ربا

منابع مقاله:

کتاب : توبه آغوش رحمت  

نوشته: حضرت استاد حسین انصاریان

وام دادن به مردم به قصد زياده گرفتن از آنان، و اضافه دادن جنس پست در برابر كم گرفتن جنس مرغوب، مانند معامله كردن گندم يا برنج يا خرماى پست با عالى آن به مثل ده كيلو به هشت كيلو از مصاديق ربا و عملى حرام و از گناهان كبيره است كه خداوند در قرآن مجيد به آلوده‏ى به آن، وعده‏ى عذاب قطعى داده است.

«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ذَرُوا ما بَقِيَ مِنَ الرِّبا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ* فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ...» «1».

اى اهل ايمان! خدا را پروا كنيد، و آنچه از ربا در نزد شماست اگر مؤمن هستيد واگذاريد، اگر از ربا دست برنداريد جنگ با خدا و رسولش را اعلام كنيد!

رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمودند:

شَرُّ الْمَكاسِبِ كَسْبُ الرِّبا «2».

بدترين كسب‏ها، كسب ربايى است.

و نيز فرمودند:

مَنْ اكَلَ الرِّبا مَلَأَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بَطْنَهُ مِنْ نارِ جَهَنَّمَ بِقَدْرِ مَا اكَلَ، وَانِ اكْتَسَبَ مِنْهُ مَالًا لَايَقْبَلِ اللَّهُ مِنْهُ شَيْئاً مِنْ عَمَلِهِ، وَلَمْ يَزَلْ فِى لَعْنَةِ اللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ ما كانَ عِنْدَهُ قِيراطٌ «3».

كسى كه ربا بخورد، به اندازه‏اى كه خورده خداوند شكمش را از آتش جهنم پر كند و اگر از طريق ربا مال اندوزى نمايد خداوند چيزى از عملش قبول نمى‏كند، و اگر قيراطى از ربا نزد او باشد پيوسته در لعنت خدا و فرشتگان است.

امام صادق عليه السلام فرمودند:

دِرْهَمُ رِبَا اعْظَمُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ سَبْعِينَ زِنْيَةً بِذاتِ مَحْرَمٍ فِى بَيْتِ اللَّهِ الْحَرامِ‏ «4».

يك درهم ربا نزد خدا عظيم‏تر از هفتاد زنا با مَحرم در بيت اللَّه الحرام است!

و آن حضرت فرمودند:

انَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَعَنَ آكِلَ الرِّبا وَمُؤْكِلَهُ وَكاتِبَهُ وَشاهِدَيْهِ‏ «5».

خداوند عز و جل خورنده و خوراننده و نويسنده و شاهد بر ربا را لعنت كرده است.

علل هلاكت‏

قرآن مجيد در بسيارى از آيات از هلاكت امت‏ها، به وسيله‏ى عذابهاى گوناگون و علل هلاكتشان سخن به ميان آورده.

توجه به آن آيات كه در اكثر سوره‏هاى قرآن آمده، عالى‏ترين زمينه‏ى رشد و تربيت و دورى از علل هلاكت را به انسان مى‏دهد.

قرآن مجيد ظلم به خود، ظلم به ديگران، اسراف، كفر و انكار حق، فسق، طغيان، و غفلت و جرم را از علل هلاكت امت‏هاى گذشته بيان مى‏كند «6».

پيامبر اسلام فرمودند:

امَّا الْمُهْلِكاتُ: فَشُحٌّ مُطاعٌ، وَهَوىً مُتَّبِعٌ، وَاعْجابُ الْمَرْءِ بِنَفْسِهِ‏ «7».

اما هلاك كننده‏ها: بخلى است كه دنبال شود، و هواى نفسى است كه پيروى گردد، و نيز خودبينى انسان است.

و نيز فرمودند:

انَّ الدّينارَ وَالدِّرْهَمَ اهْلَكا مَنْ كانَ قَبْلَكُم وَهُما مُهْلِكاكُمْ‏ «8».

دينار و درهم و مال و ثروت، گذشتگان شما را هلاك كرد، و هلاك كننده‏ى شما هم هست.

حضرت على عليه السلام فرمودند:

مَنِ اسْتَبَدَّ بِرَأْيِهِ هَلَكَ‏ «9».

