سختى دل كندن از عادت نفس‏

اگرمزه زشتى‏ها را به نفس بچشانيد و آن را به خوردن زشتى‏ها عادت دهيد، علاجش براى شما بسيار مشكل است و عوض كردن راه، توبه دادن و پاك كردنش خيلى سخت مى‏شود. اميرالمؤمنين على عليه السلام جمله‏اى دارند كه به اين معنا اشاره دارد: گناه نكردن، آسان‏تر از توبه كردن است. «2» يكى از سختى‏ها در اين عالم، توبه كردن است. اين حقيقتى است. كسى كه عمرى به زشتى‏هاى مالى عادت كرده است، مثلًا دزد است، صد بار او را مى‏گيرند و به زندان مى‏اندازند، رنج و آزار مى‏دهند، اما همان روز اولى كه آزاد مى‏شود، باز نقشه مى‏كشد كه كجا براى دزدى‏ بروم. اميرالمؤمنين عليه السلام مى‏فرمود: كسى كه مزه رباخورى را كه در رأس همه مفت‏خورى‏هاست چشيده، بعد از پنجاه سال، چند ميليارد ثروت به هم زده است، مى‏خواهند توبه‏اش بدهند، راه توبه‏اش را قرآن بيان مى‏كند كه سرمايه اوليه قبل از ورود به ربا چقدر بوده است: «فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَ لِكُمْ»
آن مقدارى كه در چرخ ربا افتاده است، اگر مى‏خواهد توبه كند، مى‏گويد: بدم نمى‏آيد، ديگر پير شده‏ام و بدنم از هر طرف چراغ خطر مى‏دهد و امروز و فردا مى‏ميرم، چگونه بايد توبه كنم؟ قرآن مجيد مى‏فرمايد: آن پول اوليه را بردار، بقيه را پس بده. اگر مرده‏اند، به ورثه‏ها پس بده. اين آقا مى‏خواهد باغ‏ها، جهيزيه‏اى كه به دخترانش داده، زندگيى كه براى پسرانش درست كرده پس بدهد، خود و همسرش بقيه عمر را زندگى كنند، فكر مى‏كنيد اين شخص توبه مى‏كند؟
سختى توبه در برابر گناه كردن‏
لذا اميرالمؤمنين على عليه السلام مى‏فرمايد: توبه مشكل است. بعد مى‏فرمايند: سخت‏تر از توبه، گناه است، كه كسى بخواهد بعد از عمرى، رابطه‏اش را با گناه قطع كند و مسير ديگرى را انتخاب كند. به قدرى بار گناه سنگين است كه شانه خالى كردن از زير اين بار، بنا به فرموده اميرالمؤمنين على عليه السلام: «أصعب» است. گناه كردن سخت است، اما آزاد شدن‏ و سبك شدن از اين بار، كارى سخت‏تر و بسيار مشكلى است.
در جمله ديگرى دارند:«الدخول فيها سهل و الخروج منها مع السلامة صعب»  افتادن در گناه آسان است، اما از اين چاه اگر بخواهى سالم بيرون بيايى كه تمام گناهان ظاهرى و باطنى ريشه كرده در نفست را، بيرون بريزى و خراب كنى، آن نفس عنايت شده الهى را از لابلاى اين همه تاريكى‏ها و كوه‏هاى گناه دربياورى، مشكل و سخت است. خطر ديگرى كه در اينجا وجود دارد و قرآن نيز بيان مى‏كند اين است كه: اگر نفس به زشتى‏ها عادت كند و مزه زشتى‏ها را بچشد، بعد از مدتى از خوبى‏ها نفرت پيدا مى‏كند و فرارى مى‏شود. وقتى به بى‏نمازى، ظلم و انحراف عادت كند، از خوبى‏ها نفرت پيدا مى‏كند.