عفت ورزی، محافظت از حریم خانواده

 اسلام به عنوان آیینی جاودانه و آسمانی كه حاوی دستوراتی سعادت بخش برای بشر است، نهاد خانواده را به عنوان كانونی مقدس، پایدار، عاطفی و پاك، ترسیم كرده است تا میهمانی كه به عنوان همسر، وارد عرصه زندگی می شود، با آرامش، عزت، محبت و شادمانی، یك مجموعه رو به گسترش را اداره كند. قرآن مجید به پدران و مادران مسلمان دستور می دهد تا فرزندانشان را كه هنوز از نعمت تأهل برخوردار نشده اند، به این امر مقدس تشویق كرده، زمینه های زندگی سالم و حیات طیبه را برای آنان فراهم سازند و اگر شرایط ازدواج برای كسی وجود نداشته باشد، اسلام راهكار بسیار ارزشمندی را معرفی می كند؛ راهكاری كه هم اجرایی است و برای تحقق آن مانعی وجود ندارد و هم پشتوانه بزرگی برای ورود به عرصه حیات اجتماعی در آینده است و آرامش را برای اعضای خانواده، مهیا می سازد. این راهكار مهم، عفت ورزی است.
عفت ورزیدن برای یك انسان، ضرورت یك زندگی سالم، بانشاط و آرام است؛ ضرورتی كه تنها در سایه دین به دست می آید و در سایه خردمندی، رشد و كمال می یابد. انسان امروز، نیازمند این آموزه هاست و پشت كردن به آنها، موجب سستی پیوند خانوادگی، نفوذ و حضور دیگران در عرصه زندگی، اختلاف، عدم اعتماد به یكدیگر، بیماری های روحی - روانی، وسواس، سوءظن و ... خواهد شد.
لازم به یادآوری است كه عفت و حجاب، دو مقوله جداگانه اند. در عفت ورزیدن، هم رعایت پوشش ظاهری خواهد شد و هم مراقبت از امور معنوی و روحی و این، موضوعی است كه هم كسانی كه رعایت پوشش دینی را می كنند، بدان نیازمندند و هم آنان كه كمی در پوشش خویش، سهل انگاری می كنند.
۱) عفت دل
یكی از موارد بسیار مهمی كه پیوند خانوادگی را پایدار می سازد، رعایت عفت دل است. خانه ای كه تار و پود آن از عشق و محبت ساخته نشود، خانه ای پایدار در برابر طوفان های سهمگین و لرزش های فراوان نیست. خانه ای كه در آن، افراد فراوانی حضور یابند و معشوق یا عاشق احساس نكند كه آن خانه برای سكونت وی آماده است، ثبات نخواهد داشت. همسر، باید حریم دل را تنها برای همسرش بگشاید و غیر از او، به هیچ شخص نامحرمی اجازه ورود ندهد؛ چه رسد به سكونت در آن. كسانی كه قبل از ازدواج، این حریم را می شكنند و با دیگران رابطه ای دوستانه و محبت آمیز برقرار می كنند، پایه های زندگی آینده را لرزان می سازند. شاید زندگی بشر صنعتی را این گونه ترسیم كرده اند و طراحان ناصالح جامعه انسانی كه حضور بی پروای زن و مرد را در كنار هم و با برخی بی بندوباری ها و عدم رعایت حریم ها، رشد و ترقی بشر تلقی كرده اند و انسان را در برآورده كردن غرایز جنسی آزاد گذاشته اند، امروز، نتیجه آن راهكار را در عدم ازدواج جوانان و فراوانی گسست و طلاق خانواده ها - دیده باشند.
مرد شایسته، عرصه دل را در اختیار زن شایسته قرار می دهد و جز او را به این حرم راه نمی دهد و فضای اندیشه و دل را معطر به صفای او می كند؛ زن شایسته نیز چنین می كند و اگر چنین شد، خداوند، از فضل خویش، آنان را بی نیاز خواهد كرد و این وعده خدا، حتمی است كه فرمود: زنان پاك، برای مردان پاك هستند«.۱
۲) عفت نگاه
قرآن مجید به دین باوران دستور می دهد كه چشمان خویش را بی پروا بر هر كس نگشایند. »به چشمانت بیاموز كه هر كس، ارزش دیدن ندارد«؛ زیرا چشم انسان، عرصه واردات دل و فكر او را فراهم می سازد. نگاه به نامحرم كه زمینه فساد را فراهم می كند، حرام شمرده شده است؛ چه تصویر باشد و چه فردی در كنار انسان و عجیب است كه انسان ها را می توان از روی چشم های عفیف و غیرعفیف، شناخت. چشمان عفیف، ارزشمندند و چشم دریده، ادب نگاه نمی دارد.
انسان موفق، بر هر آن چه می رسد، بی پروا، چشم نمی گشاید و نگاه خویش را محدود می سازد. اگر كسی عفتِ نگاه نداشته باشد، چه بسا كه به بی عفتی در عرصه های دیگر دچار شود. این عفت، خاص مردان نیست؛ بلكه زن هم باید عفت را رعایت كند. گر چه بیماری چشم چرانی، در مردان بیشتر شیوع دارد و مردان، با چشمانشان به دام می افتند و زنان، با گوش هایشان.
۳) عفت كلام
عفت نگاه، پرهیز از نگاه های آلوده است كه نتیجه این پرهیز، پاكی دل و اندیشه، از واردات ناشایست است؛ ولی عفت كلام، پاك ساختن عرصه صادرات دل است. آنان كه بی محابا از هر چه بخواهند، سخن می گویند، هر واژه ای را بر زبان می آورند و در پردازش كلمات خویش، محاسبه دقیقی ندارند، نه ارزش خویش را حرمت می نهند و نه ارزش مخاطب را.