كسى كه در رأى و نظرش استبداد به خرج داد، و از قواعد الهى و مردم عاقل نظرخواهى نكرد هلاك شد.

امام صادق عليه السلام فرمودند:

هَلَكَ مَنْ لَمْ يَعْرِفْ قَدْرَهُ‏ «10».

كسى كه قدر و اندازه‏ى خود را نشناخت و به موقعيت و موقف خود آگاه نشد به هلاكت رسيد.

امام صادق عليه السلام فرمودند:

يُهْلِكُ اللَّهُ سِتّاً بِسِتٍّ: الْامَراءَ بِالْجَوْرِ، وَالْعَرَبَ بِالْعَصَبِيَّةِ، وَالدَّهاقِينَ بِالْكِبْرِ، وَالتُّجارَ بِالْخِيانَةِ، وَاهْلَ الرُّسْتاقِ بِالْجَهْلِ، وَالْفُقَهاءَ بِالْحَسَدِ «11».

خداوند شش طايفه را به شش چيز هلاك مى‏كند: حكمرانان را به ستم، عرب را به تعصب، رؤسا را به تكبر، تاجران را به خيانت، روستاييان را به نادانى و فقيهان را به حسد.

پی نوشت ها:

______________________________

(1)- بقره (2): 278- 279.

(2)- من لا يحضره الفقيه: 4/ 377، من ألفاظ رسول اللَّه (ص)، حديث 5775؛ وسائل الشيعه: 18/ 122، باب 1، حديث 23282.

(3)- ثواب الأعمال: 285، عقاب مجمع عقوبات الأعمال؛ بحار الأنوار: 73/ 364، باب 67، حديث 30.

(4)- عوالى اللئالى: 2/ 136، حديث 374؛ بحار الأنوار: 100/ 117، باب 5، حديث 13.

(5)- من لا يحضره الفقيه: 4/ 8، باب ذكر جمل من مناهى النبى (ص)، حديث 4968؛ بحار الأنوار: 100/ 116، باب 5، حديث 8.

(6)- به ترتيب عناوين- آل عمران (3): 117 «مَثَلُ ما يُنْفِقُونَ فِي هذِهِ الْحَياةِ الدُّنْيا كَمَثَلِ رِيحٍ فِيها صِرٌّ أَصابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ وَ ما ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَ لكِنْ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ»؛ يونس (10): 13 «وَ لَقَدْ أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَمَّا ظَلَمُوا وَ جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ وَ ما كانُوا لِيُؤْمِنُوا كَذلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ»؛ انبياء (21): 9 «ثُمَّ صَدَقْناهُمُ الْوَعْدَ فَأَنْجَيْناهُمْ وَ مَنْ نَشاءُ وَ أَهْلَكْنَا الْمُسْرِفِينَ»؛ انبياء (21): 6 «ما آمَنَتْ قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْناها أَ فَهُمْ يُؤْمِنُونَ»؛ اسراء (17): 16 «وَ إِذا أَرَدْنا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنا مُتْرَفِيها فَفَسَقُوا فِيها فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْناها تَدْمِيراً»؛ حاقه (69): 5 «فَأَمَّا ثَمُودُ فَأُهْلِكُوا بِالطَّاغِيَةِ»؛ انعام (6): 131 «ذلِكَ أَنْ لَمْ يَكُنْ رَبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرى‏ بِظُلْمٍ وَ أَهْلُها غافِلُونَ»؛ دخان (44): 37 «أَ هُمْ خَيْرٌ أَمْ قَوْمُ تُبَّعٍ وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ أَهْلَكْناهُمْ إِنَّهُمْ كانُوا مُجْرِمِينَ».

(7)- خصال: 1/ 84، حديث 12؛ بحار الأنوار: 67/ 6، باب 41، حديث 3.

(8)- كافى: 2/ 316، باب حب الدنيا و الحرص عليها، حديث 6؛ مشكاة الأنوار: 126، الفصل السادس فى الغنى و الفقر.

(9)- نهج البلاغه: 799، حكمت 161.

(10)- غرر الحكم: 233، عرفان القدر، حديث 4677.

(11)- كشف الغمه: 2/ 206؛ بحار الأنوار: 75/ 207، باب 23، حديث 67.