لقمان حكيم و معاشران كم نظير

او مردى سياه چهره از سرزمين سودان بود كه ساليانى دراز به عنوان برده و غلام در اختيار ثروتمندان قرار داشت و براى آنان كارهاى پر مشقت و با زحمت انجام مى‏داد ولى در چنان فضايى از انجام تعاليم الهى و پند واعظان و حكمت حكيمان غافل نبود.

پس از اين كه از قيد بندگى آزاد مى‏شود، به نشست با عالمان و پاكان و خردمندان و دينداران واقعى همت مى‏گمارد تا جايى كه از آن چهره ملكوتى و مؤدب به آداب الهى نقل شده كه به فرزندش فرمود:

شمار اين گونه انسان‏هاى والايى كه با آنان معاشرت و همنشينى داشتم به حدود چهار هزار نفر مى‏رسد.

نفس پاك آن معاشران و روش و منش انسانى آن رفيقان نيك سيرت و اخلاق و خوى آن همنشينان ملكوتى خصلت، چنان در وى مؤثر افتاد كه قلب با صفا و پاك و آيينه صفت خود را به طور مستقيم شايسته دريافت حكمت الهى از ناحيه حريم حضرت حق شد.

[وَ لَقَدْ آتَيْنا لُقْمانَ الْحِكْمَةَ...]

و به راستى ما به لقمان حكمت عطا كرديم...

علاوه بر اصول حكمتى كه حضرت حق در قرآن مجيد از او نقل كرده، اهل بيت عليهم السلام هم از او حكمت‏هاى پر ارزشى روايت كرده‏اند از جمله:

فرزندم! از دنيا پند و عبرت بگير و آن را براى اين كه جيره خور مردم نشوى ترك مكن و تا جايى وارد دنيا شو كه به آخرتت زيان نزنى.

فرزندم! دنيا دريايى است پر عمق، عالمان بسيارى در آن غرق شده‏اند، بايد كشتى تو در آن تقوا و پرهيزكارى و مال التجاره‏اى كه كشتى‏ات را پر مى‏كند ايمان و بادبانش توكل و ناخدايش عقل و قطب نمايش دانش و بصيرت و سكّان و مايه آرامشش صبر باشد .

فرزندم! از شبانه روز ده ساعت براى شخص خود سهمى قرار ده كه در آن به كسب علم و دانش بكوشى‏ .

فرزندم! با ستمگر هم‏سفر مباش و با او رفاقت و معاشرت مكن، با فاسق و بدكار به دوستى بر نخيز و با متهم، همنشين مباش.

فرزندم! دين چون درخت است، ايمان به حق آبى است كه آن را مى‏روياند، نماز ريشه آن است، زكات ساقه‏هايش، دوستى و رفاقت براى خدا شاخه‏هايش، اخلاق نيك برگ‏هايش، دورى از حرام ميوه‏هايش، چنانكه درخت با ميوه خوب كامل مى‏گردد، دين هم با دورى از كارهاى حرام كامل مى‏شود».

امام صادق عليه السلام درباره او مى‏فرمايد:

لقمان مردى بود در كار و عمل براى خدا نيرومند و در مسير حق پرهيزكار، غرق در سكوت، آراسته به وقار، دقيق، آينده‏نگر، تيزبين، پندآموز، بى‏خشم و غصب، به دور از شوخى، حل كننده نزاع و اختلاف مردم‏ .