قرآن مجيد از موجوديت و حقيقت خود تعبير به ريسمان مىكند؛ ريسمانى كه از مبدأ عالى عالم تا كناره اين چاه طبيعت كشيده شده تا انسان، اين موجودى كه آراسته به هر نوع استعداد و قوه است، با دست زدن به آن قوا و استعدادهاى ذاتى و حقيقىاش رشد كرده و همراه اين طناب الهى به لقا حضرت حق برسد.
چنانچه انسان در برابر قرآن مجيد بىتفاوت بماند، با سر و با تمام موجوديت و هويتش به قعر چاه طبيعت سرنگون شده و تمام ارزشهاى خود را از دست خواهد داد و از هستى او چيزى جز خطى از حيوانيت و پستى نخواهد ماند.
[وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ لا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَساراً] .
و ما از قرآن آنچه را براى مؤمنان مايه درمان ورحمت است، نازل مىكنيم وستمكاران را جز خسارت نمىافزايد.
جلال الدين مولوى در اين زمينه مضمون جالبى دارد:
|
زان كه از قرآن بسى گمره شدند |
زان رسن قومى درون چه شدند |
|
|
مر رسن را نيست جرمى اى عنود |
چون تو را سوداى سر بالا نبود |
|
شارح مثنوى نيز مىگويد:
يكى از عالىترين مضامين انسانى، فردى، اجتماعى، روانى، اخلاقى، اقتصادى، سياسى و طبيعى، همين مضمون است كه جلال الدين در دو بيت مورد تحليل گوشزد كرده است.
آنچه را در دو بيت فوق مطرح مىكند، مىتوان به عنوان يك اصل كلى در تمام شؤون بشرى تلقى نمود.
به توضيح اينكه انسان در هر موقعيتى هم كه قرار بگيرد، پيرامون او را پديدهها و قوانين و وسايل فراوانى احاطه كرده است.
آن پديدهها و قوانين و وسايل به خودى خود، در راه تعيين سرنوشتى كه انسان با دست خود بايد بسازد، آمادگى فعاليت خود را اعلام كردهاند، بدون اينكه اين اعلام موجب اجبار انسانى بوده باشد.
مثلًا نور يكى از آن پديدهها و وسايل است كه تمام جايگاههاى حيات ما را روشن ساخته است، در عين حال ما را به هيچ يك از هدفهاى حياتى كه بايد آن را به دست بياوريم، مجبور نمىسازد.
پديده نور تاكنون هيچ قماربازى را مجبور نساخته است كه در روشناييش بنشيند و قماربازى كند، چنانكه هيچ پارسايى را مجبور نساخته است كه در روشناييش بنشيند و به عبادت خداوندى پردازد.
آب، اين ماده حياتى كره خاكى به وجود و جريان خود ادامه مىدهد، بدون اينكه كسى را مجبور كند، شخص ديگرى را در استخر آب بيندازد و او را غرق كند، يا جهاز هاضمه و دستگاه مربوط بدن را به آشاميدن خود مجبور بسازد و نه تنها او را از مرگ نجات بدهد، بلكه سلولها و اعصاب مغزى را آماده انديشه و رؤيا و تخيل و تداعى معانى و خودآگاهى مىنمايد.
آرى، ماده آب هيچ گونه مأمور اجرايى بالاى سر استعمال كنندگان آب نگماشته است.
اين انسان است كه حيات خود را مىخواهد و آن آب را با انواع گوناگون مورد بهرهبردارى قرار مىدهد.
اين مسئله مورد ترديد نيست، جاى تأسف اين است كه اين انسان روى چه عواملى به جاى داشتن سوداى سر به بالا، همواره ميل به سر به پايين مىكند.
افسوس بر آن انسانهايى كه با بودن نبوت و امامت و بهخصوص حبل اللّه متينى چون قرآن، در اين قفس خاكى خود را حبس كرده و چون درب اين قفس باز شود جايى جز جهنم براى آنان نخواهد بود.
|
نه پاى آنكه از كره خاك بگذرم |
نه دست آنكه پرده افلاك بردرم |
|
|
بىآب و دانه در قفسى تنگ ماندهام |
پرها زنم چو زين قفس تنگ برپرم |
|
|
روزى كه خاك گور شوم رحمتى بكن |
سختم مگير زان كه من آن صيد لاغرم |
|
|
روزى كه سر زخاك برآرم به بوى غيب |
رسوا مكن ميانه غوغاى محشرم |
|
|
گر رد كنى مرا و اگر در پذيريم |
خاك سگان كوى توام بلكه كمترم |
|
|
تا هست عمر، چون سگ اصحاب كهف تو |
سر بر دو دست بر در كويت مجاورم |
|
|
عطار بر در تو چو خاكى است منتظر |
يا رب درت مبند كه من خاك آن درم |
|