اذكار و ادعيه عيد فطر

 منابع مقالہ : کتاب تفسير و شرح صحيفه سجاديه، ج‏12   نوشتہ : حضرت آیت اللہ حسین انصاریان 

عيد فطر داراى اذكار و ادعيه و عباداتى است كه در روايات ائمه اطهار عليهم السلام به آنها اشاره شده است:

1- تكبيرات و اذكارى مانند

لا الهَ إِلَّا اللَّهُ‏

، اللَّهُ اكْبَرُ

، الْحَمْدُلِلَّهِ‏

و

سُبْحانَ اللَّهِ‏

كه زينت روز عيد فطر است. «1» همچنين در طلوع ماه شوال و صبح عيد فطر و در پى نماز عيد خوانده شود:

اللَّهُ اكْبَرُ اللَّهُ اكْبَرُ لا الهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ اكْبَرُ و لِلَّهِ الْحَمْدُ، الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلى‏ ما هَدانا وَ لَهُ الشُكْرُ عَلى‏ ما أوْلانا. «2»

خدا بزرگتر، خدا بزرگتر است، معبودى جز خدا نيست و خدا بزرگتر است، و خداى را سپاس، سپاس خداى را بر آنچه ما را بدان هدايت كرد و او را شكر بر آنچه به ما ارزانى داشت.

در قنوت نماز عيد آمده است:

اسْأَلُكَ بِحَقِّ هذَا الْيَوْمِ الَّذى‏ جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمِينَ عِيداً وَ لِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله ذُخْراً وَ شَرَفاً وَ كَرامَةً وَ مَزيداً أَنْ تُصَلِّىَ عَلى‏ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ انْ تُدْخِلَنى‏ فى‏ كُلِّ خَيْراً أَدَخَلْتَ فِيهِ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ وَ انْ تُخْرِجَنى‏ مِنْ كُلِّ سُوءٍ اخْرَجْتَ مِنْهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمْ، الَّلُهَّمَ إِنّى‏ اسْأَلُكَ خَيْرَ ما سَأَلَكَ عِبادُكَ الصَّالِحُونَ وَ اعُوذُ بِكَ مِمَّا اسْتَعاذَ مِنْهُ عِبادُكَ الْمُخْلَصُونَ. «3»

از تو درخواست مى‏كنم به حق اين روز كه براى مسلمانان عيد قرار دادى و براى محمد صلى الله عليه و آله ذخيره و فزونى در شرف، كه بر محمد و خاندان محمد درود فرستى و مرا در هر خيرى كه محمد و خاندان محمد را وارد نمودى، وارد كنى و از هر شرى كه محمد و خاندان محمد «درود خدا بر او و خاندانش» را بيرون آوردى، مرا بيرون آورى، خدايا از تو درخواست مى‏كنم، بهترين چيزى كه بندگان شايسته‏ات درخواست كردند و به تو پناه مى‏آورم از آنچه بندگان شايسته‏ات، به تو پناه بردند.

و خواندن دعاهايى ديگر در صبح عيد فطر كه در كتب أدعيه آمده است.

2- زكات فطره كه واجبى موكّد است و شرط قبولى روزه ماه رمضان است كه در صبح عيد فطر به مستحقّ از فقيران يا مصارف ديگر پرداخت مى‏شود.

3- غسل كردن و پوشيدن لباس نو و استفاده از بوى خوش و خوردن و آشاميدن كه نشان از شادى و جشن روز عيد باشد.

4- خواندن نماز عيد در اول روز و در صحرا و بيابان كه سيره پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و معصومان عليهم السلام چنين بوده است، كه دوست مى‏داشتند در هنگام برپايى نماز عيد زير آسمان بروند و ديدگانشان به آفاق عالم بيفتد و در برابر نعمت‏هاى الهى پيشانى بر زمين نهند و براى قبولى اعمال برادران دينى دعا كنند.

5- زيارت امام حسين عليه السلام و خواندن دعاى ندبه هم سفارش شده است. «4»

 6- ابوحمزه ثمالى دعايى از امام محمد باقر عليه السلام در عيد فطر و قربان و جمعه نقل كرده است؛ كه در هنگام آماده شدن براى رفتن به سوى برپايى نماز عيد خوانده مى‏شود:

