اسراف‏

منابع مقاله:

کتاب : توبه آغوش رحمت  

نوشته: حضرت استاد حسین انصاریان

زياده‏روى در خوراك و پوشاك، زياده‏روى در معاشرت و محبت، زياده‏روى در عشق به دنيا، زياده‏روى در بذل و بخشش، همه و همه از مصاديق اسراف و از نظر قرآن مجيد و روايات، عملى مذموم و كارى ناپسند است.

اسراف در حدى زشت است كه خداوند متعال در قرآن مجيد اعلام كرده كه مسرفين را دوست ندارد.

«كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ» «1».

بخوريد و بياشاميد و اسراف نكنيد، همانا خداوند اهل اسراف را دوست ندارد.

اسرافكار، و ريخت و پاش‏دار، و مال تلف كن و ثروت بر باد ده در اصطلاح قرآن مجيد مبذر است، و مبذران برادران شياطين هستند:

«إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كانُوا إِخْوانَ الشَّياطِينِ وَ كانَ الشَّيْطانُ لِرَبِّهِ كَفُوراً» «2».

اسرافكاران و تلف كنندگان مال برادران شياطينند، و شيطان است كه نسبت به پروردگارش ناسپاس است.

و نيز آن حضرت فرمودند:

انَّ مِنَ السَّرَفِ انْ تَأْكُلَ كُلَّ مَا اشْتَهَيْتَ‏ «3».

از اسراف، خوردن هر چيزى است كه به آن ميل دارى.

امام حسن عسكرى عليه السلام فرمودند:

انَّ لِلسَّخاءِ مِقْداراً فَانْ زادَ عَلَيْهِ فَهُوَ سَرَفٌ‏ «4».

براى سخاوت اندازه‏اى است، اگر از اندازه بگذرد اسراف است.

امام على عليه السلام فرمودند:

وَيْحَ الْمُسْرِفِ، مَا ابْعَدَهُ عَنْ صَلَاحِ نَفْسِهِ وَاسْتِدْراكِ امْرِهِ‏ «5»!

واى بر مسرف چه دور است از صلاح وجودش، و درك زندگى و حياتش!

امام صادق عليه السلام فرمودند:

لِلْمُسْرِفِ ثَلَاثُ عَلاماتٍ: يَشْتَرى مَا لَيْسَ لَهُ، وَيَلْبِسُ مَا لَيْسَ لَهُ، وَيَأْكُلُ مَا لَيْسَ لَهُ‏ «6».

براى مسرف سه نشانه است: مى‏خرد و مى‏پوشد و مى‏خورد آنچه را كه در شأن او نيست.

امام صادق عليه السلام فرمودند:

انَّ الْقَصْدَ امْرٌ يُحِبُّهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ، وَانَّ السَّرَفَ يُبْغِضُهُ اللَّهُ، حَتّى طَرْحَكَ النَّواةَ، فَانَّها تَصْلُحُ لِشَىْ‏ءٍ وَحَتّى صَبَّكَ فَضْلَ شَرابِكَ‏ «7».

همانا ميانه‏روى واقعيتى است كه خداوند عز و جل آن را دوست داد، و مسرف را دشمن است، اسراف تا جايى است كه هسته‏ى خرماى خورده شده را كه شايسته‏ى كاشتن است دور بيندازى، و زيادى آبى كه در اختيار دارى به زمين بريزى!

حضرت على عليه السلام فرمودند:

مَنْ كانَ لَهُ مالٌ فَايّاهُ وَالْفَسادَ، فَانَّ اعْطائِكَ الْمالَ فِى غَيْرِ وَجْهِهِ تَبْذِيرٌ وَاسْرافٌ، وَهُوَ يَرْفَعُ ذِكْرَ صاحِبِهِ فِى النّاسِ، وَيَضَعُهُ عِنْدَ اللَّهِ‏ «8».

كسى كه داراى ثروت است بر او باد از فساد، همانا تبذير و اسراف اين است كه ثروت خود را در غير جهت معينش خرج كنى، اينگونه خرج بيهوده و بى‏رويه نام صاحب ثروت را بين مردم بلند مرتبه مى‏كند و نزد خداوند پست مى‏نمايد.

