حضرت علی‌اکبر(ع)؛ الگوی جوانِ منتظر

حضرت علی‌اکبر(ع)، الگوی جوان منتظر

جایگاه جوانان در نهضت‌های الهی

در همه انقلاب‌ها و نهضت‌ها، جوانان جایگاه ویژه‌ای دارند. بنا به فرمایش رهبر فرزانه انقلاب: «جوان در هر جامعه و کشوری، محور حرکت است. اگر حرکت انقلابی و قیام سیاسی باشد، جوانان جلوتر از دیگران در صحنه‌اند. اگر حرکت سازندگی یا حرکت فرهنگی باشد، باز جوانان جلوتر از دیگران‌اند و دست آنان کارآمدتر از دست دیگران است. حتی در حرکت انبیای الهی هم، محور حرکت و مرکز تلاش و تحرک، جوانان بودند».[1]

بی‌شک در انقلاب جهانی حضرت مهدی(عج) نیز نقش جوانان بسیار پررنگ است. امام زمان(عج) جوانانی مانند حضرت علی‌اکبر(ع) می‌خواهد؛ جوانانی که باید خود را در دوران غیبت کبری آماده کنند.

جوانان امروز باید به خصایص بلند و اوصاف شایسته حضرت علی‌اکبر(ع)، مانند عفت و پاکدامنی، ایثار، ادب، وقار، سخاوت، شجاعت، اطاعت و تسلیم بودن در برابر فرمان امام خود آراسته شوند. آنان باید حمایت از دین را از آن سرور خوبان بیاموزند و آن را نسخه عملی زندگی خویش قرار دهند.

جوان مؤمن باید با پناه آوردن به بارگاه ربانی خداوند، از همه ناپاکی‌ها دست بشوید، از دام رهبران شیطان‌صفت رها شود، به سوی خداوند عالم حرکت کند و در دامان پروردگار مهرآفرین آرام گیرد.

امام حسین(ع) درباره حضرت علی‌اکبر(ع) فرمودند: «فَإِنَّهُ مَمْسُوسٌ فِی اللهِ وَ مَقْتُولٌ فِی سَبِیلِ اللهِ»[2]؛ یعنی او غرق در عشق خداست و کشته راه خدا خواهد بود.

زندگی حضرت علی‌اکبر(ع)

حضرت علی‌اکبر(ع) دوران جوانی و زندگانی کوتاه خود را در متن حوادثی سپری کرد که هر یک از آن‌ها در تاریخ اسلام ماندگار شد. ازاین‌رو، دوران زندگی آن حضرت را از نظر حوادث تاریخی می‌توان به سه دوره کلی تقسیم کرد.

دوره نخست: دوران زندگی امیرالمؤمنین(ع)

دوره نخست زندگی حضرت علی‌اکبر(ع) مصادف با قیام و زندگی جد بزرگوارشان، حضرت علی(ع)، بود. ایشان شاهد شهادت جد بزرگوار خود بودند و اسرار ناگفته بسیاری را با خود مکتوم نگه داشتند.

حضرت علی‌اکبر(ع) از همان دوران با فتنه‌ها و حیله‌های شوم بنی‌امیه آشنا بودند و به شعارهای ضد دینی و ضد توحیدی این قوم، که از حلقوم شخصی همچون معاویه بلند می‌شد، آگاهی داشتند. نمی‌توان گفت ایشان مانند سایر کودکان، فارغ از هرگونه همّ و غم، در دنیای کودکانه خود سیر می‌کردند.

از سوی دیگر، بنا بر برخی شواهد تاریخی، ایشان نزد جد بزرگوارشان، امام علی(ع)، قرآن و حدیث می‌آموختند تا آن را به مردم زمان خود منتقل کنند.[3]

دوره دوم: دوران امامت امام حسن مجتبی(ع)

دوره دوم زندگی حضرت علی‌اکبر(ع) هم‌زمان با جریان‌های سیاسی و حوادثی بود که عموی بزرگوارشان، امام حسن مجتبی(ع)، با آن‌ها دست به گریبان بودند.