اللَّهُمَّ مَنْ تَهَيَّا فِى هذَا الْيَوْمِ أَوْ تَعَبَّأَ أَوْ أَعَدَّ وَاسْتَعَدَّ لِوِفادَةٍ إِلى‏ مَخْلُوقٍ رَجَاءَ رِفْدِهِ وَ نَوافِلِه وَ فَواضِلِه وَ عَطاياهُ فَإِنَّ إِلَيْكَ يا سَيَّدى‏ تَهْيِئَتى‏ وَ تَعْبِئَتى‏ وَ إِعْدادى‏ وَ اسْتِعْدادى‏ رَجَاءَ رَفْدِكَ وَ جَوائِزِكَ وَ نَوافِلِكَ وَ فَواضِلِكَ وَ عَطائِكَ وَ قَدْ غَدَوْتُ إِلى‏ عِيدٍ مِنْ أَعْيادِ أُمَّةٍ مُحَمَّدٍ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَيْهِ و آلِهِ وَ لَمْ أَفْدِ إِلَيْكَ الْيَوْمَ بِعَمَلٍ صالِحٍ أَثِقُ بِهِ قَدَّمْتُهُ وَ لاتَوَجَّهْتُ بِمَخْلُوقٍ أَمَّلْتُهُ وَلكِنْ أَتَيْتُكَ خاضِعَاً مُقِرَّاً بِذُنُوبى‏ وَ إِساءَتى‏ إِلى‏ نَفْسى‏ فَيَاعَظِيمُ يا عَظيِمُ اغْفِرْلِىَ الْعَظِيمَ مِنْ ذُنُوبى‏ فَإِنَّهُ لايَغْفِرُ الذُّنُوبَ الْعِظامَ إِلَّا أَنْتَ يا لا الهَ إلّاأَنْتَ يا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ. «5»

خدايا! هر كس در اين روز آماده شد يا نيّت كرد يا مهيّا و مستعدّ شد، براى ورود به درگاه يكى از بندگانت به اميد جايزه‏ها و صله‏ها و بهره‏ها و عطاها، ولى اى آقاى من! آماده شدن و قصد كردن و مهيّا و مستعدّ شدن من تنها به جانب توست، به اميد جايزه‏ها و صله‏ها و بهره‏ها و عطاهايت و اينك صبح كردم در عيدى از اعياد امّت پيامبرت محمّد كه درود خدا بر او و خاندانش، و در حالى كه به عمل صالحى كه به آن اطمينان كنم، و آن را پيش آورده باشم‏ بر تو وارد نشدم و به مخلوقى كه آرزومندش باشم رو نكردم، بلكه در حال فروتنى تنها به جانب تو آمده‏ام، به گناه و بدى نسبت به خويش اعتراف دارم پس اى بزرگ، اى بزرگ، گناهان بزرگم را بيامرز كه گناهان بزرگ را جز تو نيامرزد، اى كه معبودى جز تو نيست، اى مهربان‏ترين مهربانان.

امام رضا عليه السلام هنگام بيرون رفتن براى نماز عيد در آستانه در ايستاد و خواند:

اللَّهُ اكْبَرُ، اللَّهُ اكْبَرُ، اللَّهُ اكْبَرُ، اللَّهُ اكْبَرُ عَلى‏ ما هَدانا، اللَّهُ اكْبَرُ عَلى‏ ما رَزَقَنا مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعامِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلى‏ ما أَبْلانا نَرْفَعُ بِها أَصْواتَنا ... «6»

خدا بزرگ است، خدا بزرگ است، خدا بزرگ است، بزرگتر بر آن كه هدايتمان كرد. خدا بزرگ است بر آن كه ما را از چارپايان، روزى داد، خدا را سپاس بر آن كه ما را آزمود، صداهايمان را به ذكر بلند مى‏كنيم.

از آنجا كه روز عيد فطر از اعياد بزرگ اسلامى است، سزاوار مى‏باشد همه مسلمانان جنبه وحدت و همدلى عمومى را اهميّت دهند و در بر پايى نماز عيد و مراسم قبل و بعد آن شكوه و عظمت اين برنامه دينى را در همه جا به نمايش گذارند.

پی نوشت ھا:

______________________________
(1)- كنز العمال: 8/ 546، حديث 24094- 24095.

(2)- بحار الأنوار: 88/ 116، باب 4، حديث 3؛ مصباح المتهجّد: 649.

(3)- إقبال الأعمال: 289؛ مصباح المتهجّد: 654؛ بحار الأنوار: 87/ 379، باب 1، حديث 29.

(4)- بحار الأنوار: 88/ 6، باب 2، ذيل حديث 2؛ إقبال الأعمال: 280.

(5)- بحار الأنوار: 86/ 329، باب 4، حديث 1، إقبال الأعمال: 280.

(6)- الكافى: 1/ 489، حديث 7؛ وسائل الشيعة: 7/ 454، باب 19، حديث 9844.