لباس در قرآن‏ و روایات

منابع مقاله:

کتاب : عرفان اسلامى جلد چهارم      

نوشته: حضرت آیت الله حسین انصاریان

لباس ايمان زيباترين لباس‏

حكيم فرزانه و عارف بزرگوار مرحوم ملا عبد الرزاق لاهيجى در ترجمه جمله اوّل روايت چنين توضيح مى‏دهد:

امام صادق عليه السلام مى‏فرمايد:

زيباترين لباس از براى مؤمن لباس تقوا است، چرا كه لباس چيزى است كه عورت ظاهرى آدمى را بپوشد و از شدت سرما و گرما انسان را محافظت كند.

و چون تقوا انسان را از رسوايى روز قيامت و از شدايد و رنج‏ها و عذاب آن روز حفظ مى‏كند، پس زيباترين لباس براى آدمى است.

و نيز مى‏فرمايد:

نرم‏ترين لباس براى مؤمن لباس ايمان است، ايمان يعنى اعتقاد جازم و ريشه دار به حضرت حق و نبوت انبيا و هرچه از احوال مبدأ و معاد از جانب حضرت حق رسيده است.

اما نكته‏اى كه در اينجا هست اين است كه ايمان با گناه و عصيان و فسق و فجور قابل جمع است، پس ايمان داشتن كمال مطلق نيست، بلكه با نقصان صاحبش را مستحق دخول در عذاب مى‏كند، به خلاف تقوا كه كمال مطلق است و با گناه و عصيان و استحقاق دخول در عذاب قابل جمع نيست؛ پس تقوا ازين لباس است و ايمان كمال فى الجمله است و به همين خاطر خداى بزرگ در قرآن مجيد فرمود:

لباس تقوا از هر لباسى بهتر است، چرا كه لباس ظاهر عورت ظاهر را مى‏پوشاند و لباس تقوا هم ظاهر و هم باطن را از هر نوع رجس و آلودگى محافظت كرده و پاك نگاه مى‏دارد.

 

لباس در قرآن‏

كتاب الهى از پنج نوع لباس در آيات نورانيش نام مى‏برد:

1- لباس مادى ظاهرى.

2- لباس طبيعى.

3- لباس معنوى.

4- لباس بهشتى.

5- لباس جهنمى.

1- لباس مادى ظاهرى‏

از لباس ظاهر كه مردم بر بدن مى‏پوشانند، به عنوان نعمت ياد فرموده و از انسان مى‏خواهد كه به اين معنى توجه داشته باشد كه ميليون‏ها چرخ به اراده حضرت حق در اين خانه با عظمت آفرينش به گردش مى‏آيد تا براى بشر لباس فراهم گردد، انسان بايد نسبت به اين نعمت شاكر باشد و سعى كند از لباس و پوشش بدن خود در راهى كه مولاى او خواسته استفاده كند.

[وَ هُوَ الَّذِي سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُوا مِنْهُ لَحْماً طَرِيًّا وَ تَسْتَخْرِجُوا مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَها وَ تَرَى الْفُلْكَ مَواخِرَ فِيهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ‏] «1».

و اوست كه دريا را رام و مسخّر كرد تا از آن گوشت تازه بخوريد و زينتى را كه مى‏پوشيد از آن بيرون آوريد و در آن كشتى‏ها را مى‏بينى كه آب را مى‏شكافند [تا شما را براى حمل كالا، تجارت و داد و ستد جابجا كنند] و براى اين‏كه از فضل واحسان خدا طلب كنيد و [در نهايت‏] به سپاس گزارى خدا برخيزيد.

ملاحظه مى‏كنيد كه يكى از منابع مهم لباس براى پوشش بدن، دريا است و خداى بزرگ در آخر آيه شريفه از مردم مى‏خواهد كه او را براى اين نعمت شكر كنند و شكر لباس به اين است كه انسان از آن لباس در راه خدا و خير رساندن به مردم استفاده كند.

