ارزش عمر (3)
عمرنعمت بىنظيری است كه فقط يك بار به انسان عنايت مىشود و دراين نعمت انسانها يا دچار خسارت سنگين مىشوند ، يا تجارت سنگين انجام می دهند.
شقيق بلخى مردى بود كه بخشى از عمرخويش را خريد و فروش داشت. رابطه تجارتى او با شهرى بود كه اكثر مردم آن شهر مسيحى بودند. بلخ نسبت به آن منطقه مسيحى دور بودكه آن منطقه را روم شرقى مىگفتند. او بايد از بلخ حركت كرده ، بخش وسيعى از ايران را طى مىكرد تا به آن شهر مىرسيد. او مىگوید : چون من چهره شناخته شدهاى بودم، روزى بزرگ مسيحيان به من گفت : چه مقدار رفت و آمد تو در اين منطقه طول مىكشد ؟ من به او گفتم : سه ماه طول مىكشد كه من از بلخ به اينجا بيايم ، سه ماه ديگر طول مىكشد تا در بازارهاى اينجا بگردم و خريد مناسب بلخ را داشته باشم ، سه ماه نيز طول مىكشد كه اين جنسهاى خريده شده را به بلخ ببرم وتا سه ماه ديگرآنها را بفروشم.سپس كشيش به من گفت: پس چه وقت براى خدا كارمىكنى؟اين گفتار كشيش مرا خيلى مبهوت كرد كه من تمام عمرم را درخريد وفروش بودم. من با سخن اين كشيش بيدار شدم.(1) اين گونه زندگى ، در خواب غفلت زندگى كردن است.عيبى ندارد كه گاهی از سخن شخصى كه خارج از مذهب ماست بيدار شويم.
ازاین رو اميرالمؤمنين عليه السلام مىفرمايد: خوش به حال آنكه محل كسب و كار او در شهر خودش باشد. چون عمر كمترى را براى پول هزينه مىكند.(2)
يكى از كارهاى جالب پيامبر اسلام صلى الله عليه وآله اين بود كه گاهى با اصحاب به خانه خيلى قديمى مىرسيدند مىايستادند و با در و ديوار فرو ريخته آن حرفهاى جالبى مىزدند . سؤال مىكردند : آن معمارى كه نقشه تو را كشيد، بنّايى كه تو را ساخت ، كارگرهايى كه به بنّا كمك كردند كجا هستند؟ كسانى كه در اينجا زندگى كردند، نسل بعدى آنان كجا هستند؟ بعد به اصحاب رو مىكردند و مىفرمودند: عمر اين خانه بيشتر از سه چهار نسل بوده است، آنها همه زير خاك گور رفتند و اين خرابه هنوز باقى است. چقدر افراد اين خانه به خاطر دنيا حرام و حلال كردند، دعوا كردند و با هم قهركردند، دلها را شكستند.(3)
امام حسن عليه السلام می فرماید: مِن عَلامَةِ إعراضِ اللّه عَن العبدِ أن يَجعَلَ شُغلَهُ فيمَا لايَعنِيه «(4)
نشانه رو برگردان خدا از انسان اين است كه عمر انسان در امورى هزينه شود كه كل آن از بين رفتنى است .
اگر خدا رو برگرداند ، چه چيزى براى انسان مىماند ؟ حيوانات چه سرمايهاى غير از گوشت و پوست و استخوان دارند كه اگر به اينها اضافه كنند، وزن آنها بالا مىرود كه قيمت بيشترى به خاطر وزن بيشتر مىدهند .
در روايت داريم كه آدمها نادرست كه با خدا ارتباط ندارند، روى زمين كه راه مىروند ، زمين مىگويد : خدا تو را لعنت كند كه بار روى دوش من گذاشتهاى. آفتاب كه مىتابد ، مىگويد : خدا تو را لعنت كند كه مرا هزينه خودت مىكنى . آب كه مىنوشند ، مىگويد : خدا تو را لعنت كند كه مرا در ظرف نجس خود ريختى.
اما وقتى انسان مؤمن مىخورد، ملائكه مىگويند : هَنِيًا مَّرِيًا (5) بخورنوش جانت. فرشتگان عرش و اطراف عرش دعاگوى دو طايفه؛ اهل ايمان و اهل توبه هستند. چقدر خوب است كه كسى در لحظه به لحظه زندگى ، ملائكه عرشی او را دعا كنند. (6)
از مفهوم روايت چنين به دست مىآيد، علامت رو كردن خدا به انسان اين است كه: عمرش را درجاى درست ، مفيد و پرفايده هزينه مىكند، آن گاه اين انسان نور پيدا مىكند و توفيق مىيابد تا عبادت مشتاقانه انجام دهد. براى خدمت به مردم مىدود و آزار اطرافيان كمظرفيت را تحمّل مىكند و از گناه فرارى مىشود. اينها نشانههاى رويكرد خدا به انسان است.
رسول خدا صلى الله عليه وآله مىفرمايد : أىّ امرَءٍ ضَيَّع من عُمُرِه ساعَةً فِى غَيرِ ما خَلَقَ لَهُ لَجَديرٌ أَن تَطُولَ عَلَيهِ حَسرَتُه يَومَ القيامة (7) يعنى هرشخصی يك ساعت از عمر خود را از دست بدهد در جايى كه براى آن آفريده نشده است ، چون خدا تمام عناصر را كنار هم چيده است تا نطفه در رحم مادر انسان بشود. با اين هزينه سنگين نيافريد كه در كنار بساط گناه بنشيند. اگر يك ساعت عمر کسی در غير آنچه براى آن آفريده شده است خرج شود ، سزاوار است كه زمان بسيار طولانى براى آن يك ساعت غصه بخورد. اين نعمت اگر درست هزينه شود، به چه تجارت پرسودى تبديل مىشود . آيا مىشود كه كسى لحظهاى از عمر خود را ضايع نكند؟
مرحوم آيت الله العظمى بروجردى درپایان عمر خود فرموده بودند : از توفيقاتى كه خدا به من داده است اين بود كه من لحظهاى از عمر خود را ضايع نكردم . خواب ، خوراك ، عبادت ، خدمت همه به اندازه باشد .
