ذكر حقيقى‏

 منابع : کتاب عرفان اسلامی جلد سه    نوشته: استاد حسین انصاریان 

امام صادق عليه السلام مى‏فرمايد:

كسى كه حقيقتاً به ياد خداست، بنده‏اى مطيع و عبدى فرمانبردار و انسانى است كه در مدار اطاعت از حق قرار گرفته و جان و قلبش به نور هدايت روشن است؛ زيرا ياد حقيقى حق، اين معنا را به انسان تذكر مى‏دهد كه انسان در محضر خداست و خداوند تبارك و تعالى به تمام شؤون ظاهر و باطن او آگاه است و هيچ چيز از نظر حضرتش پنهان و پوشيده نيست؛ در اين صورت و در اين حال و با اين چنين ذكر و ياد، حياى انسان كه از مايه‏هاى پر بركت الهى است، تجلى كرده و بر مملكت ظاهر و باطن آدمى حاكم مى‏گردد و انسان را در ميدان اطاعت و ترك گناه قرار مى‏دهد.

ذكر حقيقتى است كه آدمى را مؤدب به آداب دوست نموده و از انسان، موجودى خدايى و عنصرى الهى مى‏سازد.

ذكر حقيقتى است كه انسان را با شؤون حق آشنا ساخته و او را وادار به پرواز در ملكوت عالم مى‏كند.

ذكر حقيقتى است كه باب توبه را به روى انسان باز كرده و آدمى را در گروه تائبين‏ كه مورد محبت و عشق دوستند، قرار مى‏دهد.

ذكر حقيقتى است كه درِ تمام گناهان را به روى انسان مى‏بندد و راه نفوذ شيطان‏هاى داخلى وخارجى ودرونى وبرونى را به روى انسان مسدود مى‏نمايد.

ذكر حقيقتى است كه زمينه پديدار شدن كرامت، شرافت، اصالت، معرفت، حقيقت، واقعيت، درستى، راستى و صفات حسنه و اخلاق الهى را در صفحه وجود و هستى آدمى فراهم مى‏كند.

ذكر حقيقتى است كه آدمى را از بيمارى‏هاى مهلك قلب و نفس مى‏رهاند و ظرف وجود انسان را منبع تجلى كمالات و حسنات مى‏سازد.

ذكر حقيقتى است كه آدمى را در راه علم و معرفت و بينايى و آگاهى، قرار داده و از اين راه وسيله آشنا شدن انسان را با انبيا و امامان و اوليا و عارفان فراهم آورده و آدمى را در مجمع روحانيان قرار داده و به سرچشمه‏هاى فضيلت رسانده و عطش انسان را براى يافتن حقايق تا سرحد بى‏نهايت بالا مى‏برد.

ذكر حقيقتى است كه قلب را از قساوت و تاريكى در آورده و اين عضو پر ارزش را عرش الهى كرده و از رقّت و عطوفت و مهربانى، نسبت به بندگان حق مالامال مى‏كند.

ذكر حقيقتى است كه مشعلى از نور حق در دل، روشن مى‏كند و در سايه اين روشنى است كه انسان گذشته‏بين و آينده‏نگر مى‏گردد و به تدريج، حجاب‏هاى ظلمانى از جلوى ديدگان قلب دور شده و سرانجام از انسان يك پارچه نور و گوهرى تابناك مى‏سازد.

ذكر حقيقتى است كه ايمان را در دل استوار ساخته و جان را براى پرواز در فضاى قدس سبكبال كرده و باعث پديد آمدن شرح صدر كه از اعظم نعمت‏هاى الهى است، مى‏گردد.

ذكر حقيقتى است كه انسان را به وادى محبت دوست كشانده و با به يك‏سو زدن پرده كدورت‏ها، زمينه كشف و شهود را براى انسان فراهم مى‏كند و در اين صورت آدمى با نور قلب به مشاهده انوار عظمت و جلال و زيبايى مطلق موفق مى‏گردد و سراپاى وجودش از ديدن جمال معنوى يار غرق در عشق آتشين شده از كل عالم چشم مى‏پوشد و تنها به تماشاى شاهد بزم انس مشغول مى‏گردد و وجود همين عشق و محبت برخاسته از ذكر حقيقتى است كه علاج تمام دردهاى معنوى انسان است.

علاء الدوله سمنانى در اين زمينه مى‏گويد:

ذكر حقيقتى است كه انسان را به ياد عنايات و الطاف و محبت‏هاى حضرت حق انداخته، الطاف و عناياتى كه پرتوش از صلب پدر نسبت به آدمى تجلى كرده و كران تا كران حيات انسان را در آغوش گرفته، الطاف و عناياتى كه آثارش، در روزى انسان، در سلامت و عافيت جسم و جان، در محفوظ ماندن آدمى از انواع شرور و خطرات ظهور دارد.

توجه حقيقى به اين الطاف و عنايات بدون چون و چرا، انسان را در برابر

حضرت يار وادار به تسليم كرده و موجوديت انسان را از انوار عبادت و بندگى روشن نموده و نمى‏گذارد آدمى از خواسته‏هاى به حق محبوبش تخلف كرده، دچار گناه و عصيان گردد.

آرى، ذكر اگر بر پايه حقيقت و درستى باشد و رنگ صدق و صفا در آن يافت شود، علت مطيع بودن انسان خواهد بود، طهارت جان و پاكى فكر و خلوص نيّت و آراستگى در عمل، محصول ذكر حقيقى است.

ذاكر واقعى، هم عامل به دستورات مولاست، هم پاك از آلودگى‏ها و معاصى، ذاكر واقعى علاوه بر مطيع بودن خودش نسبت به حضرت حق، حرارت و جذبه ذكرش غافلان را نيز بيدار كرده و گم‏شدگان راه را به راه الهى هدايت مى‏كند.

عارف پاك باخته الهى قمشه‏اى، آن نغمه سراى گلستان جان و هزار دستان بوستان مهر و وفا در اين زمينه كه ذكر حقيقى ذاكران، خفتگان را نيز بيدار مى‏كند در كتاب «نغمه الهى» داستانى را بدين مضمون در شرح اين جمله از خطبه متقيان كه حضرت مولى الموالى مى‏فرمايد:

أَنْفُسُهُمْ عَفيفَةٌ «1».

به نظم كشيده:

______________________________
(1)- نهج البلاغة: خطبه 184.

آرى، انسانى كه در مدار نورانى ذكر حقيقى است، در برخورد به اوامر الهى، مجرى امر است و در برخورد به گناه حافظ پاكى و ورع خويش و نيز حافظ ديگران از افتادن به چاه تباهى و ضلالت است.

براى به دست آوردن معرفت حق و شناخت انبيا و اوليا و آشنايى با ائمه طاهرين عليهم السلام و فراگيرى محتويات وحى بكوشيم كه حاصل اين معرفت و شناخت و اين آشنايى و آگاهى ذكر حقيقى است و همين‏گونه ذكر است كه انسان را در گروه‏

______________________________
(1)- الهى قمشه‏اى.

مطيعين قرار داده و از جمع آلودگان و عاصيان دور نگاه مى‏دارد.

ذكر اگر محرك انسان به سوى واقعيت‏ها نباشد، عين غفلت است و از غفلت جز معصيت نخيزد!! و به فرموده حضرت صادق عليه السلام: مَنْ كانَ ذاكِراً لِلّهِ عَلَى الْحَقيقَةِ فَهُوَ مُطيعٌ وَمَنْ كانَ غافِلًا عَنْهُ فَهُوَ عاصٍ.