[وَ اللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ سَكَناً وَ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ جُلُودِ الْأَنْعامِ بُيُوتاً تَسْتَخِفُّونَها يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَ يَوْمَ إِقامَتِكُمْ وَ مِنْ أَصْوافِها وَ أَوْبارِها وَ أَشْعارِها أَثاثاً وَ مَتاعاً إِلى‏ حِينٍ* وَ اللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِمَّا خَلَقَ ظِلالًا وَ جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الْجِبالِ أَكْناناً وَ جَعَلَ لَكُمْ سَرابِيلَ تَقِيكُمُ الْحَرَّ وَ سَرابِيلَ تَقِيكُمْ بَأْسَكُمْ كَذلِكَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْلِمُونَ‏] «2».

و خدا خانه هايتان را براى شما مايه آرامش و راحت قرار داد و براى شما از پوست دام‏ها سر پناه [مانند قبّه و خيمه‏] مقرّر كرد، كه آن‏ها را روز كوچ كردنتان و هنگام اقامتتان [در جابجا كردن‏] سبك مى‏يابيد و [براى شما] از پشم‏ها و كرك‏ها و موهاى آن‏ها تا زمانى معين، وسايل زندگى و كالاى تجارت پديد آورد.* و خدا براى شما از آنچه آفريده سايه‏هايى قرار داد، از كوه‏ها پناه‏گاه‏هايى برايتان به وجود آورد، و تن پوش‏هايى براى شما قرار داد كه شما را از گرما نگه مى‏دارد و پيراهن‏هايى [مقاوم‏] كه شما را از آسيب جنگ و نبردتان حفظ مى‏كند؛ اين‏گونه نعمت هايش را بر شما كامل مى‏كند تا تسليم فرمان‏هاى او شويد.

يك بار ديگر در اين دو آيه و آنچه به عنوان نتيجه در پايان آن ذكر شده دقت كنيد؛ لباس مادى نعمت خداست، پوششى است كه حضرت حق مقرر فرموده، تا از سرما و گرما محفوظ مانده و براى شما زينت زندگى باشد و شما با به دست آوردن آن از هر رنجى دور مانده و خيالتان آسوده باشد، تا با سلامت كامل و آسودگى خيال به اطاعت از اوامر و نواهى جناب او اقدام كنيد.

فكر كنيد كه تاكنون با لباس‏هايى كه در اختيار شما قرار گرفته چه برخوردى داشتيد و از آن‏ها در چه راهى استفاده كرديد، براى چه به دست آورديد و براى كه پوشيديد و براى چه به تن كرديد؟ آيا به لباس خود به عنوان نعمت حضرت‏ دوست نظر كرديد؟ آيا به خاطر او به دست آورديد و به خاطر او پوشيديد و در مقام قدردانى و تشكر از حضرت او بر آمديد و اين لباس ظاهر را مقدمه به دست آوردن لباس باطن قرار داديد؟ در اين لباس به تواضع حركت كرديد؟ يا دچار كبر و خوشحالى زودگذر شديد؟ از اين لباس در راه عدل و حكمت استفاده كرديد يا در آن لباس به ظلم آلوده شديد؟ و يا در آن لباس به پايمال كردن حقوق معطى لباس و حقوق مردم دچار شديد؟!

[يا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنا عَلَيْكُمْ لِباساً يُوارِي سَوْآتِكُمْ وَ رِيشاً] «3».

اى فرزندان آدم! ما لباسى كه شرمگاهتان را مى‏پوشاند، و لباسى فاخر و گران كه مايه زينت و جمال است، براى شما نازل كرديم.

[وَ عَلَّمْناهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَكُمْ لِتُحْصِنَكُمْ مِنْ بَأْسِكُمْ فَهَلْ أَنْتُمْ شاكِرُونَ‏] «4».

و به سود شما صنعتِ ساختنِ پوشش‏هاى دفاعى را به او آموختيم تا شما را از [آسيب‏] جنگ‏تان محافظت نمايد، پس آيا شما شكرگزار حق هستيد؟

 

2- لباس طبيعى‏

قرآن مجيد از مسئله شب و وضع زندگى مرد و زن نسبت به يكديگر و اين‏كه هريك براى ديگرى در جهاتى از زندگى به منزله پوششند تعبير به لباس فرموده و شب و پوشش زن و مرد را نسبت به يكديگر از اعظم نعمت‏هاى الهى شمرده، باشد كه انسان به اين نعمت‏هاى پر منفعت توجه كرده و در مقام شكر حضرت منعم برآيد.