اسلام دين جامعى است ازدواج ، كسب، تجارت، كشاورزى، سياست ، عدالت و علم اندوزى دارد . براى مردم ، برنامه تفريح و لذتهاى حلال دارد .ما بايد بخنديم و بگرييم ، به ديدن افراد برويم ، گردش كنيم ، زيارت برويم ، اما همه را درست انجام دهيم.هم بايد عبادت آشكار مانند نماز جماعت وهم عبادت پنهان مانند نماز شب داشته باشيم .
وَ مَن جاوَزَ أربَعِين سَنَةً وَ لَم يَغلِب خَيرُهُ شَرَّه فَليَتَجَهَّز اِلَى النَّار (8)
اگرسن كسى از چهل سال بگذرد، خوبىها و بدیهايش را در ترازو بگذارند ، خوبىها بر بدىها برترى نيابد ، خود را آماده رفتن به جهنم كند.
طبق بيان خدا در قرآن اگر عمردر عبادت و خدمت به بندگان خدا هزينه شود، به تجارتى تبديل شده كه سود ابدى دارد .اگر عمر دستخوش شهوات، هواى نفس و مخصوصاً رفيق بد شود ، چون جاذبه رفيق خيلى بيشتر از شهوت و شيطان است به خسارت غيرقابل جبرانى تبديل مىشود .
عقبه ابن ابى معيط به محضر رسول خدا صلى الله عليه وآله عرض كرد :
دوست دارم فردا براى صرف غذا به خانه ما بيايى. عقبه كافر بود ، پيغمبر صلى الله عليه وآله براى چه درخواست کافر جواب دهد ؟ ایشان حاكم بر شكم خود است ، پس ميهمانى را قبول نكرد . چون پيغمبر صلى الله عليه وآله كه فريب نمىخورد ، اما وظیفه دارد كه افراد را از چاه دربياورد و به ماه برساند . شخص افتاده در اعماق چاه گمراهی را دربياورد و به افق هدايت برساند. ميهمانها بر سر سفره آمدند ، اما پيغمبر صلى الله عليه وآله تكان نخورد . عقبه گفت : آقا ! چرا تشريف نمىآوريد ؟ غذا آماده است. فرمود : مذهب من با تو متفاوت است .
من غذاى تو را نمىخواهم. گفت : اگر شما نخوريد ، من خيلى ناراحت مىشوم . فرمود : اگر مىخواهى غذاى تو را بخورم ، خدا را قبول كن.گفت : قبول مىكنم . شهادتين را گفت و به راه بهشت آمد.
پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله غذا را خوردند و رفتند . بعد از ظهر دوست او گفت : شنيدم كه امروز مسلمان شدهاى؟ گفت: بله گفت: من نمىتوانم با وجود مسلمانی تو، با تو رفاقت را ادامه بدهم. اين رفتار رفیق را دردرون خود تجزيه و تحليل كرد كه ؛ اگر ما با پيغمبر صلى الله عليه وآله باشيم ، مگر چقدر به ما خوش مىگذرد ؟ زندگى خيلى سخت مىشود، پس رفیق را رها نكنم . گفت : من با تو مىمانم . رفیق اوگفت: فردا صبح به مسجد الحرام مىآيم و در گوشهاى كمين مىنشينم ، تو برو و آب دهان خود را به صورت پيغمبر صلى الله عليه وآله بينداز. او اين كار را كرد. از اسلام و پيغمبر صلى الله عليه وآله دست كشيد.
آب دهان که به صورت پيغمبر اسلام صلى الله عليه وآله انداخت ، خدا ايشان را دلدارى داد ، جبرييل عرض كرد :
حبيب من! غصه نخور، روز قيامت دور نيست. اين ستمگرى كه آب دهان به صورت تو انداخت ، در قيامت انگشتهاى خود را لاى دندانهايش مىگذارد واز شدّت حسرت مىگزد و فرياد مىزند: اى كاش باپيامبر صلى الله عليه وآله راه خدا را انتخاب مىكردم.واى برمن، اى كاش كسى كه مرا به جهنم كشيد، به دوستى انتخاب نمىكردم. مرا ازراه ویاد خدا ، قرآن و پيامبر صلى الله عليه وآله جدا كرد .
بعد خدا مىفرمايد : اين كسى كه تو را از من و پيغمبرم جدا كرد ، تو را نيز رها مىكند و كارى براى تو نمىتواند انجام بدهد. خود او نيز بايد به جهنم برود. (9)
خيلىها نماز خوان بودند و رفیقان آنها را بىنماز كردند. خيلىها راه گناهان را نمىدانستند، اما رفیقان راه گناه را به آنان ياد دادند.روزى صد بار در جهنم را به روى آنان باز كردند .
پى نوشت :
1) روضات الجنات:4/ 107
2) نهج البلاغه: حكمت 123
3) بحار الأنوار:75/ 452، باب33، حديث 19
4) بحار الأنوار:7/ 262، باب11،حديث 15
5) نساء : 4
6) بحارالأنوار: 6/218 ، باب 8 حديث 13
7) ارشاد القلوب:1/94
8) مشكاة الانوار: 169
9) فرقان: 27-29 تفسيرنمونه:15/72-68 سوره فرقان.
English