پایگاه اطلاع رسانی

استاد حسین انصاریان

تواضع براى خدا

تواضع براى خدا

منابع مقاله:

کتاب  : عرفان اسلامى جلد دهم

نوشته: حضرت استاد حسین انصاریان

امام صادق عليه السلام در روايت مى‏فرمايد:

حضرت خير البشر فرمود: وحى كرد خداوند عالم به من كه تواضع كنيد با يكديگر و هيچ كدام شما فخر مكنيد به ديگرى و زيادتى در اصل و نسب و حسب‏ را مناط اعتبار مدانيد و مگوييد بعض شما به ديگرى كه من زيادتى به تو دارم، چرا كه من از فلان قبيله‏ام و پسر فلانى‏ام و استعدادم چنين و چنان است و تو چنين و چنانى، چرا كه اين‏ها نزد خداوند ارزش ندارد و غير تواضع و بندگى و اطاعت و عبادت نزد آن جناب مناط اعتبار نيست و نيز بايد هيچ كدام از شما با ديگرى در مقام بغى و ظلم نباشد، چرا كه بغى و ظلم منافى تواضع است و تواضع نمى‏كند كسى براى خدا مگر اين كه حضرت حق مرتبه او را در دنيا و آخرت بلند مى‏گرداند.

حضرت رسالت پناه آن‏چنان متواضع بود كه هرگاه به اطفال مى‏رسيد بر آنان سبقت سلام مى‏گرفت.

اصل و ريشه تواضع از درك جلال و هيبت و عظمت خداست كه هر كس موفق به فهم اين واقعيت‏ها شود سر تواضع به زير اندازد و خود را تسليم آن جناب نمايد، عبادتى در پيشگاه حضرت او به مرحله قبولى نمى‏رسد مگر از روى تواضع و فروتنى باشد، كسى به حقيقت تواضع راه نبرده مگر مقربان و آنان كه متصل به آن حضرتند و دل به عشق او خالص كرده‏اند كه راه به دست آوردن اين اتصال و خلوص، معرفت است و معرفت نتيجه انس با قرآن و دقّت در معارف الهيّه است.

خداوند متعال در قرآن مجيد در مقام بيان تواضع فرموده:

[وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً] «1».

و بندگان رحمان كسانى‏اند كه روى زمين با آرامش و فروتنى راه مى‏روند، و هنگامى كه نادانان آنان را طرف خطاب قرار مى‏دهند [در پاسخشان‏] سخنانى مسالمت‏آميز مى‏گويند.

جناب احديت عزيزترين خلق خود حضرت محمد صلى الله عليه و آله را امر به تواضع فرموده و به آن جناب چنين دستور مى‏دهد:

[وَ اخْفِضْ جَناحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ‏] «2».

و پر و بال [فروتنى و تواضع‏] خود را براى مؤمنانى كه از تو پيروى مى‏كنند بگستر.

 [وَالتَّواضُعُ مَزْرَعَةُ الْخُشُوعِ وَالْخُضُوعِ وَالْخَشْيَةِ وَالْحَيآءِ؛ وَانَّهُنَّ لايَنْبُتْنَ الّا مِنْها وَفيها، وَلا يَسْلَمُ الشَّرَفُ التّامُّ الحقيقيُّ الّا بِالتَّواضُعِ فى ذاتِ اللَّهِ تَعالى‏]

 

تواضع منشأ خشوع‏

امام صادق عليه السلام در پايان روايت مى‏فرمايد:

تواضع و فروتنى سرزمين روييدن گل خشوع و خضوع است و محل نشو و نماى حيا و خوف و اين خضوع و خشوع و خوف و حيا در وجود انسان آشكار نمى‏شود مگر به تواضع در برابر حق و فروتنى در برابر خلق.

و شرافت و عزت كامل و حقيقى به دست نمى‏آيد مگر از تواضع و فروتنى در جنب ذات او كه بايد به حقيقت خود را ناچيز و بى‏اعتبار ولا شى‏ء دانست و آن جناب را مستجمع جميع صفات كماليه.

هر كه را ذره‏اى وجود بود

 

پيش هر ذره‏اى سجود بود

نه همه بت ز زر و سيم بود

 

كه بت رهروان وجود بود

هر كه يك ذرّه مى‏كند اثبات‏

 

نفس او گبر يا جهود بود

در حقيقت چو جمله يك بودست‏

 

پس همه بودها نبود بود

نقطه آتش است در باطن‏

 

دود ديدن از او چه سود بود

هر كه اين نقطه ديد هر دو جهانش‏

 

محو گشته ز چشم سود بود

     

زانك دو كون پيش ديده دل‏

 

چون سرابى همه نمود بود

هر كه يك ذرّه غير مى‏بيند

 

هم چو كورى ميان دود بود

هم چو عطار در فنا مى سوز

 

تا دمى گر زنى چو عود بود

     

 

 

پی نوشت ها:

 

 

 

______________________________

(1)- فرقان (25): 63.

(2)- شعرا (26): 215.

 

منبع
  • پایگاه عرفان