برخى از روايات امر به معروف و نهى از منكر

از رسول خدا روايت شده:

«افضل الجهاد كلمة حق عند حاكم جائر يُقتل عليه.»

برترين جهاد سخن حق در برابر حاكم ستمگر است، كه گوينده‏اش در اين راه به شرف شهادت برسد.

اميرمؤمنان مى‏فرمايد:

«و ما اعمال البر كلها و الجهاد فى سبيل الله عند الامر بالمعروف و النهى عن المنكر الا كنفثة فى بحر لجى:»

همه كارهاى نيك و جهاد در راه خدا در برابر امر به معروف و نهى از منكر هم چون قطره‏اى در مقابل درياى پهناور است.

حضرت باقر (ع) مى‏فرمايد:

نويل لقوم لا يدينون الله بالامر بالمعروف و النهى عن المنكر:»

واى بر جامعه‏اى كه با امر به معروف و نهى از منكر تسليم خداوند نمى‏شوند.

و نيز از آن بزرگوار روايت شده:

«بئس القوم قوم يعيبون الامر بالمعروف و نهى عن المنكر:»

قوم بدى هستند قومى كه امر به معروف و نهى از منكر را عيب مى‏دانند و آن را چيزى به حساب نمى‏آورند.

اميرمؤمنان مى‏فرمايد:

«و ان الامر بالمعروف و النهى عن المنكر لخلقان من خلق الله سبحانه و انهما لا يقربان من اجل و لا ينقصان من رزق:» امر به معروف و نهى از منكر دو صفت از اوصاف خدايند، اين دو نه مرگ انسان را نزديك مى‏كنند، و نه از رزق آدمى مى‏كاهند.

در اين مرحله به روايت بسيار مهمى از حضرت باقر (ع) اشاره مى‏كنم و شما را به مطالعه روايات فراوان اين باب در جلد يازدهم وسائل و مجلدات كفر و ايمان بحارالانوار سفارش مى‏كنم.

«ان الامر بالمعروف و النهى عن المنكر فريضه عظيمة بها تقام الفرائض هنا لك يتم غضب الله عزوجل علهيم فيعمهم بقعا به فيهلك الابرار فى دار الفجار، و الصفار فى دار الكبار، ان الامر بالمعروف و النهى عن المنكر سبيل الانبياء و منهاج الصلحاء فرضية عظيمة بها تقام الفرائض و تأمن المذاهب و تحل المكاسب و ترد المظالم و يعمر الارض و ينتصف من الاعداء و يستقيم الامر.»

امر به معروف و نهى از منكر فريضه بسيار بزرگى است كه در سايه آن ديگر واجبات عمل مى‏شود، و در صورت ترك آن، غضب حق مردم را فرا گرفته همگان دچار عذاب خواهند شد، نيكان در خانه بدان و خردسالان در خانه بزرگسالان به هلاكت مى‏رسند.

امر به معروف و نهى از منكر راه انبيا و روش صالحان و فريضه بسيار عظيم است كه در سايه آن ديگر واجبات اقامه مى‏شود با اين دو فريضه جادهها امن مى‏گردد و كسب‏ها حلال مى‏شود، و سفره ظلم و ستم برچيده مى‏گردد، و زمين به آبادى مى‏رسد، و از دشمنان انتقام گرفته مى‏شود، و همه امور درست گشته اصلاح مى‏گردد.

معروف در قرآن مجيد و پاره‏اى از روايات بنابر رده‏بندى كتاب امر به معروف و نهى از منكر ترجمه مرحوم اشتهاردى عبارت است از:

ايمان، تلاوت قرآن، سفارش به حق، سفارش به صبر، انديشيدن و تفكر، توكل بر حق، صبر استقامت، تقوا، اطاعت از خدا و رسول، سبقت گرفتن در كار خير، انفاق در سختى و آسايش، فرو بردن خشم، احسان و نيكى، عفو و گذشت، اعتماد به صدق وعده‏هاى خدا، توبه، طلب مغفرت، مسافرت و گردش در زمين براى عبرت گرفتن، جهاد با دشمن، شهادت در راه خدا، عدالت، شكر، دعا، بردبارى، مشورت، آموختن قرآن و علم، صراحت و قاطعيت در راه حق، تحمل مصائب در راه خدا، ذكر حق، هجرت، خوف از خدا، حفظ مرزهاى اسلام، صدق، تقيه صحيح، درستى با دوستان خدا و دشمنى با دشمنان خدا، وفاى به عهد، تسبيح خدا در شب و روز، اتحاد و دوستى، عمل صالح، يارى دين، آمادگى براى مبارزه با دشمن.

و برخى از منكرات عبارت است از:

كفر، مخالفت با راهنمايان دين، عصيان، طغيان، محرم اسرار گرفتن كافران، جهل، نفاق، دوستى با كافران، ضعف و سستى، اصرار بر گناه، سستى و بى‏حالى، اندوه بيجا، ظلم و تجاوز، ارتجاع و عقب‏گرد و به سوى امور جاهلى، كرنش در برابر دشمن، ضعف نشان دادن در برابر دشمنان، پيروى از كفار، نزاع در امور، فرار از جهاد، توجه به تبليغات باطل و اثر گيرى از آن، خيانت به بيت‏المال، بخل، رضايت به ظلم، كتمان حق، فروختن دين به دنيا، حب تعريف خواستن از مردم بدون عمل، سوء ظن، انكار آخرت، ترسيدن از حزب شيطان، انفاق در راه باطل، بدعت گذارى، فتنه‏گرى، حسد، رياست طلبى، دروغ، خيانت ايجاد اختلاف، فساد، قطع پيوند با خويشان، عدم تدبر در قرآن، مخالفت با پيامبر، ريا، پشت كردن به دين.

اين بود بخشى از معروف كه بر همه مسلمانان واجب است يكديگر را به آن دعوت كنند، و زمينه تحققش را فراهم آورند، و بخشى از منكر كه بر همه‏ مسلمانان واجب است يكديگر را از آن نهى نمايند و زمينه نابودى‏اش را مهيا سازند تا به فلاح و رستگارى و پيروزى برسند.

«و اولئك هم المفلحون.»

3- در آيه بعد به همه مسلمانان به شدت هشدار مى‏دهد كه پس از ارائه دلايل و بينات و آگاهى بيدارى از اختلاف و تفرقه بپرهيزيد، و مانند كافران و مشركان نباشيد و اين وحدت و يك‏پارچگى را با تداوم امر به معروف و نهى از منكر حفظ نمائيد كه اختلاف و نزاع و كشمكش و تفرقه سبب عذابى بزرگ است، گرچه اهل اختلاف مسلمانان و مؤمن باشند.

4- اين عذاب بزرگ در روزى خواهد بود كه برخى از چهرها سپيد و بعضى سياه مى‏شود، به سياه چهره‏گان مى‏گويند پس از ايمانتان به كفر گرائيديد، پس اين عذاب را به كيفر كفرتان بچشيد.

اما روسپيدان كه بر ايمان و عمل پايدارى كردند، و به خدا اعتصام جستند و از تفرقه و اختلاف اجتناب نمودند، و به مواسات و برادرى روى آوردند و دو وظيفه واجب امر به معروف و نهى از منكر را ادا نمودند در رحمت الهى قرار مى‏گيرند و در آن جاودانه‏اند.