 [وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِباساً وَ النَّوْمَ سُباتاً وَ جَعَلَ النَّهارَ نُشُوراً] «5».

و اوست كه شب را براى شما پوشش، و خواب را مايه استراحت و آرامش، و روز را [زمان‏] پراكنده شدن [جهت فعاليت و كوشش‏] قرار داد.

[أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيامِ الرَّفَثُ إِلى‏ نِسائِكُمْ هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَ‏] «6».

در شبِ روزهايى كه روزه‏دار هستيد، آميزش با زنانتان براى شما حلال شد.

آنان براى شما لباسند و شما براى آنان لباسيد.

از آنجايى كه زنان به وسيله بهره گرفتن از شوهران خود از بسيارى از گناهان محفوظ مى‏مانند و مردان نيز به خاطر همسران خويش از بسيارى از معاصى در امان مى‏مانند و زن و مرد به وسيله يكديگر در پوششى از عفت و حيا و كرامت قرار مى‏گيرند، خداوند بزرگ از زن نسبت به مرد و از مرد نسبت به زن تعبير به لباس و جامه فرمود، همان طور كه لباس مادى پوشاننده عيوب ظاهر است، لباس طبيعى هم پوشاننده بسيارى از عيوب و حافظ انسان از بسيارى از گناهان است.

3- لباس معنوى‏

لباس معنوى كه اظهر و اتم آن تقوا است از عظيم‏ترين و پرمنفعت‏ترين نعمت‏هاى الهى نسبت به عبد است.

اين لباس است كه در دنيا انسان را از تمام آلودگى‏هاى اعتقادى، عملى و اخلاقى حفظ كرده و در آخرت از عذاب الهى در امان حضرت حق برده و بالاترين‏ درجات بهشت را نصيب انسان مى‏نمايد.

در سوره اعراف مى‏خوانيد:

[وَ لِباسُ التَّقْوى‏ ذلِكَ خَيْرٌ] «7».

و لباس تقوا [كه انسان را از آلودگى‏هاى ظاهر و باطن بازمى‏دارد] بهتر است.

 

4- لباس بهشتى‏

خداوند مهربان در قرآن مجيد به آن انسان‏هايى كه داراى ايمان و عمل صالح و آراسته به حسنات اخلاقى هستند، وعده لباس‏هاى فاخر بهشتى داده و فرموده به جزاى عمل آنان در بهشت آراسته به لباس‏هايى هستند كه عنايت و لطف حضرت دوست براى آنان مقرر كرده است.

[إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ إِنَّا لا نُضِيعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلًا* أُولئِكَ لَهُمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهارُ يُحَلَّوْنَ فِيها مِنْ أَساوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَ يَلْبَسُونَ ثِياباً خُضْراً مِنْ سُنْدُسٍ وَ إِسْتَبْرَقٍ مُتَّكِئِينَ فِيها عَلَى الْأَرائِكِ نِعْمَ الثَّوابُ وَ حَسُنَتْ مُرْتَفَقاً] «8».

مسلماً كسانى كه ايمان آوردند و كارهاى شايسته انجام دادند [پاداششان داده خواهد شد]؛ زيرا ما پاداش كسانى را كه كار نيكو كرده‏اند، تباه نمى‏كنيم.*

براى آنان بهشت‏هاى جاودانى است كه از زير درختانش نهرها جارى است، در حالى كه در آنجا بر تخت‏ها تكيه دارند با دستبندهايى از طلا آراسته مى‏شوند، و جامه‏هايى سبز از ديباى نازك و سِتبر مى‏پوشند، چه پاداش خوبى و چه آسايش‏گاه نيكويى.

 [إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي مَقامٍ أَمِينٍ* فِي جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ* يَلْبَسُونَ مِنْ سُندُسٍ وَ إِسْتَبْرَقٍ مُتَقابِلِينَ‏] «9».

