انديشه و موفقيت‏

شكى نيست كه حركت فكرى پرارزش‏ترين حركت انسان است، زيرا عزيزترين عنصر وجود انسان عقل است و طبق فرموده حديث شناس بى‏مانند، مرحوم علّامه مجلسى، عنصر باعظمت عقل رابط ميان انسان و تمام حقايق عالم است. «1» از آيات قرآن مجيد استفاده مى‏شود كه ظرفيت اين عنصر، به گستردگى همه آفرينش است، همين عنصر است كه انسان را به ماوراى اين عالم پرواز مى‏دهد و در ملكوت عالم، به بسيارى از حقايق نائل مى‏كند.

مسائلى هم كه درباره عقل گفته مى‏شود، تنها مربوط به كتب آسمانى و مقالات و كتب علمى نيست، بلكه به حقيقت پيوسته و تحقّق پيدا كرده است. در غير اين صورت، آيات باعظمت زير چه معنايى داشتند؟

«وَ كَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ».

و اين گونه فرمانروايى و مالكيّت و ربوبيّت خود را بر آسمان‏ها. و زمين به‏ ابراهيم نشان مى‏دهيم تا از يقين‏كنندگان شود.

«سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى‏ بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بارَكْنا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آياتِنا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ».

منزّه و پاك است آن [خدايى‏] كه شبى بنده‏اش [محمّد، صلى‏الله‏عليه‏وآله‏] را از مسجدالحرام به مسجد الاقصى كه پيرامونش را بركت داديم، سير [و حركت‏] داد، تا [بخشى‏] از نشانه‏هاىِ [عظمت و قدرت‏] خود را به او نشان دهيم؛ يقيناً او شنوا و داناست.

«ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى. فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى‏».

سپس نزديك رفت و نزديك‏تر شد. پس [فاصله‏اش با پيامبر] به اندازه فاصله دو كمان يا نزديك‏تر شد.

براى اين‏كه بدانيم عقل انسان، شايستگى پرواز در چه فضاى گسترده‏اى را براى يافتن حقايق دارد، لازم است به خطبه اوّل نهج البلاغه اميرالمومنين، عليه السلام، مراجعه كنيم. هم‏چنين، به نزديك نهصد آيه‏اى كه قرآن در آن‏ها، كلمات لبّ، فكر، عقل و ... را مطرح كرده است. اين مطالب را بايد ملاحظه كرد تا براى ما نيز فضاى پرواز در اين عنصر باعظمت پيدا شود.

هيچ عبادتى از انديشه و فكر بالاتر نيست. در نتيجه، هيچ شقاوت و ظلمى از تعطيلى عقل بالاتر نيست. روايتى از پيامبر عزيز اسلام، صلى‏الله‏عليه‏وآله، وجود دارد كه حسن بن شعبه حرانى آن را در كتاب تحف العقول نقل كرده است. پيامبر عاليقدر اسلام مى‏فرمايند:

«يا على لا فقر أشد من الجهل ولا مال أعود من العقل».

فقرى بدتر از نفهمى و جهل و بى‏فكرى براى انسان وجود ندارد و سرمايه‏اى سودمندتر از عقل براى انسان نيست.