همراهی و همیاری حضرت علی‌اکبر(ع) با امام مجتبی(ع) چنان بود که اگر جریانی مشابه واقعه کربلا برای امام حسن(ع) رخ می‌داد، او همان جان‌فشانی و ایثاری را که در کربلا نشان داد، برای عموی خود انجام می‌داد و خواسته‌های امام زمان خویش را اجابت می‌کرد.

دوره سوم: دوران امامت امام حسین(ع)

دوره سوم زندگی حضرت علی‌اکبر(ع)، دوران امامت امام حسین(ع) بود. در این دوره، ایشان به‌عنوان وزیر و بازوی پدر انجام وظیفه می‌کردند؛ تا جایی که برخی گمان می‌کردند امام و خلیفه پس از امام حسین(ع)، فرزند بزرگ‌تر ایشان، یعنی حضرت علی‌اکبر(ع)، است.

حتی معاویه نیز در بیانی، علی‌اکبر(ع) را شایسته حکومت و رهبری امت اسلامی می‌دانست.[4]

امتیازات حضرت علی‌اکبر(ع)

 ۱. شهادت در رکاب امام زمان خویش

یکی از امتیازات بزرگ حضرت علی‌اکبر(ع)، شهادت در رکاب امام زمان خویش، حضرت سیدالشهداء(ع)، در کربلاست. جدای از امتیاز شهادت، حضور در رکاب امام حسین(ع) خود سعادتی بسیار رفیع و ارزشمند است.

۲. مقام عصمت یا تالی‌تلو عصمت

مقام عصمت از مقامات عالی الهی است و هر کسی شایستگی آن را ندارد. درباره حضرت علی‌اکبر(ع) نیز می‌توان به کلام امام حسین(ع) اشاره کرد؛ آن هنگام که حضرت علی‌اکبر(ع) عازم میدان شد، امام حسین(ع) در حق او چنین فرمودند:

«اللَّهُمَّ اشْهَدْ أَنَّهُ بَرَزَ إِلَیْهِمْ غُلَامٌ أَشْبَهُ النَّاسِ خَلْقاً وَ خُلُقاً وَ مَنْطِقاً بِرَسُولِکَ، وَ کُنَّا إِذَا اشْتَقْنَا إِلَی نَبِیِّکَ نَظَرْنَا إِلَیْهِ».

بارالها! گواه باش جوانی به سوی آنان رفت که در سیرت، صورت و گفتار، شبیه‌ترین مردم به پیامبر تو بود. ما هرگاه مشتاق دیدار پیامبرت می‌شدیم، به این جوان نگاه می‌کردیم.[5]

کسی می‌تواند در اخلاق و رفتار شبیه پیامبر گرامی اسلام(ص) باشد که از خواص باطنی آن حضرت نیز بهره‌ای عظیم داشته باشد؛ همان خواصی که منشأ بروز آن اخلاق و رفتار والا است. بنابراین، اگر نگوییم حضرت علی‌اکبر(ع) دارای مقام عصمت بوده، بی‌تردید باید گفت ایشان تالی‌تلو و مشابه معصوم بوده است.

۳. شجاعت و دلیری

در روز عاشورا، هنگامی که حضرت علی‌اکبر(ع) به دشمن حمله‌ور شد، سپاهیان دشمن به هر سو فرار می‌کردند؛ به‌گونه‌ای که گمان می‌بردند حیدر کرار، علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، به جنگ آنان آمده است.[6]

در تاریخ آمده است که عمر سعد شخصی به نام طارق را، که مردی شجاع و دلیر بود و توان مقابله با یک لشکر را داشت، به میدان فرستاد. حضرت علی‌اکبر(ع) با رشادت، او را به هلاکت رساند. پس از آن، عمر سعد دستور حمله از چهار طرف را صادر کرد؛ حمله‌ای که سرانجام به شهادت حضرت علی‌اکبر(ع) انجامید.[7]

۴. جایگاه حضرت علی‌اکبر(ع) در زیارت عاشورا

در زیارت عاشورا عرض می‌کنیم:

«السَّلامُ عَلَی الْحُسَیْنِ وَ عَلَی عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ عَلَی أَوْلادِ الْحُسَیْنِ وَ عَلَی أَصْحابِ الْحُسَیْنِ».