مسلماً پرهيزكاران در جايگاه امنى خواهند بود.* در ميان بوستان‏ها و چشمه‏سارها؛* لباس‏هايى از حرير نازك و ديباى ضخيم مى‏پوشند در حالى كه برابر هم مى‏نشينند.

[إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ يُحَلَّوْنَ فِيها مِنْ أَساوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَ لُؤْلُؤاً وَ لِباسُهُمْ فِيها حَرِيرٌ] «10».

بى‏ترديد خدا كسانى را كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام داده‏اند، در بهشت‏هايى درمى‏آورد كه از زير درختانش نهرها جارى است، در آنجا با دستبندهايى از طلا و مرواريد آرايش مى‏شوند، و لباسشان در آنجا حرير است.

5- لباس جهنمى‏

اما آنان كه انسانيت و آدميت را فراموش كنند و روزگار به غفلت و جهل وپستى و دنائت و بردگى نسبت به شكم و شهوت بگذرانند و كارى جز مخالفت با خدا و خلق خدا و زورگويى و ستم نداشته باشند در دنيا دچار لباس جوع و خوف و در آخرت گرفتار لباس و پوششى از سخت‏ترين عذاب خواهند شد.

[وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْيَةً كانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً يَأْتِيها رِزْقُها رَغَداً مِنْ كُلِّ مَكانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذاقَهَا اللَّهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِما كانُوا يَصْنَعُونَ‏] «11».

و خدا [براى پندآموزى به ناسپاسان‏] مَثَلى زده است: شهرى را كه امنيت و آسايش داشت و رزق و روزىِ [مردمش‏] به فراوانى از همه جا برايش مى‏آمد، پس نعمت خدا را ناسپاسى كردند، در نتيجه خدا به كيفر اعمالى كه همواره مرتكب مى‏شدند، بلاى گرسنگى و ترس فراگير را به آنان چشانيد.

اين‏چنين مردم كه از نعمت‏هاى حضرت حق قدردانى نكرده و به شكر در برابر آن نعمت‏ها برنمى‏خيزند و بلكه راه عصيان و كفر در پيش گرفته و خود و محيط خود را آلوده به فساد مى‏كنند، در قيامت به آنان لباس عذاب پوشانده مى‏شود، چنانچه در قرآن مجيد آمده است:

[وَ تَرَى الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفادِ* سَرابِيلُهُمْ مِنْ قَطِرانٍ وَ تَغْشى‏ وُجُوهَهُمُ النَّارُ] «12».

و آن روز مجرمان را مى‏بينى كه در زنجيرها [به صورتى محكم و سخت‏] به هم بسته شده‏اند.* پيراهن‏هايشان از قطران [ماده‏اى متعفّن، قابل اشتعال و بدبو] است، و آتش چهره‏هايشان را مى‏پوشاند.

اين بود نوع لباس‏هايى كه قرآن براى فرزندان آدم اسم مى‏برد، چه نيكوست كه اين چند روزه كوتاه عمر را ملبس به لباس تقوا شويم و از لباس ظاهر هم جهت عبادت و خدمت به خلق و شكر حضرت حق استفاده كنيم و از لباس طبيعى هم براى رضاى دوست بهره بگيريم تا در جهان آخرت از لباس بهشتى بر ما بپوشانند و از لباس عذاب در امان بمانيم.

سراج قمرى شاعر پرمايه قرن ششم در مقام نصيحت انسان مى‏گويد:

خداوندا! ما فرزندان ضعيف و ناتوان آدم را از قيد اسارت تن برهان كه هركس اسير تن شد، بزرگ‏ترين خيانت را به ابديت خويش كرد و از تمام حقايق و فضايل و حسنات الهى محروم گشت. بارالها! اسير تن، پست‏ترين و زبون‏ترين موجود اين كره كوچك خاكى است، موجودى است كه تمام درهاى رحمت و مغفرت را به‏ روى خويش بسته است!!

