اصرار بر گناه و اجتناب از آن‏

منابع مقاله:

کتاب : تفسير و شرح صحيفه سجاديه جلد ششم

نوشته: حضرت آیت الله حسین انصاریان

شناخت حق از جنس نور است چنانكه اميرمؤمنان على عليه السلام مى‏فرمايد:

المَعْرِفَةُ نُورُ الْقَلْبِ. «1»

شناخت؛ روشنى دل است.

بر اين پايه براى رسيدن به آن بايد موانع رسيدن و نزديك شدن به نور را از ميان برداشت. هر گاه پرده‏هاى شناخت مبدأ هستى كنار برود، روشنى دانش و سپيده حق در دل انسان جلوه‏گر مى‏شود، سپس حُبّ و قُرب به حق پيدا مى‏گردد. هر گاه عشق پديد آمد، آتش آن رفته رفته بنده را در حق فانى مى‏سازد و او را به قرب حق و مقام بندگى مى‏رساند. پس حقيقت آزادى، آزادى از خود و تعلقات آن است.

چنانكه مولا على عليه السلام فرمود:

مَنْ تَرَكَ الشَّهَواتِ كانَ حُرّاً. «2»

كسى كه خواهش‏هاى نفسانى را رها سازد، آزاده است.

به عبارت ديگر كسى از هواى نفس آزاد نمى‏شود، مگر آن كه به شناخت دوست برسد و دوستى خداوند آتشى است كه از چيزى گذر نمى‏كند مگر آن كه او را مى‏سوزاند پس هرگاه محبت خداوند در دلى بيفتد، دلش را از همه سرگرمى‏ها و خواهش‏هاى غير حق رها مى‏سازد و جان را از ياد هر چه دوست نماست؛ خالى مى‏نمايد.

از اين رو در پيرامون كلام خداوند كه مى‏فرمايد: دوستان در روز قيامت همه دشمنند، مگر پرهيزگاران؛ امام صادق عليه السلام مى‏فرمايد:

لِأَنَّ أَصْلَ الْحُبِّ التَّبَرِّى عَنْ سِوىَ الْمَحْبُوبِ. «3»

ريشه و حقيقت دوستى، دورى جستن از هر كس و هر چيزى به غير از معشوق است.

گناه از موانع راه شناخت دوست است چه رسد كه بر عمل آن اصرار ورزد؛ زيرا پافشارى بر ارتكاب جرم علاوه بر اين كه همكارى با شيطان است؛ از يك سو نشانه‏ بالاترين بى‏ادبى به محضر خداوند است؛ زيرا آن پروردگارى كه بر همه اسرار وجودى بندگان گواه است؛ قدرت و اختيار حركت وجود را به انسان بخشيده است. و از سوى ديگر نشانگر اين است كه انسان بى‏خبر از حقيقت خود و خداى خود است نه منظرى مى‏شناسد و نه ناظر را مى‏يابد. پس معناى شناخت حق و عبوديت و حضور را درك نمى‏كند تا با او ارتباط و پيوند ايجاد كند. اگر از نظارت جناب حق تعالى آگاه شود. به آن چنان مراقبه‏اى برسد كه كمترين خطايى از او سر نزد.

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله كه گل سرسبد معصومان است هر روز هنگام غروب آفتاب، هفتاد بار استغفار مى‏نمود و مى‏فرمود:

إِنَّهُ لَيُغانُ عَلى‏ قَلْبى‏، حَتَّى اسْتَغْفِرَ اللَّهَ فى‏ الْيَوْمِ سَبْعِينَ مَرَّةً. «4»

گاهى پرده‏اى رقيق بر قلب من قرار مى‏گيرد؛ تا اين كه من هر روز هفتاد بار از خدا آمرزش مى‏طلبم.

رسول عزيز اسلام كه اهل گناه و جرم و خطا نيست اين گونه مى‏انديشد؛ چه رسد به بنده كه اهل عصمت و پرهيز و مراقبه نيست، بايد شبانه روز در حال استغفار و توبه باشد كه نظام حق و حقيقت را با غرور و نافرمانيش دگرگون مى‏سازد.

حضرت على عليه السلام مى‏فرمايد:

الإِسْتِغْفارُ مَعَ الْإِصْرارِ ذُنُوبٌ مُجَدَّدَةٌ. «5»

آمرزش خواهى با وجود ادامه دادن گناه، گناهانى تازه‏اند.

در حقيقت كسى كه از گناهى طلب بخشش مى‏كند و باز در فرصتى جديد در پى انجام آن است مانند آدمى مسخره كننده است كه پروردگار را به سبكى انگاشته و او را از نگاه بزرگى انداخته است.

