معرفت نفس مقدمه معرفت خدا

چهره با عظمت انسانيت را، وجود مبارك اميرالمؤمنين  عليه السلام در نه جمله نشان دادند.

 «الصُّورَةُ الإنسانِيَّةُ هِىَ أكْبَرُ حُجَجِ اللّهِ عَلى خَلْقِهِ»

 حجتى و راهنمايى و دليلى بر وجود مقدس حضرت حق تعالى در ميان ميلياردها دليل و آيه و نشانه حق، بزرگتر از وجود انسان نيست! شايد به همين خاطر باشد كه عقلا و اهل بصيرت و اهل دل اين روايت معروف را دليل بر اين معنا گرفتند كه رسول خدا فرمودند:

   «مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ»

 خداشناسى به معناى واقعى در گرو خودشناسى است. درباره موجودات ديگر نيز كتب مختلفى نوشته شده است، مثلاً درباره مورچه و زنبور بيش از بيست هزار جلد كتاب نوشته شده كه اين كتب در رابطه با انسان نيز مى باشد. يعنى همين بيست هزار كتاب براى اضافه كردن معلومات انسان نوشته شده است! پس ما هيچ كتابى را نداريم كه در رابطه با انسان نباشد، حالا اين كتابها يا مستقيم مربوط به انسان است، مثل كتابهاى مربوط به بدن و روان و مغز و اعصاب، بعضى كتب مربوط به تاريخ بشر در زمين است، مربوط به تاريخ علوم انسان است يا كتابهايى است كه به واسطه با انسان سر و كار دارد و اين مجموعه معلوم نيست كه چه اندازه است!

كتابخانه لندن، طول قفسه هاى كتاب در آن بيش از هزار كيلومتر است! البته اين هزار كيلومتر را طولى نگذاشته اند، در يك كتابخانه با عظمتى است كه مقدار طول كتابخانه و قفسه ها بيش از هزار كيلومتر است! يا كتابخانه لنين گراد كه در شوروى سابق بوده، پانزده ميليون جلد كتاب داشت، آن زمانى كه من آمارش را ديدم.