جايگاه بى‏ادبان در جهنم‏

خدا در قرآن در مورد سؤال از اهل جهنم مى‏فرمايد: چرا شما را به جهنم آورده‏اند. تعجب مى‏كنند؛ چون نبايد انسان به جهنم برود. دوزخيان جواب مى‏دهند:

«لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ ما كُنَّا فِي أَصْحابِ السَّعِيرِ»

ما گوش و عقل را تعطيل كرديم. به ما مى‏گفتند: بيا گوش بده، در اين آيات، حرف‏هاى انبيا و ائمه عليهم السلام انديشه كن، مى‏گفتيم: نمى‏خواهيم. چون دنيا، دنياى زير دريايى و سفينه است و دوره اين حرف‏ها ديگر تمام شده است.

در جواب اين بى‏خردان بى‏مغز كه مى‏گويند: دوران قرآن و كلام انبيا و ائمه عليهم السلام تمام شده بايد گفت: مگر در قديم دو ضرب در دو چهار مى‏شد، حالا يازده‏ مى‏شود؟ هزاران سال قبل، خيلى قديم‏تر از قرآن نيز دو ضرب در دو، چهار مى‏شد.

بى‏عقلى تا جايى رسيده است كه مى‏گويند: حرف عقل ديگر كهنه شده است و بايد بساط دين را جمع كرد.

كلام امام مجتبى عليه السلام درباره عقل، اين سرمايه الهى و اين نور خدايى و ملكوتى اين است كه افرادى كه آن را به كار مى‏گيرند، در حال ساختن ساختمان ادب هستند.

و كسانى كه عقل را به كار نمى‏گيرند:

«لا أَدَبَ لِمَنْ لاعَقْلَ لَهُ وَ لامُرُوَّةَ لِمَنْ لاهِمَّةَ لَهُ»

آن كسى كه اراده، همت و تصميم قاطع و تحرّك ندارد، جوانمردى ندارد. انسان تنبل، مركز فساد است، اما اهل همّت، منبع جوانمردى هستند.

«وَ لا حَياءَ لِمَنْ لا دِينَ لَهُ»

آن كسى كه ايمان به خدا و قيامت نداشته، وابستگى باطنى با حضرت حق ندارد، حيا ندارد؛ يعنى از هيچ گناهى در ظاهر و باطن روى گردان نيست، سرمست دنياست و آخرت را باور ندارد و با بى‏حيايى شكم پاره مى‏كند، به ناموس مردم تجاوز مى‏كند، فتنه مى‏كند، چون دين و ايمان ندارد.

عالى‏ترين درجه عقل‏

من كلمات قصار خيلى از بزرگان، دانشمندان، حكما و عرفاى شرقى و غربى جهان را ديده‏ام. زيباتر از اين جمله در هيچ كجاى عالم از كسى صادر نشده است.

گذشتگان نگفته‏اند و آيندگان نيز نخواهند گفت، و آن اين است:

«وَ رَأْسُ العَقْلِ مُعاشَرَةُ النّاسِ بِالجَميل»

آن چيزى كه در رأس عقل است؛ يعنى عالى‏ترين مرحله عقل عملى، زيبا معاشرت كردن با انسان‏ها است. عمرى با همسر خود معاشرت كنى و ذره‏اى به او

رنج و آزار ندهى. به كمترين چيزى دل همديگر را نرنجانيد. عمرى با بچه‏ها، اقوام و مردم باشى، اما به زيبايى با آنها برخورد كنى، تا جايى كه اميرالمؤمنين عليه السلام مى‏فرمايد:

حسن جان! به قدرى زيبا برخورد كن كه وقتى مُردى، با خنده از دنيا بروى، همه چشم‏ها براى تو گريه كنند و جاى تو را در دنيا، خالى ببينند.

يعنى با رفتار، قلم، زبان، نگاه، قضاوت و اخلاق زيبا معاشرت كن.

امام عليه السلام سپس منفعت به كارگيرى عقل را مطرح مى‏كنند كه عقل عجب سرمايه عظيمى است و چه تجارت پرسودى را با اين عقل مى‏شود انجام داد:

«وَ بِالعَقْلِ تُدْرَكُ الداران جَمِيعاً»

با عقل، دنيا و آخرت به دست مى‏آيد. شخص بى‏عقل نه دنيا دارد و نه در آخرت چيزى به دست مى‏آورد. كسى كه عقل را به كار نمى‏گيرد، عمرى در طويله‏اى كه اسمش را مسكن گذاشته و آخورى به نام آشپزخانه زندگى مى‏كند، بعد وارد قبرى مى‏شود كه بدنش را زود در آن پنهان مى‏كنند كه بوى تعفّن او همه جا را زير و رو نكند.