غِشّ‏

نيرنگ زدن به مردم در هر برنامه‏اى، و گول زدن آنان در معاملات، مثل اينكه جنس عيب‏دار را به جاى جنس سالم به آنان فروختن، و خلاصه حيله‏گرى نسبت به مردم در همه‏ى امور مصداق غش است.

مصاديق غش در قرآن مجيد به خصوص در آيات مربوط به امور اقتصادى زياد آمده، و روايات هم براى اين برنامه‏ى ضد انسانى باب مفصلى را باز كرده‏اند.

بدون ترديد غش از نظر قرآن و معارف الهيه عملى حرام، و كارى غير مشروع، و خيانت به مردم است.

از رسول خدا روايت شده:

الْمُسْلِمُ اخُو الْمُسْلِمِ، وَلَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ اذا باعَ مِنْ اخِيهِ بَيْعاً فِيهِ عَيْبٌ انْ لَا يُبَيِّنَهُ‏ «9».

مسلمان برادر مسلمان است، بر مسلمان حلال نيست زمانى كه جنس عيب‏دارى را مى‏فروشد عيبش را به خريدار نگويد.

و نيز فرمودند:

مَنْ غَشَّ الْمُسْلِمينَ حُشِرَ مَعَ الْيَهُودِ يَوْمَ الْقِيامَةِ، لِانَّهُمْ اغَشُّ النّاسِ لِلْمُسْلِمينَ‏ «10».

كسى كه به مسلمانان نيرنگ بزند در قيامت با يهود محشور مى‏شود، زيرا يهوديان خائن‏ترين مردم جهان نسبت به مسلمانانند.

رسول الهى صلى الله عليه و آله و سلم فرمودند:

مَنْ باعَ عَيْباً لَمْ يُبَيِّنْهُ لَمْ يَزَلْ فِى مَقْتِ اللَّهِ، وَلَمْ تَزَلِ الْمَلَائِكَةُ تَلْعَنُهُ‏ «11».

كسى كه جنسى را بفروشد و عيبش را نگويد دائم در خشم خداست، و پيوسته فرشتگان او را لعنت مى‏كنند!

حضرت على عليه السلام فرمودند:

مَنْ غَشَّ النّاسَ فِى دِينِهِمْ فَهُوَ مُعانِدٌ للَّهِ وَرَسُولِهِ‏ «12».

كسى كه به مردم در دينشان نيرنگ بزند، دشمن خدا و رسول خداست.

و نيز فرمودند:

انَّ اعْظَمَ الْخِيَانَةِ خِيَانَةُ الْامَّةِ، وَافْظَعَ الْغِشِّ غِشُّ الْائِمَّةِ «13».

همانا بزرگ‏ترين خيانت، خيانت نسبت به امت و زشت‏ترين نيرنگ، نيرنگ با پيشوايان است.

پی نوشت ها:

______________________________

(1)- اعراف (7): 31.

(2)- اسراء (17): 27.

(3)- مجموعه‏ى ورّام: 2/ 229.

(4)- أعلام الدين: 313؛ بحار الأنوار: 75/ 377، باب 29، حديث 3.

(5)- غرر الحكم: 359، الفصل الأول ذم الأسراف، حديث 8132؛ تفسير معين: 146.

(6)- خصال: 1/ 121، حديث 113؛ بحار الأنوار: 69/ 206، باب 106، حديث 7.

(7)- كافى: 4/ 52، باب فضل القصد، حديث 2؛ بحار الأنوار: 68/ 346، باب 86، حديث 10.

(8)- تحف العقول: 185؛ بحار الأنوار: 75/ 96، باب 17، حديث 2.

(9)- تفسير معين: 374.

(10)- من لا يحضره الفقيه: 3/ 273، باب الإحسان و ترك الغش فى البيع، حديث 3987.

(11)- كنز العمال: 9501.

(12)- غرر الحكم: 86، الدين هو الملاك، حديث 1436.

(13)- نهج البلاغه: 605، نامه‏ى 26؛ بحار الأنوار: 33/ 528، باب 29، حديث 719.