تواضع در قبال حق

اگر عمر در راه خدا هزينه شود ؛ بدنى ، مالى ، جانى ، اخلاقى ، تواضع كردن در برابر حق و امثال اين‏ها ، عبادت است .

وجود مبارك حضرت موسى بن جعفر عليهماالسلاماز قول لقمان حكيم نقل مى‏كنند كه : لقمان به فرزندش نصيحت مى‏كرد ، به او مى‏فرمود : « تَوَاضَع لِلحَقّ »[4] در مقابل حق ، فروتن باش ! كسى كه در مقابل حق فروتن نباشد ، فرد دوم ابليس مى‏شود .

  گناه او چه بوده است ؟ ايستادن در برابر حق . فرمانى حكيمانه پروردگار عالم فرمانى حكيمانه صادر كرد و عمل مثبتى را از او خواست ، كه در برابر حضرت آدم عليه‏السلام تواضع كند ، اما خدا در قرآن مجيد مى‏فرمايد :

 «أَبَى وَ اسْتَكْبَرَ»

 از تواضع خوددارى و گستاخى كرد ؛ و در برابر حكم پروردگار عالم ، گفت :

 «خَلَقْتَنِى مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ

 تو به من كه مقام بالاترى دارم ، مى‏گويى كه به يك موجود خاكى تواضع كنم ؟ با پروردگار بحث و جدال كرد . زبان درازى كرد .

اما مرد و زنى كه در برابر پروردگار نرم ، فروتن و متواضع هستند ، مانند شما كه تواضع خود را با عمل نشان داديد ؛ پروردگار از شما نماز واجب خواسته است ، مى‏خوانيد . روزه خواسته ، مى‏گيريد . حج خواسته ، مستطيع باشيد ، انجام مى‏دهيد . عبادت مالى خواسته ، انجام داديد . همين حالت تواضع ، عبادت است . اين كه كسى به پروردگار مهربان عالم نرمى نشان دهد ، سينه سپر نكند ، از انجام امر الهى خوددارى نداشته باشد ، با خدا صاف و صادق باشد ، خود همين‏ها عبادت است ، عبادتى دايمى ، چون مادامى كه در اين حال است ، تا آخر عمر براى او عبادت محسوب مى‏شود .

 خوشا آنان كه دايم در نمازند

 بهشت جاودانى جايشان بى

 نه اين كه دايم رو به قبله هستند و نماز مى‏خوانند ، نماز ، تواضع در برابر پروردگار است . خود همين حال دايم ، عبادت دايم مى‏شود :

«الَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلاَتِهِمْ دَائِمُونَ»

 اين معناى عبادت است ؛ عبادت بدنى ، مالى ، اخلاقى . وقتى كه عمر انسان در  اين مسير هزينه شود ، به تعبير خدا در قرآن مجيد : دارد تجارت مى‏كند . چه نوع تجارتى ؟ تجارتى كه در سوره مباركه فاطر مى‏فرمايد :

 «تِجَـرَةً لَّن تَبُورَ»

 اصلاً به كسادى ، ضرر و زيان نمى‏خورد ، چون يك طرف اين تجارت كه خريدار جنس و پرداخت كننده قيمت است ، پروردگار عالم است ؛ خزانه بى‏نهايتى دارد كه هر چه از اين خزانه خرج مى‏كند ، كم نمى‏شود : «لاتنقص خزائنه»