آداب عيد فطر

 منابع مقالہ : تفسير و شرح صحيفه سجاديه    ج‏11   نوشتہ : حضرت آیت اللہ حسین انصاریان 

شيوه‏هاى بروز شادى در روز عيد فطر برگرفته از فلسفه و حكمتِ عيد قرار دادن اين روز است. اگر شادى براى انجام تكليف است، بايد شيوه‏هاى شادى نيز همسو با اداى تكليف باشد. به چند نمونه از آداب شادى در فرهنگ معصومان عليهم السلام اشاره مى‏كنيم:

1- شاد كردن ديگران:

ائمه اطهار عليهم السلام جشن و شادى اين روز را به شكل‏هاى گوناگونى به ديگران منتقل مى‏كردند. از جمله روايات معتبرى از سيره امام سجّاد عليه السلام درباره آزادى برده‏ها آمده است كه حضرت در شب عيد از بردگان، طلب عفو و گذشت مى‏فرمود و برده‏ها را در روز عيد آزاد مى‏كردند و برده‏هاى ديگر را جايگزين آنان مى‏نمودند. «1»

2- تكبير و تهليل‏

از جلوه‏هاى سرور در اين روز و شب قبل از آن، سر دادن شعار توحيدى است.

پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله در روز عيد فطر و قربان در حالى كه صدايش را به تكبير بلند مى‏كرد، بيرون مى‏رفت و مى‏فرمود: دو عيد فطر و قربان را با تهليل (لا اله الا اللّه) و تكبير (اللّه اكبر) و تحميد (الحمداللّه) و تقديس (سبحان اللّه) زينت دهيد. «2»

3- طهارت و پاكيزگى‏

غسل كردن و عطر زدن و لباس تميز پوشيدن و تبريك گفتن از سنّت‏هاى شادى آفرين روز عيد است.

امام صادق عليه السلام مى‏فرمود:

كسى كه روز عيد نمى‏تواند در جماعت مردم شركت كند، پس غسل كند و خود را به آنچه يافت خوش بو كند و تنهايى نماز بخواند همانگونه كه به جماعت مى‏خواند.

پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله هم وقتى عطر و گلى در روز عيد فطر به دستش مى‏رسيد از همسرانش شروع مى‏كرد. «3»

4- كمك به مستمندان‏

كمك به فقيران در اين روز بزرگ اختصاص به فطريه و كفّارات و صدقات ندارد، سيره عملى پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و اولياى الهى چنين نشان مى‏دهد، روز عيد نسبت به نيازمندان ايثار و گذشت فراوانى داشته‏اند. صدقات مردم را جمع نموده و به فقيران و سالمندان اطعام و وليمه مى‏دادند. «4»

5- زيارت‏

ديد و بازديد از اقوام و آشنايان و بزرگان دينى از سيره رفتار نيك اعياد است، به ويژه در روز عيد فطر كه براى تبريك و تهنيت و امداد به يكديگر؛ ملاقات و صله رحم به جاى آورده مى‏شود.

يكى از آدابى كه در روز عيد فطر به آن سفارش شده، خواندن دعاى ندبه و زيارت امام حسين عليه السلام است. كسانى كه امكان رفتن به زيارتگاه آن حضرت را ندارند، مناسب است از راه دور زيارت كنند و زيارت‏هايى ديگر براى آن حضرت به مناسبت‏هاى مهم در كتب ادعيه آمده است. «5» به طور كلى آثار رحمت و بركات عيد سعيد فطر بسيار است، حتّى به يوم الرّحمة (روز رحمت) شناخت شده است؛ زيرا در آن روز بندگان خدا مورد لطف و رحمت پروردگار قرار مى‏گيرند و نيز خداوند در آن روز مبارك، دستور ساختن عسل را به زنبور عسل الهام فرموده و بيان كرده كه در زنبور عسل عبرت بزرگى است و هنرمندى و شگفتى آفرينش در زنبور آشكار مى‏باشد. «6»

[ «53» اللَّهُمَّ ارْزُقْنَا خَوْفَ عِقَابِ الْوَعِيدِ وَ شَوْقَ ثَوَابِ الْمَوْعُودِ حَتَّى نَجِدَ لَذَّةَ مَا نَدْعُوكَ بِهِ وَ كَأْبَةَ مَا نَسْتَجِيرُكَ مِنْهُ «54» وَ اجْعَلْنَا عِنْدَكَ مِنَ التَّوَّابِينَ الَّذِينَ أَوْجَبْتَ لَهُمْ مَحَبَّتَكَ وَ قَبِلْتَ مِنْهُمْ مُرَاجَعَةَ طَاعَتِكَ يَا أَعْدَلَ الْعَادِلِينَ‏]

خدايا! ترس از عذاب وعده شده، و شوق ثواب موعود را روزى ما فرما، تا لذّت آنچه كه از تو مى‏خواهيم و اندوه آنچه كه از آن به تو پناه مى‏بريم در يابيم، و ما را نزد خود از توبه كنندگانى كه محبّتت را بر آنان ختم كردى، و بازگشت به طاعتت را از ايشان پذيرفتى قرار ده؛ اى عادل‏ترين عادلان!

پی نوشت ھا:

______________________________

(1)- بحار الأنوار: 46/ 103، باب 5، حديث 93؛ إقبال الأعمال: 260.

(2)- كنز العمال: 8/ 546، حديث 24095؛ الجامع الصغير: 2/ 32، حديث 4579.

(3)- بحار الأنوار: 87/ 372، باب 1، ذيل حديث 24؛ الكافى: 4/ 170، باب نوادر، حديث 5.

(4)- جامع الأصول، ابن اثير: 7/ 89.

(5)- بحار الأنوار: 98/ 100، باب 13، حديث 34.

(6)- بحار الأنوار: 61/ 234، باب 10؛ المصباح، كفعمى: 514، فصل 42.