بنابراين آنان كه اميد بخشش خداوند را دارند نبايد بر خطاها عادت كنند؛ زيرا خداى مهربان هم صبرى دارد كه گاهى لبريز مى‏شود و مى‏فرمايد:

وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُواْ فحِشَةً أَوْظَلَمُواْ أَنفُسَهُمْ ذَكَرُواْ اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُواْ لِذُنُوبِهِمْ وَمَن يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ وَلَمْ يُصِرُّواْ عَلَى‏ مَا فَعَلُواْ وَهُمْ يَعْلَمُونَ» «6»

و آنان كه چون كار زشتى مرتكب شوند يا بر خود ستم ورزند، خدا را ياد كنند و براى گناهانشان آمرزش خواهند؛ و چه كسى جز خدا گناهان را مى‏آمرزد؟

و دانسته و آگاهانه بر آنچه مرتكب شده‏اند، پا فشارى نمى‏كنند.

امام باقر عليه السلام در تفسير آيه فوق و مفهوم اصرار مى‏فرمايد:

اصرار بر گناه اين است كه بنده گناه كند و آمرزش نطلبد و در فكر توبه هم نباشد. پس اين پافشارى است. «7» زيرا اصرار بر گناه به معناى ايمن دانستن خويش از عذاب و كيفر خداوند است و تنها زيانكارانند كه خود را از مكر و مهلت خداوند محفوظ مى‏دانند.

امام على عليه السلام مى‏فرمايد:

در شگفتم از كسى كه سختى انتقام خداوند را از خود مى‏داند و همچنان بر گناه اصرار مى‏ورزد. «8» بنابراين حضرت نتيجه مى‏گيرد و مى‏فرمايد:

أَعْظَمُ الذُّنُوبِ عِنْدَ اللَّهِ ذَنْبٌ أَصَرَّ عَلَيْهِ عامِلُهُ. «9»

بزگترين گناه نزد خداوند گناهى است كه مرتكبش بر آن اصرار دارد.

حتى اگر از گناه، لذّتى يا شادى روحى يا جسمى به وجود آمد، نبايد سبب آرامش خاطر يا آسايش ظاهر باشد؛ چون سرعت تأثير گناه در وجود آدمى از تأثير برندگى چاقو در گوشت بيشتر است و نشانه‏هاى آن در فرزندان و نسل‏هاى بعد حتى در زمان پيرى نمايان مى‏شود و شخص به بيمارى‏هاى سخت و طاقت فرسا مبتلا مى‏شود كه علاجى به غير از مرگ ندارد. پس اين شادى‏ها و سرگرمى‏هاى دروغين نه تنها مفيد نيست بلكه بسيار ضرر آنها دو چندان است.

امام زين العابدين عليه السلام در اين باره مى‏فرمايد:

إِيَّاكَ وَ الإِبْتِهاجَ بِالذَّنْبِ، فَإِنَّ الابْتِهاجَ بِهِ أَعْظَمُ مِنْ رُكُوبِهِ. «10»

از شادمانى گناه بپرهيز؛ زيرا شاد شدن از گناه در زشتى بزرگتر از ارتكاب آن است.

پس اين سفارش حضرت صادق عليه السلام را آويزه گوش جان قرار دهيم كه فرمود:

هر گاه آهنگ عمل بدى را داشتى، آن را انجام مده؛ زيرا گاه خداوند بنده را در حال معصيت مى‏بيند. و مى‏فرمايد: به عزّت و جلال خودم سوگند از اين پس هرگز تو را نمى‏بخشم. «11»

(فخر الدين عراقى)

پی نوشت ها:

______________________________

(1)- غرر الحكم: 41، حديث 1.

(2)- تحف العقول: 99؛ بحار الأنوار: 75/ 91، باب 16، حديث 98.

(3)- بحار الأنوار: 66/ 251، باب 36، حديث 30؛ مصباح الشريعة: 194.

(4)- مستدرك الوسائل: 5/ 375، باب 40، حديث 6131؛ بحار الأنوار: 60/ 183، باب 3.

(5)- تحف العقول: 223؛ بحار الأنوار: 75/ 63، باب 16، حديث 150.

(6)- آل عمران (3): 135.

(7)- بحار الأنوار: 6/ 32، باب 20، حديث 40؛ تفسير العياشى: 1/ 198، حديث 144.

(8)- غرر الحكم: 166، حديث 3239.

(9)- غرر الحكم: 187، حديث 3582.

(10)- بحار الأنوار: 75/ 159، باب 21، ذيل حديث 19؛ كشف الغمّة: 2/ 108.

(11)- الكافى: 2/ 143، حديث 7؛ بحار الأنوار: 68/ 224، باب 66، حديث 36. (12)- سمر: افسانه؛ حديث ليل؛ روزگار.