بال انديشه به اندازهاى قوى است كه خداى متعال قدرت آن را به گستردگى تمام عالم تعريف كرده است. بدین لحاظ، اگر آياتى كه درباره انديشه وارد شده است را بخوانيم، خواهيم ديد كه پروردگار تا كجا فضاى انديشه را به روى بشر گشوده است.
«وسخر لكم الليل والنهار والشمس والقمر والنجوم مسخرات بأمره إن في ذلك لآيات لقوم يعقلون».[2]
و شب و روز و خورشيد و ماه را نيز رام و مسخّر شما قرار داد، وستارگان هم به فرمانش رام و مسخّر شدهاند. قطعاً در اين [حقايق] نشانههايى است [بر توحيد، ربوبيّت و قدرت خدا] براى گروهى كه تعقّل مىكنند.
در گردش روز و شب، در آفرينش خورشيد و ماه و همه ستارگان باید انديشه كرد، زیرا همه اين برنامهها و اين مجموعهها نشانهای از نشانههاى خدا هستند و صاحبان انديشه را، پس از تفكر در اين امور، به توحيد مىرسانند.
وقتى انسان انديشه مىكند، مىبيند كه خانه خلقت با اين تنوع بىمانند و بىحسابى كه در وجود هر عنصرى از عناصر خود دارد، خانهای كاملاً به هم پيوسته است و خطّ باعظمت توحيد و وحدت در تمام آفرينش آشكار است. تمام عالم بالا با زمين، تمام زمين با عالم بالا، تمام حيوانات با عالم و مجموعهشان با انسان و بالعكس در ارتباطند. چه كسى مىتواند اين همه آثار باعظمت را در عالم آفرينش در روابط و وحدتشان با یکديگر به اين راحتى ببيند؟
اگرچه انديشه انسان توان و ظرفیت رسيدن به عمق چيزها را ندارد، با اينحال، مىتواند از جایجاى عالم بخشى را انتخاب كند كه نشانهاى از تمام هستى است. وقتى يك استكان آب را از دريا بر مىداريم و در آزمايشگاه تجزيه مىكنيم، با آزمايش كشف مىشود كه همه آبها مركب از دو عنصر اكسيژن و هيدروژن هستند؛ براى مثال، كافى است ما ساختمان اتم را مطالعه كنيم و نظام آن را ببينيم و آن را نمونه كل آفرينش و خلقت بدانيم. خداى متعال در قرآن كريم مىفرمايد: آيا با ديدن اين نظام و وحدت و هماهنگى، باز هم براى شما در وجود يك عالم مدبّر و ناظم محاسب شكی وجود دارد؟
«أفي الله شك فاطر السماوات والأرض».[3]
پيامبرانشان گفتند:آيا در خدا كه آفريننده آسمانها و زمين است، شكى هست؟
قرآن مجيد همچنین تاکید میکند كه در نظام بدن خودمان مطالعه كنيم.:
«وفى أنفسكم أفلا تبصرون».[4]
و [نيز] در وجود شما [نشانههايى است]. آيا نمىبينيد؟
آيا نمىبينيد چه هماهنگى عظيم و وحدت درخشندهاى در تمام وجود شما با اين همه تنوع برقرار است؟