قالب و روح انسان در قرآن

 قرآن مجيد ، گاهى از وجود ما تعبير به بشر كرده است و گاهى تعبير به انسان . چه فرقى بين بشر و انسان است ؟

 آياتى كه كلمه بشر را دارند ، اگر دقت كنيد ، آيه شريفه جهت مادى و دنيايى انسان را مطرح مى‏كند ؛

  » إِنِّى خَلِقُ بَشَرًا مِّن طِينٍ × فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِن رُّوحِى فَقَعُواْ لَهُ سَجِدِينَ «

  بيان گِل ، خاك و ماده است ، اما جنبه انسان بودن مربوط به نفخ روح و سميع و بصير بودن و اين سلسله واقعيات است :

  » فَجَعَلْنَهُ سَمِيعَاً بَصِيرًا «

  ضمير »جعلناه « به كلمه انسانى كه در آيه شريفه است برمى‏گردد ؛ اين انسان را سميع و بصير قرار داديم . توان شنيدن حق و پذيرفتن آن را به او داديم . توان ديدن و باور واقعيات ، كارى به گِل ندارد .

 اشتباهى كه ابليس در مسأله سجده كرد ، در همين زمينه بود . او قالب را ديد ، گفت :

  » خَلَقْتَنِى مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ «

  ماده وجود من با ارزش‏تر است و ماده وجود انسان پست ، پس من به اين موجود پست سجده نمى‏كنم . اما اگر انسان بودن و نورانيت ما را ديده بود ، نه قالب را ، قطعاً سجده مى‏كرد .

 كسى گفت : ابوجهل چرا به پيغمبر اسلام صلى الله عليه وآله ايمان نياورد ؟ با اين كه پنجاه و سه سال همسايه پيغمبر صلى الله عليه وآله بود و ايشان را مى‏ديد . ابوجهل اهل مكه بود و ولادت پيغمبر صلى الله عليه وآله را كاملاً به ياد داشت . او سابقه پيغمبر اسلام صلى الله عليه وآله را مى‏دانست . سيزده سال ايام رسالت پيغمبر اسلام صلى الله عليه وآله را درك كرد .

 جواب داده شد : چون ابوجهل پيغمبر خدا صلى الله عليه وآله خدا را نمى‏ديد ، او يتيم عبدالله را مى‏ديد . يتيمى كه براى عرب بى‏ارزش و پست بود ، چون مطابق فرهنگ جاهليت عربى ، يتيم ذليل و پست بود .

 قرآن مجيد بيست و سه بار از يتيم اكرام معنوى كرد ؛ يعنى فرهنگ شما اشتباه و غلط است . بچه‏اى كه پدر يا مادرش از دنيا رفته‏اند ، اين از دنيا رفتن علت خوارى ، پستى و ذلت نيست . ولى آنها يتيم را ذليل مى‏دانستند .

 اگر پيغمبر صلى الله عليه وآله را ديده بود ، مانند سلمان ايمان مى‏آورد . چون سلمان مدينه نيامد كه شخصى عرب و قريشى را ببيند ، بلكه آمد تا فرستاده خدا ببيند.

 ظاهراً در كلمه بصر دقتى هست كه در كلمه نظر نيست و قرآن كريم هم به اين نكته ظريف در مورد بت‏پرستان مكه اشاره مى‏كند و مى‏فرمايد :

  » وَتَرَيهُمْ يَنظُرُونَ إِلَيْكَ وَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ «

  اين‏ها به درب خانه مى‏آيند و تو را نگاه مى‏كنند ، اما نه اين كه به نحو عمقى نگاه كنند . يعنى آنها طغيان كردند و كفر پيشه ساختند پس چگونه هدايت و بصيرت يابند ؟