به مناسبت سالروز وفات حضرت خديجه(س)؛ خديجه كبری(س)؛ الگوی جهاد در امور اقتصادی

گروه اقتصاد: نقش خديجه كبری(س) در پيشبرد اهداف مكتب اسلام و حمايت‌های مالی ايشان از اسلام و مسلمانان، نمونه واضحی از جهاد اقتصادی است كه با مرور زندگی و شخصيت ايشان، جلوه‌ای از بيست و چند سال حمايت بی‌دريغ از پيامبر اكرم(ص) در بحرانی‌ترين دوران صدر اسلام روشن می‌شود.

امسال سومين سالی است كه نام‌گذاری آن به نوعی با «مباحث اقتصادی» پيوند خورده است و اين نشان از اهميت توجه به حركتی اجتهادی در زمينه اقتصاد با رويكردی مبتنی بر برخورداری‌های بومی و ملی دارد. در تاريخ اسلام، حضرت خديجه(س) به عنوان حامی اقتصادی مكتب اسلام، همواره مورد توجه بوده است و حمايت‌های مالی او از اسلام و مسلمانان، نمونه واضحی از جهاد اقتصادی است كه با مرور زندگی و شخصيت ايشان، جلوه‌ای از بيست و چند سال حمايت بی‌دريغ از پيامبر اكرم(ص) در بحرانی‌ترين دوران صدر اسلام روشن می‌شود.

در طول تاريخ كمتر كسی را می‌توان سراغ گرفت كه مال و جمال و جلال را يك‌جا داشته باشد، اما خديجه(س) يگانه بانويی است كه جامع اين صفات بود. او فرزند خويلد بود و نسبت او از پدر به خاندان محمد(ص) و ابوطالب می‌رسد و در ميان قريش به علم و معرفت شناخته می‌شد.

در ميان سيره‌نويسان، مشهور است كه خديجه كبری(س) پيش از پيامبر، دو بار ازدواج كرده بود؛ نخست با يكی از ثروتمند عرب به نام «عقيق بن عائذ المخزومی» و پس از مرگ او با «ابوهاله بن المنذرالاسدی»، از انسان‌های بسيار شايسته كه از خاندانی معروف و ثروتمند بود، ازدواج كرد. خديجه از دو همسر پيشين خود ثروت زيادی به ميراث برد و اين ثروت‌ها در كنار ارثيه زيادی كه از پدر بزرگوارش خويلد به او رسيده بود، بر ثروت او افزود.

محمد(ص) يكی از كارگزاران امين خديجه كبری(س) بود كه در سن بيست و پنچ سالگی برای تجارت رهسپار شام شد. در چنين سفرهايی بود كه خديجه كبری(س) با روحيات رسول اكرم(ص) آشنا شد و با وجود آن‌كه خواستگاران فراوانی از ميان مردان ثروتمند داشت، با رضايت كامل حاضر به ازدواج با اين جوان شد كه مردی فقير و يتيم بود، اما كمالات روحی برجسته‌ای داشت كه مورد توجه خديجه كبری(س) قرار گرفت.

خديجه كبری(س) به تجارت می‌پرداخت و در تواريخ، اموال وی را بيشتر از هشتادهزار شتر نوشته‌اند كه در مناطق مختلفی مانند حبشه و مصر پراكنده بودند و اداره كردن چنين مجموعه عظيم تجاری نشانه‌ای از قوت و تدبيراين بانوی بزرگ است.

سال‌ها گذشت تا پيام آسمانی «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِی خَلَقَ»، بعثت محمد(ص) را نويد داد و خديجه كبری(س) اولين زنی بود كه به دعوت الهی او پاسخ مثبت گفت و تمام ثروت خود را مبذول كرد و گفت «جميع ما أملك بين يديك و فی حكمك، اصرفه كيف تشاء فی سبيل اعلاء كلمة الله و نشر دينه؛ همه آن‌چه كه دارم در اختيار شما و تحت فرمان شماست؛ آن را در راه بلندمرتبه ساختن فرمان خدا و گسترش دين او مصرف كنيد.

شكل‌گيری هر مكتب و شريعتی، نيازمند پشتوانه‌ای اقتصادی است تا بتواند با تجميع نيروها، به پيشبرد اهداف بپردازد. گسترش دين مبين اسلام نيز علاوه بر اتكاء به صفات رسول اكرم(ص) در درستكاری، امانت‌داری و راستگويی، از نظر مالی يا از نظر قدرتی نيز از به پشتوانه حمايت‌های حضرت خديجه در امر رسالت، متكی بود.

بر اين اساس، ثروت خديجه(س)، از نخستين روزهای بعثت پيامبر(ص) تا دشوارترين روزها پشتوانه‌ای برای دعوت به حق بود و خديجه كبری(س) از بذل هيچ‏گونه مساعدتی در راه «مكتب وحی» دريغ نكرد. ثروت و مال برای بسياری از افراد دست و پاگير است، اما برای كسی كه به ارزش‌های الهی دل سپرده باشند، ثروت دنيايی را به ابزاری برای پرورش ارزش‌ها بدل می‌كند.

به همين دليل می‌توان ادعا كرد كه ايثار و از خودگذشتگی‌های اين بانوی مجلله عرب، تأثير شگرفی در گسترش و تثبيت اسلام داشت؛ او تمامی دارايی خود را وقف پيامبر و شريعت وی نمود و اگر تلاش‌های خالصانه او نبود، نهال اسلام به زحمت به بار می‌نشست؛ او پشتيبان روحی و معنوی همسر گرامی خويش بود و از هيچ حمايتی دريغ نداشت.

خديجه(س) اولين كسی بود كه به آيين اسلام گرويد و بانويی است كه تمامی ثروت خويش را برای عقيده‌اش سرمايه‌گذاری كرد و شناخت وجوه شخصيتی اين بانوی جليل‌القدر، ما را به اين كلام گهربار پيامبر نزديك می‌كند كه «خير نساء بنت خويلد؛ بهترين زنان، خديجه دختر خويلد است».

اين گفتار پيامبر اكرم(ص) كه آثار آن حتی پس از مرگ خديجه(س) نيز ادامه دارد، نشان از عظمت نقش خديجه(س) كه حاضر شد تمام دارايی‌اش را در اختيار هدفی مقدس قرار دهد و به چنان مقامی نزد خداوند دست يابد. در خصوص نقش بی‌بديل جهاد اقتصادی خديجه كبری(س) همن بس كه پيامبر اكرم(ص) فرمودند: «ما نفعنی مال قط مثل ما نفعنی مال خديجة؛ هيچ ثروتی همانند ثروت خديجه(س) مرا سود نبخشيد.

حضرت خديجه (س) با اين‌كه در اوج برخورداری از نعمت‌ها زيسته بود، اما در تمام مدت محاصره اقتصادی در شعب ابوطالب همگام با رسول اكرم(ص) صبوری می‌كرد و شكايتی نمی‌كرد و جلوه‌ای از عظمت روح خود را به نمايش می‌گذاشت و از همين روی است كه پيامبر اكرم(ص) سال وفات اين بانوی گرامی را «عام‌الحزن» ناميدند.