توفيق الهى‏

حضرت جواد، عليه السلام، آن سه حقيقت را اين‏گونه بيان مى‏فرمايند:

كسى كه مى‏خواهد مؤمن واقعى بشود اين سه حقيقت را لازم دارد؛ حقيقت اول «توفيق من اللّه» است. كلمه توفيق در لغت عرب به دو معنا آمده است:
1. هماهنگى و سازگارى بين انسان و حقايق: اين سازگارى هم كار خداست. خداوند اين هماهنگى را نظم مى‏دهد و انسان بايد آن را ظاهر كند و تحقق ببخشد.
2. ارشاد و هدايت پروردگار: خداوند متعال بشر را با دو چيز ارشاد كرده است: الف. انزال كتاب؛ ب. سازگارى انسان با قرآن.
كامل‏ترين، جامع‏ترين، مفيدترين و باارزش‏ترين كتاب پروردگار قرآن كريم است. قرآن مجيد كتاب ارشاد حق، راهنمايى حق، دليل حق، چراغ حق و حجت پروردگار مهربان عالم است. اين معنى نخست توفيق است. معنى ديگر توفيق اين است كه خداوند متعال بين بدن ما، روح ما، نفس ما، باطن ما و عقل ما با قرآن مجيد هماهنگى و سازگارى برقرار كرده و خود چگونگى اين هماهنگى را بيان فرموده است:
«إنّ اللّه يأمر بالعدل و الاحسان و ايتاء ذى القربى و ينهى عن الفحشاء و المنكر و البغى يعظكم لعلكم تذكرون». 
به راستى خدا به عدالت و احسان و بخشش به خويشاوندان فرمان مى‏دهد، و از فحشا و منكر و ستم‏گرى نهى مى‏كند. شما را اندرز مى‏دهد تامتذكّر [اين حقيقت‏] شويد [كه فرمان‏هاى الهى، ضامن سعادت دنيا و آخرت شماست‏].
همين كه انسان مى‏تواند اهل عدالت باشد، دليلى است بر وجود هماهنگى بين وجود او و عدالت. انسان مى‏تواند عادل و منصف باشد و با ميانه‏روى و بدون افراط و تفريط زندگى كند و اين معناى هماهنگى و توفيق است. او مى‏تواند اهل نيكوكارى به همگان باشد، درست مانند انبيا و ائمه كه در احسان و نيكى هيچ قيدى را لحاظ نمى‏كردند. امام زين العابدين، عليه السلام، چهل سال تمام نيمه‏هاى شب به در خانه مستمندان مى‏رفت و لباس و غذا مى‏برد و از اين‏كه شناخته شود پرهيز مى‏كرد. بعد از وفات ايشان، مردم ديدند عده‏اى انسان فقير به خاطر از دست دادن احسان‏كننده خود بر سر مى‏كوبند و ناله مى‏كنند.
پروردگار عالم سفارش عجيبى به حضرت عيسى بن مريم، عليه السلام، دارد. مى‏فرمايد: اى عيسى، اول صبح كه از خانه بيرون مى‏روى، مانند خورشيد باش. نگاهى به خورشيد بينداز و ببين چه بى‏دريغ، بى‏بخل و بى‏امتناع به هر خانه‏اى و هر جايى مى‏تابد؛ تو هم در نيكى به مردم همين‏گونه باش. براى همه منشأ بركت و منفعت و سود باش.
توجه به اوضاع دنياى امروز، از جمله بحران خاورميانه، جنايات اسرائيل، سستى دولت‏هاى عربى و ... نشان مى‏دهد كه جهان دچار پستى خطرناكى شده است. اين در حالى است كه خداوند مى‏فرمايد:
«إن اللّه يأمر بالعدل و الاحسان».
عدالت در جهان كنونى كجاست؟ احسان چه جايگاهى دارد؟ آيا اين انسان‏ها مى‏توانند بگويند ما نمى‏توانيم عدل يا محسن باشيم؟ اگر بگويند دروغ گفته‏اند، زيرا انسان مى‏تواند عادل و محسن باشد.
«و ايتاء ذى القربى».
خدا به شما امر مى‏كند به اقوام و خويشانتان از نظر مالى رسيدگى كنيد. آيا فرد ثروتمند مى‏تواند بگويد «نمى‏توانم با ثروتم به قوامم رسيدگى كنم»؟ اين توفيق است كه انسان بتواند مالش را به خويشان مستحقش برساند.
«و ينهى عن الفحشاء و المنكر و البغى».
آيا انسان مى‏تواند اهل فحشا و منكر و بغى نباشد؟ آرى، و اين توفيق است. خداوند به انسان اين قدرت را داده كه آلوده به فحشا و منكر و بغى نشود. اين توفيق الهى است.
اين‏ها حقيقت وجود آدمى است و اگر كسى بخواهد مؤمن واقعى باشد، بايد به ارشاد خدا وصل بشود و هماهنگى بين خود و خوبى‏ها را عملى كند.