اخلاق؛ بخش سوم دين‏

اما بخش سوم دين، به تعبير قرآن و مجموعه عظيمى از روايات، اخلاق است؛ يعنى پاك بودن از پستى‏ها و رذايل روانى.

من كه در بين مردم زندگى مى‏كنم، بخيل، حريص، مغرور، متكبر، بدبين و كينه‏اى نسبت به مردم نباشم. اسم اين را پيراستگى در اخلاق گذاشته‏اند. در ميان مردم كه زندگى مى‏كنم، با محبت، مهربان، خاكسار، متواضع، فروتن، اهل دل، اهل صفا، صميميت و صدق باشم.

امير المؤمنين عليه السلام مى‏فرمايند: از هر بخشى از اين بخش‏هاى سه گانه كه كم داشته‏ باشيد، از رحمت خدا كم خواهيد داشت. براى اين كه ظرفيت خود را از رحمت خدا پر كنيد، تا اين دنيا را ترك نكرده‏ايد، تمام كمبودها را جبران كنيد؛ نمازهاى باطل را دوباره اعاده كنيد، روزه‏هاى نگرفته را بگيريد، ظلم‏هايى كه به مردم كرده‏ايد، از آن ظلم‏ها خود را پاك كنيد؛ اگر مالى كه از مردم به ناحق نزد شما مانده است، آن را به صاحب آن برگردانيد. اگر پدر و مادر را از خود رنجيده خاطر كرده‏ايد، برويد و از آنها رضايت بگيريد. اگر مردم را آزار داده‏ايد، برويد و حلاليت بطلبيد.

شيوه اسلام و مسلمانى اين است. اسلام با سه برنامه كامل است و ايمان نيز پنج بخش است: خدا، قيامت، فرشتگان، انبيا، قرآن. باور اين‏ها يك مرحله از اسلام است، اما عمل صالح، عبادت، رفتار صحيح با مردم نيز بخش دوم اسلام و اخلاق نيز بخش سوم اسلام است.