ارزش فكر و انواع آن‏

 باارزش‏ترين نيرويى كه خداوند متعال به انسان عنايت كرده، براساس آيات قرآن و روايات، نيروى عقل و انديشه است. اين نيرو و قدرت، با توجه به ارزشى كه دارد، باعث حركت و رشد انسان مى‏شود. از اين رو، وقتى از امام ششم، عليه السلام، از نتيجه انديشه و عقل پرسيدند، امام فرمود:

 «ما عبد به الرحمن و اكتسب به الجنان». 

يعنى دو محصول حركت فكر و عقل، رسيدن به بهشت و درك عبادت پروردگار است.

هم‏چنين، حضرت مى‏فرمايند: وقتى خدا نيروى فكر را آفريد، پروردگار بزرگ عالم به او خطاب كرد: من هيچ عنصرى را محبوب‏تر از تو در اين عالم خلق نكردم و به دليل ارزشى كه نزد من دارى، تو را در محبوب‏ترين مخلوقاتم- كه انسان باشد- قرار دادم.

در گفتار حكما و نوشته‏هاى بزرگان آمده است كه اگر تمام عالم را به‏ منزله درختى بدانيم، انسان شاخه‏اى از اين درخت است كه بهترين ميوه آن عقل و نيروى انديشه است.

عقل انسان را با حقايق عالى عالم پيوند مى‏دهد. از اين رو، اگر اعضا و جوارح آدمى و برون و درون او در تصرف حكومت عقل قرار بگيرد و خود عقل در تصرف نبوّت و امامت باشد، از انسان بهترين عنصر آفرينش ساخته خواهد شد.

مى‏دانيم كه انبيا و ائمه بدون جهت از كسى تعريف نمى‏كردند و جالب اين است كه تعريف آن‏ها از يك شخص تنها با توجه به نيروى انديشه او بوده و بر حضور عقلانيت در او متمركز بوده است. لذا، هرگاه در نزد آنان از كسى تعريف مى‏كردند، از چگونگى عقل او مى‏پرسيدند كه آيا تعطيل است يا كار مى‏كند؟ «1» فكرش معطل است يا در كار است؟ آيا انسانى است كه در همه امور بدون انديشه عمل مى‏كند يا موجودى است كه پيش از اقدام به هر كارى فكر مى‏كند؟