ياد خدا

ياد خداوند خود جلوه اي از هدايت است .كسي كه ياد خدا را درد دل دارد و برزبان جاري مي سازد ، در طريق هدايت گام نهاده است و هرگاه اين صفت دوام يابد و چون ملكه اي در نفس استوار گردد ، انسان به درجات بالاتر راه مي يابد و در زمره هدايت يافتگان ويژه جاي مي گيرد . زيرا ياد خدا ، دل را از زنگار غفلت و شهوت پاك مي سازد و خود آگاهي در نهان آدمي مي نشاند.1
امام علي عليه السلام  در اين مورد مي فرمايند : همانا خداي سبحان و بزرگ ياد خود را روشني بخش دلها قرار داد ، تا گوش پس از ناشنوايي بشنود و چشم پس از كم نوري بنگرد و انسان پس از دشمني رام گردد ... آنان چراغ هدايت را با نور بيداري در گوشها و ديده ها و دلها بر مي افروختند ، روزهاي خدايي را به ياد مي اورند و مردم را از جلال و بزرگي خدا مي ترساندند.2
قلب سليم:
قلب سليم ، قلبي است كه از پليدي ها و زشتي هاي نفساني چون غرور وخود پسندي و حرص و ازوحقد و حسادت و سوء ظن و بدگماني ، پيراسته است . ايمان و اعتقاد در چنين قلبي مي رويد و مي بالد و تا انجا پيش مي رود كه به مقام پيامبران بزرگ الهي دست مي يابد . يگانه اندوخته و كالايي كه در بازار قيامت بسيار ارزشمند است ، قلب سليم است . چنانكه خداوند متعال در ايه 88 و 89 سوره شعراء در اين رابطه مي فرمايد :
يَوْمَ لايَنْفَعُ مالٌ وَ لابَنُونَ اِلاّ مَنْ اَتَي الله بِقَلْبٍِ سَليمٍ
روزي كه مال و فرزند هيچ سود به حال انسان نبخشد و تنها آنكس سود برد كه با دل با اخلاص پاك از شرك و ريب به درگاه خدا آيد . آنكس كه از اين موهبت الهي بهره مند است راه هدايت را بر مي گزيند و از ضلالت و گمراهي نجات مي يابد . امام علي عليه السلام در اين رابطه مي فرمايند : خوشا به حال آن كه دلي دارد سليم كه از هركس هدايتش كند ، فرمان مي برد و از هركه تباهش سازد ، دوري مي جويد و به راهنمايي كسي كه ديگانش را بينا ساخته ، به راه سلامت رسيده است و اطاعت از كسي را كه راه هدايتش نموده ، شعار خود ساخته و پيش از آنكه درهاي هدايت بسته گردد و وسيله هايش منقطع شود ، به سوي آن مي شتابد . در توبه به روي خود گشاده خواهد تا گناهانش را بزدايد . چنين كسي برسر راه است و راه روشن هدايت ، پيش پاي اوست.3
استقامت:
هدايت يافتن و برآن ماندگار ماندن درگرو استواري و پايداري است . زيرا شيطان براي گمراهي انسان پيوسته تلاش مي كند . و دشمن اشكار انسان است . كوششهاي شيطان در بسياري موارد موثر واقع شده وعده بسياري را گمراهي مي كند و رهايي از دامهاي شيطان ، مجاهدت و مقاومت مي طلبد . لذا در طول تاريخ تعداد هدايت شدگان از گمراهان كمتر بوده است . اما نبايد از اين امر مايوس بود . دل سپردن به خداوند و توكل به او سبب پايداري انسان در راه هدايت است و با اين انگيزه ، انسان با آغوش باز از سختي ها و رنج ها استقبال كرده و زندگي و مرگ نزد او يكسان مي شود.4
مشورت:
مشورت با شايستگان نيز يكي از اسباب هدايت است . چنانكه علي عليه السلام مي فرمايند : « المشوره عين الهدايه » مشورت چشم هدايت است.5 
سپس مي فرمايند : كسي كه به راي خويش رود ، به خطر مي افتد . در جايي ديگر مشورت را بهترين پشتيبان دانسته اند . البته مشورت دهنده بايد از ويژگيهايي از قبيل : دور انديشي و خير خواهي ، تجربه ، بينش و دانش ، خدا ترسي و پرهيزگاري ، دوستي و برادري ، دوري از بخل ، شجاعت و دوري از ترس و حرص ، و صداقت برخوردار باشد .
در ضمن ذكر اين نكته لازم است كه مشورت در احكام دين جايز نيست . قران كريم در آنجا كه مي فرمايد : « وَ اَمْرَهُم شوري بَيْنَهُم » به پيامبر اكرم فرمان مي دهد كه در تدبير امور اجتماعي با مسلمانان مشورت كند . امام علي عليه السلام نيز از مردم مي خواهد كه از اظهار نظر درباره مسائل حكومتي دريغ نكنند و آنچه را حق و عدل مي دانند بگويند . يكي از دلايل حسن و لزوم مشورت اين است كه انسان چه بسا به كاري دل مي بندد و اين دلبستگي چشم او را مي بندد و عيوب و پيامدهاي زيانبار را نمي بيند . ولي كسي كه با او مشورت مي كند وشايسته مشاوره است ، از اين خطر در امان است.6
علاوه برموارد مذكور،امور ديگري نيز به عنوان اسباب هدايت ذكر شده است كه عبارتند از: پيروي فرمان خدا وجلب خشنودي او. بنابر آيه 16 مائده كه مي فرمايد : « خداوند بوسيله قران كساني را كه از رضا و خشنودي او پيروي مي كنند ، به راههاي سلامت هدايت مي كند و از تاريكي ها به فرمانش بسوي روشنايي مي برد و آنها را به راه راست هدايت مي كند »
توبه و انابه . چنانكه خداوند در سوره رعد مي فرمايد : « خداوند هركس را بخواهد ، گمراه مي سازد و هركس را كه بازگشت به سوي او كند ، هدايت مي كند » جهاد مخلصانه در راه خدا . بنابر آيه 69 سوره عنكبوت كه مي فرمايد : « كساني كه در راه ما جهاد كنند ، آنان را به راههاي خود هدايت مي كنيم »
پيمودن مقداري از راه هدايت . چنانكه در آيه 17 سوره محمد مي فرمايد : « كسانيكه گامهاي نخستين هدايت را بر داشته اند ، خداوند بر هدايتشان مي افزايد.»7
پاورقی:
1- رشاد ، علي اكبر ؛ دانشنامه امام علي ج 2 ، ص 201
2- دشتي ، محمد ؛ ترجمه نهج البلاغه امام علي ، خ 222
3- رشاد ، علي اكبر ؛ دانشنامه امام علي ج 2 ، ص 202
4- همان ، ص 204
5- محمدي ري شهري،محمدميزان الحكمه ج10، قم انتشارات دفتر تبليغات اسلامي1371 
6- رشاد ، علي اكبر ؛ دانشنامه امام علي (ع) ج 2 ص 205
7- مكارم ، ناصر ؛ تفسير نمونه ج 19 ، ص 467