خداوندا! اسيران تن و بردگان شكم و شهوت، از حيات چه فهميدند و از هستى كه خير محض است، چه خيرى ديدند و از عنايات و الطاف خاصه تو چه بهره‏اى بردند؟

صد و بيست و چهار هزار پيغمبر بزرگوار تو، امامان عزيز، مصلحان، انديشمندان، عارفان، حكيمان، براى هدايت انسان چه فريادها كه نكشيدند و چه حكمت‏ها كه از خود بروز نداند و چه جان‏هاى شيرين كه در اين ميدان زندگى براى بيدارى انسان نثار راه تو نكردند، ولى اين بدبخت اسيران تا آخر عمر انگار كر و كور زيستند و گويى در اين خط پرفيض هستى خبرى و ندايى و صدايى نبوده و برقى براى روشن شدن محيط زندگى اينان ندرخشيده.

اين بيچاره‏ها چه با فضاحت زندگى كردند و چه تهيدست و دست خالى و بدون برداشت محصول مثبت از حيات و زندگى روز و شب گذراندند، اينان بالاترين مايه وجود را كه عمر است و در درياى خلقت گوهرى پرقيمت‏تر از آن يافت نمى‏شود با شيطان معامله كردند، ولى در مقابل از اين دشمن غدار و ديرين انسانيت چيزى نگرفتند!

اينان جهان را كه بر عدل و علم و حكمت حق استوار است به بازيچه گرفتند و والاترين انسان‏ها را مسخره كرده و به آنان پوزخند زدند و ندانسته يا دانسته راهى كه نبايد بروند رفتند و با اين خط سيرشان هم خود را تباه كردند، هم آنان كه در اشراف آنان مى‏زيستند.

اينان خود را از پيشگاه مقدس تو دور كردند و لعنت ابدى براى خويش خريدند و آخرت پرنعمت را با دنياى دون عوض كرده و در اين معامله جز غضب و سخط و عذاب تو سودى نبردند.

 [وَأَمَّا لِباسُ الظَّاهِرِ فَنِعْمَةٌ مِنَ اللّهِ تَعالى‏ يُسْتَرُ بِها الْعَوْراتُ وَهِىَ كَرامَةٌ أَكْرَمَ اللّهُ بِها ذُرِّيَّةَ آدَمَ عليه السلام ما لَمْ يُكْرِمْ بِها غَيْرَهُمْ وَهِىَ لِلْمُؤْمِنينَ آلَةٌ لِأَداءِ مَاافْتَرَضَ اللّهُ عَلَيْهِمْ‏]

 

لباس ظاهر نعمت الهى‏

با توجه به موقعيتى كه انسان در ميان موجودات زمين و بلكه موجودات عالم دارد، اگر از نعمت لباس ظاهر محروم بود چه مى‏كرد و چه صحنه‏اى در زندگى داشت و حيات پرقيمت و اصيل او به كجا مى‏كشيد؟!

لحظه‏اى فكر كنيد و در نظر بگيريد كه اگر ميدان زندگى كه داراى همه چيز است، تنها از لباس ظاهر خالى بود، مسئله پاكى‏ها و فضايل چه مى‏شد و آيا نسيم تربيت جاى وزيدن داشت؟

امام صادق عليه السلام مى‏فرمايد:

لباس ظاهر نعمتى است از حضرت حق به سوى انسان كه با آن عيوب و عورات آدمى پوشيده مى‏شود و اين لباس ظاهر كرامت الهى است كه فرزندان آدم را به آن گرامى داشته، كرامتى كه غير آدمى زاد را به آن آراسته نفرموده است و اين لباس براى مردم مؤمن وسيله اداى واجبات خداست.

اسلام كه در تمام جوانب حيات مقرراتى بس پرارزش وضع نموده و نقطه‏اى از نقاط زندگى بشر را از هنگام ولادت تا مرگ از نظر دور نداشته و مسئله‏اى نبوده مگر اين‏كه براى آن قانونى وضع نموده، درباره لباس هم مقررات بسيار ارزنده‏اى چه نسبت به ظاهر لباس، چه نسبت به مسائل معنوى آن ارائه نموده كه دقت در آن مقررات انسان را متوجه حقيقت دين و كمال آن نموده و به اين نكته واقف مى‏كند كه اسلام دلسوزترين مكتب براى سعادت بشر و جامع‏ترين مدرسه براى اداره حيات و زندگى انسان‏ها است.

