم سبب سعادت و شقاوت انسان‏ها نيست. براى مثال، وقتى معامار چيره‏دست و كاركشته‏اى از كنار ديوارى عبور مى‏كند و درباره مقاومت و پايدارى آن ديوار نظر مى‏دهد و مى‏گويد ديوار تا چند روز آينده خراب مى‏شود و آن ديوار خراب شد، علت خرابى ديوار علم معمار نيست، بلكه بنيان سست و مشكلاتى از اين دست است.

بدين ترتيب، خداوند از ازل مى‏دانسته شمر امام حسين، عليه السلام، را به شهادت مى‏رساند، اما علم پروردگار سبب‏ساز قتل امام حسين، عليه السلام، نبوده است. عمل خود شمر علت شهادت امام است، در حالى كه خدا وقوع اين اتفاق را از قبل مى‏دانسته است.