بسیاری از افراد، نمی توانند برخی از واژه های ناشایست شنیده شده را بیان كنند و با نگفتن آن، شادمان ترند كه این، از سلامت روح و بهداشت روانشان حكایت دارد و در مقابل، كسانی یافت می شوند كه بسیار مشتاقند تا هر واژگانی را به كار گیرند و از هر موضوعی - حتی ناشایست - سخن گویند كه این، نشان از عدم تربیت درست دارد.
انسان مؤمن، حق ندارد دیگران را مسخره كند؛ لقب زشت دهد؛ تهمت ناروا زند؛ افترا بندد؛ صدای خویش را بی اندازه بلند كند و یا از واژگان ناشایست، استفاده كند. چنین انسانی، از عرصه دین، فرو می افتد و به خشم الهی، دچار می شود.
۴) عفت دامن
یكی از مؤلفه های مهم عفت، عفت دامن است. پاكدامنی، از نوجوانی و جوانی سرچشمه می گیرد و در دوران میان سالی و كهن سالی، ثمره اش به بار می نشیند. بدترین خیانت ها، خیانت در این عرصه است و غریزه جنسی، اگر درست در اختیار قرار نگیرد، انسان را به ورطه های خطر می كشاند. در قرآن آمده است: »به زنا، نزدیك نشوید«؛۲ نه این كه زنا نكنید؛ یعنی حتی باید از لغزش گاه های این خطر مهلك، پرهیز كرد.
قرآن مجید برای جلوگیری از خطر فساد جنسی، راهكارهای زیر را ارائه كرده است:
الف) تربیت جنسی از دوران كودكی و رعایت دستورات اخلاقی خانوادگی و زناشویی، از آغاز تولد كودك تا بلوغ.
ب) رعایت حریم میان نامحرمان و پوشش مناسب.
ج) عدم اختلاط نامحرمان در هر محیطی.
د) مراقبت از لغزش گاه هایی كه انسان را به عرصه بی عفتی می كشاند.
ه’) محدود كردن بعد عاطفه در خانواده و عدم دل بستگی به نامحرم در جامعه.

۵) عفت شكم
یكی از عوامل بدبختی انسان ها، بی پروایی در خوراك است؛ یعنی این كه انسان هر چه بیابد، بخورد و از هر راهی، كسب ثروت كند. غذای حرام موجب شد كه مسلمان نمایان، در كربلا، در مقابل فرزند رسول خدا صلی اللَّه علیه وآله صف آرایی و به كشتن او افتخار كنند. امام حسین علیه السلام فرمود: »اگر نبود طعام های حرامی كه شكم هایتان پر از آن گشته است، چنین بی پروا، در قتل من تلاش نمی كردید«.
اگر نفس انسانی را در دو بعد مادی و ملكوتی ترسیم كنیم، تلاش افرادی كه فقط برای پروار جسم می كوشند، فربه سازی نفس مادی را در پی دارد. آنان، همه همتشان این است كه چه بكنند، تا بیشتر ثروت اندوزند و شعله شكم افروزند و جسم خویش را در ناز نگهدارند. به قول استاد علامه حسن زاده آملی: :«آن جا كه شكم دایر است، دل بایر است».
امام علی علیه السلام فرمود: »من كه امیر بر شمایم، به قرصی نان جو بسنده می كنم و بدا به حال كسی كه به خاطر شكم به دوزخ در افتد«.
عفت شكم نیز در عفت دل، تأثیر فراوانی دارد. طعام آلوده، جسم را می آزارد و طعام ناپاك، روح را. غذای حرام، روح را از پرواز باز می دارد و حریم زندگی را بر خطرها می گشاید؛ پس باید در غذایی كه می خوریم، دقت كنیم.
جامعه امروز، هم در سن ازدواج، هم در نوع زندگی اجتماعی و تحصیلی، هم در بافت خانوادگی و هم در زمینه فراوانی زمینه های گناه، با جامعه دیروز، متفاوت است. نوجوان دیروز، می توانست بدون شغل و تحصیلات عالی، ازدواج كند و در كنار خانواده خویش، روزگار بگذراند. دیروز، زمینه های آلودگی صوتی و تصویری و... آن قدر فراوان نبود؛ شرایط دوری از خانواده و اختلاط میان دو جنس، این قدر شایع و دسترسی به نامحرم، بدین صورت آسان نبود.
انسان شایسته، در هر عصر و زمینه، باید در مقابل آسیب ها و خطرها، قد برافرازد و ناملایمات را هموار سازد. راهكار عفت برای جامعه امروز، دیروز و فردا، كارگشاست. پرهیز از گشاده دستی در چشم دوختن، اجتناب از سخن ناروا گفتن یا شنیدن، دوری از اختلاط بی جا و بی مورد، خودداری از خودنمایی و بدن نمایی، مواظبت از جسم، روزه داری برای تقویت اراده و كنترل نفس و تربیت جنسی صحیح، راه كاری هایی هستند كه غفلت از آنها، در همه زمان ها، انسان را به سقوط می كشاند. راهكار اصلی، پرهیز از شیطان و تلاش دائمی در بندگی خداست كه این، صراط مستقیم سعادت و نجات است؛ «الا تعبدوا الشیطان و ان اعبدونی هذا صراط المستقیم».
پی نوشت:
۱. نور، آیه ۲۶.
۲. اسراء، آیه ۳۲.
۳. یس، آیه ۶۰.