 

لباس در روايات‏

اسلام عزيز، بر وفق مصلحت جامعه اسلامى، لباس زربفت، حرير، ابريشم و لباسى كه از پوست حيوان مرده مى‏سازند و لباسى كه از پوست حيوانات حرام گوشت به دست مى‏آيد و انواع اين‏گونه البسه‏ها را حرام اعلام كرده و پوشيدن اين نوع لباس‏ها را درخور شأن انسان نمى‏داند انسان با خصوصياتى كه دارد، والاتر و آقاتر از آن است كه به لباس حرير، يا ابريشم، يا طلاباف روى آورده و خود را با آن‏ها بيارايد؛ وجود انسان عزيزتر از آن است كه در لباسى كه از پوست حيوان مرده يا حرام گوشت به دست مى‏آيد پوشيده شود.

انسان، منبع كرامت و محل شرافت و مركز فضايل و آيينه تجلى اسما و صفات ربوبى است، اين موجود پرارزش نبايد محكوم بدن و جسم گشته و به پوشاندن مقدارى گوشت و پوست با انواع لباس‏ها و زينت‏ها، عمر گرامى را تلف كند!!

در زمينه لباس بايد توجه به طرح ونقشه حضرت دوست كند و آنچه را جناب او مى‏پسندد بپوشد، جسم به آن اندازه موقعيت ندارد كه آدمى شؤون گرانمايه خويش را فداى آن كند.

 

جنس لباس‏

علّامه بزرگوار، مرحوم مجلسى رحمه الله در كتاب پرارزش «بحار الأنوار» در آداب زىّ و تجمل رواياتى را نقل مى‏كند كه لازم است به پاره‏اى از آن روايات كه بيانگر مسئله لباس است اشاره شود.

پيامبر بزرگ صلى الله عليه و آله به اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود:

جامه حرير مپوش تا در بهشت جامه حرير بر تو بپوشانند «13».

در حديث ديگر آمده:

هركس جامه حرير بپوشد، پوستش در قيامت به آتش سوزانده مى‏شود «14».

به سند معتبر از اميرالمؤمنين عليه السلام نقل شده:

جامه پنبه‏اى بپوشيد كه آن پوشش رسول خدا صلى الله عليه و آله و پوشش ما اهل بيت است و نبىّ اسلام جامه مويى و پشمى نمى‏پوشيد مگر به علت و جهتى‏ «15».

حضرت صادق عليه السلام فرمود:

جامه مويى و پشمى نپوشيد مگر عذرى اقتضا كند «16».

امام صادق عليه السلام فرموده:

كتان از پوشش پيامبران است و بدن را فربه مى‏كند «17».

رنگ لباس‏

در چند حديث از نبىّ اسلام صلى الله عليه و آله آمده:

جامه سپيد بپوشيد كه پاكيزه‏ترين و نيكوترين جامه هاست‏ «18».

امام صادق عليه السلام مى‏فرمايد:

اميرالمؤمنين عليه السلام اكثر اوقات جامه سپيد مى‏پوشيد «19».

حفص مؤذن مى‏گويد:

حضرت صادق عليه السلام را در حرم پيامبر بين قبر و منبر ديدم كه جامه‏اى زرد به رنگ بِهْ پوشيده بود و نماز مى‏خواند «20».

در حديث حسن از حضرت صادق عليه السلام نقل شده:

جامه سرخ تيره پوشيدن كراهت دارد، مگر براى تازه داماد «21».

ابوالعلا- كه يكى از راويان حديث است- مى‏گويد:

حضرت صادق عليه السلام را در حال احرام ديدم كه خود را با بُرد يمنى سبز پوشانده بود «22».

رسول اسلام صلى الله عليه و آله مى‏فرمود:

سياه پوشيدن مكروه است، مگر در سه چيز: كفش، كلاه [عمامه‏]، عبا «23».

نوع لباس‏

اسلام مردم را از پوشيدن جامه‏اى كه از حد معمول بلندتر است و علت فخر و كبر بر ديگران مى‏شود منع كرده است.

