نفس سلیم و نفس پلید

نَفْس اگر در مسیر خودش حرکت کند به لقاى یار مى‏رسد و عظمت دوست کشف مى‏شود، وقتى عظمت دوست کشف شد، در برابر این عظمت با تمام وجود سجده مى‏کند، اما اگر نَفْس در گردونه شهوات، امیال، غرایز، خودخواهى‏ها، خودپرستى‏ها و لذت‏گرایى‏هاى بدنى قرار گرفت، آن چنان افسرده، بى‏حال، ناتوان، کوچک و بیچاره و بدبخت مى‏شود که در برابر یک ریال حاضر به سجده مى‏شود. در برابر، این که چهار حیوان پلید در فلان کشور به او آفرین بگویند، حاضر است مال مسلمان‏ها را از این جا بدزدد و هوایى یا دریایى ببرد، حاضر است در برابر شوروى و آمریکا سجده کند. اگر نَفْس به حرکت خود ادامه دهد، به جایى مى‏رسد که حس مى‏کند تمام موجودات عالم زبان دارند، جان دارند و در حال حرف زدن هستند.

ما سمیعیم و بصیریم و خوشیم
 با شما نامحرمان ما خامشیم4
 اما اگر نامحرم شوى، یک مرتبه گوش جانت صداى همه ما را مى‏شنود و دیگر حاضر نیستى در برابر ما سجده کنى، چون ما خودمان به تو مى‏گوییم عناصرى هستیم که در برابر معشوقمان سجده مى‏کنیم تو دیگر نمى‏خواهد به ما که کمتر از خودت هستیم، سجده کنى، تو هم بیا با ما به کسى سجده کن که ما به او سجده مى‏کنیم :

« وَاِن مِن شَىْ‏ءٍ اِلاَّ یُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ »5.وهیچ چیزى نیست مگر اینکه همراه با ستایش ، تسبیح او مى‏گوید .« یُسَبِّحُ للّه‏ِِ مَا فِى السَّمواتِ وَمَا فِى الاْءَرْضِ الْمَلِکِ الْقُدُّوسِ الْعَزِیزِ الْحَکِیمِ »6.آنچه در آسمان ها و آنچه در زمین است ، خدا را [ به پاک بودن از هر عیب و نقصى ]مى‏ستایند ، خدایى که فرمانرواى هستى و بى‏نهایت پاکیزه و تواناى شکست‏ناپذیر و حکیم است .تمام موجودات در حرکت نَفْس، صدایشان را به گوش آدم مى‏رسانند که در برابر ما سجده نکنید، ما خودمان هم در برابر کس دیگرى داریم در حال سجده کردن هستیم، آن وقت است که بت بت‏خانه فریاد مى‏زند، بیچاره چرا در برابر من سجده مى‏کنى من خودم جزء : « وَاِن مِن شَىْ‏ءٍ اِلاَّ یُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ »7 هستم، خودِ من به دیگرى سجده مى‏کنم، چون هیچ چیزى ندارم، تو باز موجودیّتى دارى، نفسى دارى، تو که بزرگ‏تر از من هستى، تو چرا در برابر منِ کوچک‏تر سجده مى‏کنى؟ آن وقت است که شخص صداى هستى را مى‏شنود.