ابن خياط يكى از دانشمندان بزرگ مصر و شارح نهج البلاغه اميرالمؤمنين عليهالسلاماست. در توضيح مشكلات نهج البلاغه هنر به خرج داده است. در اول اين شرح اميرالمؤمنين عليهالسلام را ارزيابى مىكند، مىگويد: به عنوان مثال، اگر نمره حضرت در همه چيز بيست است، در سياست پنج است. نمره سياست مدارى چه كسى در آن زمان بيست بود؟ مىگويد: معاويه.
نهج البلاغه را شرح مىزند، ولى نسبت به شناخت و فهم اميرالمؤمنين عليهالسلامدر بىشعورى كامل است ؛ چون اميرالمؤمنين عليهالسلاممىفرمايد: اگر دين جلوى مرا نمىگرفت، هيچ سياست مدارى در عالم، سياست مدارتر از من نبود. براى اين
كه توضيح شما از سياست اين است كه در اوج تقلّب و نيرنگ باشد، اما خدا و معاد مرا مقيّد كردهاند.
مسلم بن عقيل سياستمدار است، يا بىسياست؟ به نظر بىشعوران، خيلى بىسياست و ساده است. چون كه «هانى بن عروه» به او مىگويد: همه بدبختىهاى عراق به خاطر «عبيدالله بن زياد» است. تا عبيدالله بر سر كار باشد، امام حسين عليهالسلامموفق نخواهد بود. راه بازكردن تمام جادهها به روى ابى عبدالله عليهالسلامبراى تشكيل حكومت، نابود كردن او است.
بعد به مسلم مىگويد: چون من مريض هستم و رئيس قبيلهام، عبيدالله به ديدن من مىآيد. تو مخفيانه بيا و با شمشير گردن او را بزن تا ورق تاريخ را با كشتن او برگردانيم. مسلم بن عقيل پشت پرده رفت و مخفى شد. ابن زياد آمد و چند دقيقهاى نشست. خواست برود، هانى گفت: بنشين، مىخواهيم با هم صحبت كنيم. دو سه بار سرفه كرد كه نكند مسلم يادش رفته باشد. اما خبرى نشد.
بعد ابن زياد برخاست و رفت. مسلم از پشت پرده بيرون آمد. هانى گفت: مگر او را نديدى؟ چرا نيامدى او را بكشى. گفت: اسلام اين اجازه را به من نمىدهد كه به روى ميهمان شمشير بكشم. آنهايى كه شعور ارزيابى حقيقى را ندارند، اين چنين انسانهايى را بىسياست مىنامند.