امام صادق عليه السلام مى‏فرمايد:

اميرالمؤمنين عليه السلام به بازار رفت و سه پارچه خريد، به قيمت يك اشرفى، يكى را پيراهن كرد تا نزديك بند پا و يكى را لنگ تا نيمه ساق و يكى را ردا تا پايين‏تر از كمر، آن گاه دست به آسمان برداشت و پيوسته حمد الهى كرد تا به خانه بازگشت‏ «24».

امام موسى كاظم عليه السلام فرمود:

ترجمه ظاهر [وَ ثِيابَكَ فَطَهِّرْ] «25» اين است كه جامه‏هاى خود را پاك گردان با توجه به اين‏كه جامه‏هاى حضرت رسول صلى الله عليه و آله هميشه پاك بود، مراد الهى اين است كه جامه را كوتاه كن كه آلوده نشود (آلوده به كثافات ظاهر و آلوده به كبر و غرور و خودپسندى) «26».

از حضرت باقر عليه السلام نقل شده:

حضرت رسول صلى الله عليه و آله به شخصى وصيت كرد كه زينهار كه پيراهن و ازار خود را بلند مياويز كه اين از تكبر است و خدا تكبر را دوست نمى‏دارد «27».

نبىّ اسلام صلى الله عليه و آله به ابوذر فرمود:

هركه از روى تكبر جامه‏اش را بر زمين كشد، حق تعالى در قيامت نظر رحمت به‏ او نفرمايد «28».

اسلام، مردان را از پوشيدن لباس زنان و زنان را از پوشيدن لباس مردان منع مى‏كند «29» و هم چنين مسلمانان را از پوشيدن لباسى كه مخصوص به كفار است، نهى مى‏نمايد «30».

امام باقر عليه السلام مى‏فرمايد:

جايز نيست زنان شبيه به مردان شوند؛ زيرا رسول خدا صلى الله عليه و آله لعنت كرد مردانى كه خود را شبيه زنان كنند و زنانى كه خود را شبيه مردان بيارايند «31».

امام صادق عليه السلام مى‏فرمايد:

خداى عزّ و جل به پيامبرى از پيامبرانش وحى فرمود كه به مؤمنان بگو: جامه دشمنان مرا مپوشيد و طعام دشمنان مرا نخوريد و به مسلك دشمنان من سلوك ننماييد كه شما هم جزء آنان قرار خواهيد گرفت‏ «32».

از مجموع روايات استفاده مى‏شود كه مردان بايد از لباس حرير، ابريشم و طلاباف بپرهيزند و از پوشيدن لباسى كه از پوست حيوانات حرام گوشت تهيه شده خوددارى كنند و از پوشاندن بدن به لباس زنان و كفار خوددارى كنند و مرد و زن سعى كنند از پوشيدن لباس‏هايى كه اسلام به هريك از آنان حرام نموده كناره‏گيرى نمايند و هم چنين بر مردان و زنان لازم است از پوشيدن لباس بدن نما و لباس تنگ و لباسى كه محرك شهوت نامحرمان است جداً خوددارى نمايند.

لحظه‏اى تأمل‏

زندگى ما در اين جهان مادى مگر چند روز است؟ ما تا چه مدت در اين دنياى دون هستيم و تا كى مى‏توانيم خيمه و خرگاه زندگى را در اين زمين كه سياره‏اى بسيار كوچك و كم حجم است سرپا نگهداريم و تا چه زمان قدرت داريم در اين جهان استقرار داشته باشيم؟ رحل اقامت تا كى مى‏توان در سرا انداخت؟!

اين چه بدبختى است كه گريبان گروهى از مردان و زنان را گرفته كه تمام ساعات پرارزش خود را وقف فراهم آوردن غذا و لباس براى جسم بى‏ارزش مى‏كنند؛ عزيزان! ارزش و اعتبار شما به عقل و روح و باطن و قلب شما است، جسم را در گرما و سرما با اندك پارچه‏اى معمولى بپوشانيد و اين ظواهر كم‏ارزش را وقف باطن پرارزش كنيد، به خدا قسم در برزخ و قيامت به حسرتى دچار شويد كه مافوق آن تصور ندارد و به روزى گرفتار آييد كه پشيمانى در آن روز به شما سودى ندهد، به خود آييد و از خواب گران غفلت برخيزيد، براى روزى كه با دو متر پارچه كم‏ارزش به خانه گور و به دنياى برزخ مى‏رويد فكرى كنيد، دست به دامن خضر راهى بزنيد تا از بركت وجود او از ظلمات مادى گرى نجات پيدا كنيد.

