معناى رب

از کلماتى که در قرآن مجید و روایات، به ویژه دعاها زیاد استعمال شده، کلمه شریفه «ربّ» است. «ربّ» دو معنا دارد، البته نسبت به وجود حضرت حق مفهوم «ربّ» مفهومى مطلق و بى‏ابتدا و بى‏انتهاست، اما همین مفهوم مطلق نسبت به حضرت دوست دو معنا دارد: یک معنا عبارت است از مالک بودن و صاحب بودن و معناى دیگر عبارت است از مربّى بودن و پرورش دهنده. وقتى عبد مى‏گوید: الحمد للّه‏ ربّ العالمین، معنایش این است که ستایش مخصوص وجود مقدّسى است که مالک، مربّى و پرورش دهنده آدمى است. هیچ موجودى از دایره مالکیّت، پرورش و تربیت و نظر و توجه و عنایت او خارج نیست. در باب توسل به پروردگار از انبیاى گرام پروردگار مجید خدا نقل مى‏کند که هر وقت متوسل به حضرت حق مى‏شدند، با کلمه «ربّ» به حق توسل پیدا مى‏کردند ؛ مثلاً قرآن مجید از حضرت آدم علیه السلام نقل مى‏کند که وقتى طلب آمرزش کرد و مشکل نزدیک شدن به درختى که از آن نهى شده و باعث شده بود که از بهشت حق بیرون بیاید و میل داشت دو مرتبه به رضوان خدا برگردد، از همین در وارد شد و با همین کلید قفل مشکل خود و همسرش را گشود و عرضه داشت :« رَبَّنَا ظَلَمْنَا اَنْفُسَنَا وَاِن لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَکُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِینَ »1.گفتند : پروردگارا ! ما بر خود ستم ورزیدیم ، و اگر ما را نیامرزى و به ما رحم نکنى مسلماً از زیانکاران خواهیم بود .اى مالک من! اى مربّى من، اگر من و همسرم را نبخشى و به من و به این زن که مملوک و در گردونه پرورش تو هستیم، رحم نکنى، بود و نبود خود را با نبود آمرزش و رحمت تو باختیم.کلمه «خسران» در قرآن مجید، یعنى باختن آن چه در اختیار انسان است و غیر از کلمه «ضرر» است.