سلام دادن به حضرت علی‌اکبر(ع) پس از سلام بر امام حسین(ع) آمده است و دیگر فرزندان و اصحاب امام حسین(ع) پس از حضرت علی‌اکبر(ع) قرار گرفته‌اند. این خود نشان‌دهنده مقام بزرگ آن حضرت است.

ممکن است کسی بگوید مراد از «علی‌بن‌الحسین(ع)» در زیارت عاشورا، امام سجاد(ع) است، نه حضرت علی‌اکبر(ع). در پاسخ باید گفت زبان زیارت، بیان بزرگداشت و تجلیل از شهدای کربلا و فداکاری‌های آنان است؛ همان‌گونه که لعن و نفرین نیز متوجه کسانی است که امام حسین(ع)، فرزندان و اصحاب حاضر در کربلا را به شهادت رساندند.

بنا بر نظر علامه میرزا ابوالفضل تهرانی، مراد از «علی‌بن‌الحسین(ع)» در زیارت عاشورا حضرت علی‌اکبر(ع) است؛ زیرا این زیارت اختصاص به شهدای کربلا دارد و احتمال اینکه مراد امام سجاد(ع) باشد، بسیار بعید است.[8]

۵. تجلیل حضرت ولی‌عصر(عج) از حضرت علی‌اکبر(ع)

امام زمان(عج) در زیارت ناحیه مقدسه، خطاب به حضرت علی‌اکبر(ع) می‌فرمایند:

«السَّلامُ عَلَیْکَ یَا أَوَّلَ قَتِیلٍ مِنْ نَسْلِ خَیْرِ سَلِیلٍ مِنْ سُلالَةِ إِبْراهِیمَ الْخَلِیلِ».

سلام بر تو، ای نخستین شهید از نسل بهترین دودمان، از سلاله ابراهیم خلیل.

در ادامه، حضرت مهدی(عج) می‌فرمایند:

«أَشْهَدُ أَنَّکَ أَوْلَی بِاللهِ وَ بِرَسُولِهِ».

شهادت می‌دهم که تو از هر کس به خدا و رسولش سزاوارتر و نزدیک‌تری.

حضرت صاحب‌العصر(عج)، حضرت علی‌اکبر(ع) را در این زیارت‌نامه با امتیازاتی ویژه از دیگر شهدای کربلا متمایز کرده‌اند:

الف) سلام و صلوات بر حضرت علی‌اکبر(ع) را پس از جد مظلوم خود قرار داده‌اند.

ب) حضرت علی‌اکبر(ع) را از هر کس به خدا و رسولش نزدیک‌تر معرفی کرده‌اند.

ج) از خداوند درخواست کرده‌اند که همواره توفیق زیارت حضرت علی‌اکبر(ع) را داشته باشند.

د) از خداوند مسئلت کرده‌اند که در روز واپسین، همنشین حضرت علی‌اکبر(ع) باشند.

هـ) شدت لعن و نفرین حضرت بر قاتلان علی‌اکبر(ع)، حاکی از شدت غضب ایشان نسبت به جفاپیشگان است.[9]

نتیجه‌گیری

جوانان امروز نیز با الگوگیری از حضرت علی‌اکبر(ع)، توجه به معنویت، دوری از گناهان و بدی‌ها، می‌توانند امام زمان خویش را یاری کنند و برای زمینه‌سازی ظهور حضرت مهدی(عج) تلاشی مضاعف داشته باشند.

همان‌گونه که حضرت علی‌اکبر(ع) مورد رضایت امام زمان خود بود و امام حسین(ع) به او مباهات می‌کرد، ما نیز باید به‌گونه‌ای عمل کنیم که حضرت مهدی(عج) از اعمال و رفتار ما راضی باشد؛ و ان‌شاءالله از جمله یاران جوان، کوشا و پویای آن حضرت باشیم.

پی‌نوشت‌ها

منبع: مجله امان، شماره ۱۸، نویسنده: محمدرضا نصوری.