جمال الدين اصفهانى در نصيحت غافلان چنين سروده:

اگر انسان، لحظه‏اى در منزل‏گاه با عظمت فكر نشيند و مرغ ملكوتى عقل را در ميدان پهناور با عظمت هستى به پرواز آورد و از قله مرتفع انديشه حقايق را بنگرد، به خود آمده به اين نتيجه برسد كه دنيا كاروانسرايى بيش نيست و اين مكان براى اقامت در اختيار او قرار نگرفته و عن قريب بايد توشه مادى را بگذارد و به جهان ديگر برود كه در آن جهان جز توشه معنوى مايه ديگرى براى دستگيرى وجود ندارد و در آنجا بايد در دادگاه حضرت الهى حاضر گشته و تمام برنامه‏هاى خويش را در محضر حضرت حق جواب‏گو باشد، در اين صورت زندگى مادى را ساده و آسان گرفته و حاضر نيست لحظه‏اى از عمر را فداى فراهم آوردن پوشاكى‏ و خوراكى غيرضرورى براى جسم كند، سعى مى‏كند، بپوشد و بخورد و فعاليت كند، اما براى خدا و براى تحصيل رضا و خشنودى حضرت دوست، در چنين حالتى حاضر نيست جز در راه او قدم بردارد و مى‏كوشد از آنچه كه خلاف خواسته محبوب اوست دورى كند.

خود را در تمام حالات مواظبت مى‏كند و هم چون واعظى دلسوز و ناصحى حكيم خود را نصيحت و موعظه كرده و براى ديگران هم از بهترين نمونه‏هاى عالى حسنات اخلاقى خواهد بود.

آرى، انديشه در وضع خويش با كمك‏گيرى از اوليا خدا، انسان را بيدار كرده و به علم حقيقى رسانده و به سعادت ابدى متصل مى‏كند.

پی نوشت ها:

 

______________________________

(1)- نحل (16): 14.

(2)- نحل (16): 80- 81.

(3)- اعراف (7): 26.

(4)- انبيا (21): 80.

(5)- فرقان (25): 47.

(6)- بقره (2): 187.

(7)- اعراف (7): 26.

(8)- كهف (18): 30- 31.

(9)- دخان (44): 51- 53.

(10)- حج (22): 23.

(11)- نحل (16): 112.

(12)- ابراهيم (14): 49- 50.

(13)- بحار الأنوار: 80/ 248، باب 5، حديث 8.

(14)- علل الشرايع: 2/ 384، باب 57، حديث 3.

(15)- مستدرك الوسائل: 3/ 254، باب 15، حديث 1.

(16)- الكافى: 6/ 449، باب لبس الصوف والشعر و الوبر، حديث 1.

(17)- وسائل الشيعة: 5/ 29، باب 16، حديث 1.

(18)- وسائل الشيعة: 5/ 26- 27، باب 14.

(19)- وسائل الشيعة: 5/ 27، باب 14، حديث 5801.

(20)- حلية المتقين: 17.

(21)- وسائل الشيعة: 5/ 29، باب 17، حديث 5806.

(22)- حلية المتقين: 17.

(23)- الكافى: 6/ 449، باب لبس للسواد، حديث 1.

(24)- وسائل الشيعة: 5/ 40، باب 22، حديث 5843.

(25)- مدثر (74): 4.

(26)- وسائل الشيعة: 5/ 40، باب 22، حديث 5844.

(27)- وسائل الشيعة: 5/ 41، باب 23، حديث 5848.

(28)- حلية المتقين: 18.

(29)- وسائل الشيعة: 5/ 25، باب 13.

(30)- وسائل الشيعة: 4/ 382، باب 19.

(31)- وسائل الشيعة: 20/ 221، باب 123، حديث 1.

(32)- وسائل الشيعة: 4/ 385، باب 19، حديث 5468.