نهضت فرهنگى پيامبر صلّى الله عليه و آله و سلّم با چراغ هدايت قرآن‏

اميرمؤمنان عليه السلام در خطبه صد و پنجاه و هشتم نهج‏البلاغه به توصيف جامعى از قرآن كريم پرداخته است: «فَجَاءَهُم»: پيغمبر صلّى الله عليه و آله و سلّم آمد، «بِتَصْدِيقِ الَّذِى بَيْنَ يَدَيْهِ، وَ النُّورِ الْمُقْتَدَى بِهِ.»: با چراغى كه خدا به او عنايت كرده بود، «ذَلِكَ الْقُرْآنُ»: كه آن چراغ مجموع فرهنگ حق بود كه به نام قرآن ناميده شد، «فَاسْتَنْطِقُوهُ، وَ لَنْ يَنْطِقَ»: من كه على هستم، از همه شما مى‏خواهم قرآن را باز كنيد و بخوانيد؛ آن را بفهميد و بپرسيد. «وَ لَكِنْ أُخْبِرُكُمْ عَنْهُ»: و لكن من شما را از (منافع) آن با خبر مى‏كنم، و بعد حضرت چهار منفعت قرآن را ذكر مى‏كند، «أَلَا إِنَّ فِيهِ عِلْمَ مَا يَأْتِى»: با اتصال به قرآن، شما از نظر دانش و برداشت حقايق، به أبديت وصل مى‏شويد، «وَ الْحَدِيثَ عَنِ الْمَاضِى»: اگر به قرآن وصل شويد، مى‏توانيد از طريق قرآن، به مبدأ آفرينش اتصال پيدا كنيد، «وَ دَوَاءَ دَائِكُمْ»، مى‏توانيد در سايه عمل به كتاب خدا، تمام نقص‏ها، گرفتارى‏ها، ناامنى‏ها و اضطرابات را از زندگى جمع كنيد، «وَ نَظْمَ مَا بَيْنَكُم»: و اين بى‏نظمى، تشتت، گروه گروه شدن و اختلافات را به وسيله حقايق قرآن از ميان خود برداريد. اين چهره پيغمبر صلّى الله عليه و آله و سلّم و كتاب فرهنگى‏اش در سخنان على عليه السلام مى‏باشد. چنين انسانى در سايه چنين شخصيتى و چنين كتابى انسان‏هاى بزرگى را تربيت كرد كه راستى و عدل در زندگى‏شان بود و بيدار، بينا، اهل‏بينش، اهل‏دانش، متفكّر، غيور، شجاع، متعهّد، مسئول و سازنده مى‏زيستند؛ طورى‏كه تمام دقايق زندگى‏شان را حساب كرده بودند و تمام آن دقايق، بر روى حساب بود. به خدا اگر حسابگرى‏هاى دقيق برنامه‏هاى اسلامى را بخواهيم بررسى كنيم، درمى‏يابيم كه عجب فرهنگ غنى‏اى در اختيار ما هست و معلوم نيست كه چرا ما با داشتن اين فرهنگ غنى، اين قدر بيچاره‏ايم؟! همين‏طور كه ما براى آبادى دنيا قواعد شگفتى داريم، براى آبادى آخرت هم برنامه‏هاى شگفتى داريم؛ اين برنامه‏ها خيلى لطيف است؛ چنان‏كه كوچك‏ترين انحرافى را قبول نمى‏كند و امضا هم نمى‏نمايد.