مراحل مختلف شكل‏گيرى انسان در رحم مادر دوران ماه پنجم

  انسان ، مانند معجونى است از اجزاى مختلف تشكيل شده و تركيبات مختلط آن قابل تقسيم نيست .
آدمى از ميلياردها سلّول و صدها عضو متفاوت تشكيل يافته كه سلّول‏ها دائماً تبديل و تجديد مى‏شوند ، مى‏ميرند و تعويض مى‏گردند ، با اين وضعيت شخصيت مرموز يا روح او ثابت و پايدار است .
انسان را مى‏توان به يك شركت تعاونى تشبيه كرد كه شركا و اعضاى آن با هم‏ديگر معاونت و همكارى دارند و از يكديگر حمايت مى‏كنند و در مقابل عوامل خارجى به مبارزه برمى‏خيزند ، از مزايا و امتيازات شركت بهره‏مند مى‏شوند و در كارها مسؤوليت مشترك دارند و در سود و زيان شركت سهيم‏اند . هم‏چنان كه در اجتماع و جامعه‏هاى بشرى تقسيم كار ، تخصّص افراد و مبادله محصولات ، مهّم و قابل توجّه است ، در جامعه سلّول‏ها و اعضاى بدن اين اصول مجرى است و تخلّف‏ناپذير است .
جهاز هاضمه ، اغذيه را جذب مى‏كند و به صورت موادّ لازم در آورده صرف ساختن سلّول‏ها مى‏نمايد ، مايعاتى كه در بدن جريان دارد شبكه وسيعى براى انتقال آنها به وجود مى‏آيد . پى و اعصاب مانند سيم‏هاى تلفن و تلگراف به مغز ، يعنى پست مركزى اتّصال دارند . غده‏هاى ترشحات داخلى با فعّاليت مداوم خود به بدن نيرو مى‏رسانند ، پوست حافظ و نگهبان جامعه سلّول‏ها و اعضاى داخلى بدن است و نيز خبرگزار آنها به شمار مى‏رود .
تحت اين نظام ، هريك از اعضاى بدن در محل و جاى معيّنى قرار دارند ، پوست هم رشد و نمو مى‏نمايد تا شكل و وضع قطعى را به دست آورد . پوست بدن از سلّول‏هاى سفت و محكمى تشكيل شده كه براى بدن ، به منزله حصار است و آن را حفظ و حراست مى‏كند .
سلّول‏هاى بيرونى مانند زمان بعد از تولّد ، پوسته شده از ميان مى‏روند و جاى خود را به سلول‏هاى تازه و نو كه بر اثر نشو و نماى دائمى از زير پوست بيرون مى‏آيند ، مى‏دهند .
سپس غده‏هاى عرق و غدّه‏هاى مولّد چربى به‏وجود مى‏آيند و از بن هريك از پرزهاى پوست ، مايع و مادّه چرب ترشح مى‏نمايد .
در جريان ماه پنجم آن مادّه چرب با سلّول‏هاى فرسوده و ضايع شده مخلوط مى‏شوند و به پنير شباهت پيدا مى‏كنند ، بعد ورقه ورقه شده اطراف پوستِ بچّه را مى‏پوشانند . دانشمندان معتقدند ، حكمت اين عمل براى جدا نگاه داشتن جنين از مايع آميوز است ؛ زيرا مايع آميوز كه طفل در آن غوطه ور است ، در ماه پنجم داراى رسوب و ته‏نشين‏هايى است كه امكان دارد ، در پوست نازك بچّه بريدگى و ترك‏هايى به وجود آورد . مشتقّات پوست هم به طول قابل ملاحظه‏اى نشو و نما مى‏نمايند . در سر ، كرك‏هاى نازكى مى‏رويد ، ناخن انگشت‏هاى دست و پا بيرون مى‏آيند ، جوش و جوانه‏هاى دندان‏هاى شيرى درشت‏تر مى‏شود و اثر كلاهك مرواريدى دندان و مينا و عاج آن در لثه‏ها مشخص مى‏گردد .
از جمله واقعيت‏هاى اين ماه ، راست و افراشته شدن مهره‏هاى پشت است ، به طورى كه قبلاً ذكر شد در آغاز ماه دوّم ، نطفه جنين گرد و مدوّر است ، داراى دمى است كه در ازاى آن تا محاذات كله مى‏رسد و ماه سوّم ، دُم درازتر مى‏شود و حال آن‏كه پشت ، مختصر خميدگى دارد . در ماه پنجم ، سر به خوبى روى گردن تازه و نو قرار مى‏گيرد و خميدگى پشت ، كم‏تر مى‏شود .
نوزاد موقع تولّد ، سرش افراخته و مهره‏هاى كمر و پشتش راست و كشيده است و كشيدگى به همان حال باقى نخواهد ماند و پس از آن‏كه كودك ، نشستن و راه رفتن آموخت ، مجددا خميدگى ظاهر مى‏شود و به اين واسطه در ستون فقرات ، تغييرى حاصل خواهد شد كه در تناسب اندام طفل بى‏تأثير نخواهد بود .