حسرت روز قيامت

اين كه قرآن مجيد يكى از اسامى برزخ را «يوم الحسرة» گذاشته است، مين را مى‏خواهد بگويد. اين يك جدايى.

و جدايى دوم هم از رحمت خدا، از كاروان انبيا، كاروان عاشقان، كاروان اوليا، و نهايتا قرآن مى‏گويد: در يك تنهايى وحشتناك، كه اين تنهايى در تاريكى‏هاى متراكم است فرو مى‏روند. يك تاريكى‏اى كه در اين تاريكى، در عالم بعد، جز هيولاهاى عذاب و انعكاس اعمال خود را نمى‏بيند، و اين چهره‏هاى وحشتناك از او جدا نمى‏شوند.

اينجا قرآن از نظر روانكاوى و بيان حقيقت اشاره دقيقى نموده و مى‏فرمايد: آنهايى كه ديدشان فقط با اين چشم است، فقط در و ديوار و ظاهر دنيا را مى‏بينند و بر اساس اين ديد، جز به خوردن و آشاميدن و به قول قرآن: تمتع و اضافه كردن به طول و عرض بدن كارى ندارند و براى تأمين اين كارها هم رشته‏هاى كسبى توليد مى‏كنند. اسم اين‏ها را پروردگار زمين خبيث گذاشته است. سرزمين ناپاك، آن وقت قرآن مى‏گويد:

 « وَالَّذِى خَبُثَ لاَ يَخْرُجُ إِلاَّ نَكِدًا »

 اينجا خيلى مطلب دارد، منتظر باشيد كه در اين سرزمين آلوده نجس، انواع علف هرزه‏ها دربيايد.

آن وقت اين علف هرزه‏ها را آيات و روايات ديگر شرح مى‏دهند؛ علف هرزه حسد، بخل، طمع، چون در اين چارچوب است. حسد از عوارض ظاهر بينى، بخل جمع مى‏كند، جود و كرامت ندارد، كريم نيست، علف هرزه ريا، شرك، كفر، مكارى، دوز و كلك، پشت هم اندازى، ظلم، كينه‏ورزى، تمام اين‏ها علف هرزه‏هاى زمين آلوده است.

 « وَالَّذِى خَبُثَ لاَ يَخْرُجُ إِلاَّ نَكِدًا »

 اما اين علف هرزه‏ها چه مى‏شوند؟ قرآن مجيد مى‏فرمايد: مى‏مانند، تا روز قيامت وقتى وارد جهنم مى‏شوند، اين‏ها را كنار يك مقدار علف جهنم به نام «ضريع»؛

 « لَّيْسَ لَهُمْ طَعَامٌ إِلاَّ مِن ضَرِيعٍ »

 قرار مى‏دهند. علفى است كه در بيابان عربى به دست مى‏آيد و شتر با آن آرواره قوى، اين علف را نمى‏تواند بخورد. قرآن مى‏فرمايد: اين علفها كه در آتش به وجود آمده و نمى‏سوزد و پر از خار و تيغ است بخورند و به آنها هم مى‏گويند:

« هَـذَا مَا كَنَزْتُمْ لأَِنفُسِكُمْ »

اين علفهايى كه خودتان در وجودتان كاشته‏ايد، اين‏ها از ما نيست، مال زمين خودتان است:

 « كُلُّ نَفْسٍِ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ »

 بخوريد كه مال خود شما است. اين پايان كار كسانى است كه ظاهربين هستند، و وقتى از آنها مى‏پرسى زندگى را تعريف كنيد، مى‏گويند: همين دنيا است