كينه و دشمنى نسبت به دنيا

بى‏ترديد دنيايى كه بايد نسبت به آن كينه و دشمنى ورزيد دنيايى است كه موجب نابود شدن ايمان و از دست رفتن رسم بندگى و عبادت و فساد اخلاق و سبب تخريب آخرت است .خدا چنين دنياى را دشمن دارد زيرا چنين دنيايى از ابزار و وسائل ابليس و ابليسان براى هجوم به ارزش‏هاى معنوى و انسانى و زنجيرى براى به اسارت كشيدن بندگان و وسيله‏اى براى قدرت گرفتن فرعونيان تاريخ و چاه خطرناكى در راه انسان و درياى ژرف و عميقى براى غرق كردن ملت‏ها و اقوام است .البته با چنين دنيايى چون خدا دشمن است بايد دشمن بود و گر نه اتصال به چنين دنيايى ، اخلاق و حالات انسان را تبديل به اخلاق و حالات فرعونيان تاريخ مى‏كند و قلب را از نظر قساوت و بى‏رحمى سخت‏تر از سنگ مى‏كند و انسان را در وضعى قرار مى‏دهد كه هرگز نه به خود رحم كند و نه به ديگران ، بلكه خود را سزاوار عذاب ابد نمايد و ديگران را هم در اين دنيا زير چكمه‏هاى بى‏رحمى‏اش لگد مال نموده ، به جان و مال و اهل و عيال آنان تجاوز نمايد و بر پيروزى‏اش در فضاى تجاوزش از شدت بى‏رحمى و سنگدلى بخندد .دنياى با اين كيفيت و دنيادار با آن وضعيت روحى آلوده ، نزد خدا از هر چيزى پست‏تر و بى‏ارزش‏تر است .حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام مى‏فرمايد :« دَارُهَا هَانَتْ عَلى رَبِّهَا فَخَلَطَ حَلاَلَهَا بِحَرَامِهَا وَخَيْرَهَا بِشَرِّهَا وَحَيَاتَهَا بِمَوْتِهَا وَحُلْوَهَا بِمُرِّهَا لَم يُصفِهَا اللّه‏ُ تَعَالى لاِءَولِيَائِهِ وَلَمْ يَضِنَّ بِهَا عَلى أعدَائِهِ ، خَيرُهَا زَهيدٌ وَشَرُّهَا عَتيدٌ وَجَمعُهَا يَنفَدُ وَمُلكُهَا يُسلَبُ وَعَامِرُهَا يَخْرَبُ فَمَا خَيرُ دَارٍ تُنقَضُ نَقْضَ البِنَاءِ . . . »  . سرايى است كه نزد پروردگارش بى‏مقدار است ، حلالش را به حرامش ، خيرش را به شرش و زندگى‏اش را به مرگش و شيرينش را به تلخش درآميخته ، خداى بزرگ آن را براى عاشقان خود و اوليائش خالص و گوارا نكرده و از پرداختن به دشمنانش دريغ ننموده ، خوبى‏اش اندك و شرش حاضر و آماده ، گرد آمده‏اش در معرض فنا و نابودى ، دولتش در حال ربوده شدن و آبادش در معرض خراب شدن است ، چه خير است در سرايى كه مانند خراب شدن ساختمان خراب مى‏شود .حضرت امام صادق عليه السلام مى‏فرمايد : پيامبر صلي الله عليه و آله بر بزغاله‏اى مرده بدون گوش كه در مزبله‏اى انداخته بودند ، گذشت ، به يارانش فرمود : اين بزغاله مرده از نظر مالى مساوى با چند درهم است ؟ گفتند : اگر زنده بود مساوى يك درهم نبود ، پيامبر فرمود :« وَالَّذِى نَفسِى بِيَدِهِ لَلدُّنيَا أهوَنُ عَلَى اللّه‏ِ مِنْ هَذَا الجَدْىِ عَلى أهْلِهِ »  . سوگند به كسى كه جانم در دست قدرت اوست ، هرآينه دنيا نزد خدا از اين بزغاله در نزد اهلش ، پست‏تر و بى‏مقدارتر است .و نيز آن حضرت فرمود :« مَنْ عَرَضَتْ لَهُ دُنيَا وَآخِرَةٌ فَاخْتَارَ الدُّنيَا عَلَى الآخِرَةِ لَقَى اللّه‏َ تعالى وَلَيْسَتْ لَهُ حَسَنَةٌ يَتَّقِى بِهَا النَّارَ وَمَنْ أخَذَ الآخِرَةَ وَتَرَكَ الدُّنيَا لَقَى اللّه‏َ يَومَ القِيَامَةِ وَهُوَ رَاضٍ عَنْهُ »  . كسى كه دنيا و آخرت به او واگذار شود پس دنيا را بر آخرت انتخاب كند ، خدا را در قيامت ديدار مى‏كند در حالى كه حسنه‏اى كه وى را از آتش دوزخ حفظ كند براى او نيست و كسى كه آخرت را اختيار كند و دنيا را رها نمايد خدا را در قيامت در حالى كه از او راضى است ملاقات كند .سويد بن غفله مى‏گويد :بر اميرالمؤمنين عليه السلام پس از آن كه در امر خلافت با او بيعت شده بود ، وارد شدم در حالى كه بر حصير كوچكى نشسته بود و جز او كسى در خانه نبود ، به او گفتم :اى اميرمؤمنان ! بيت المال در اختيار تو قرار دارد ، در اين خانه اثاثى كه مورد نياز باشد نمى‏بينم ! حضرت فرمود : پسر غفله ! خردمند براى خانه‏اى كه از دست رفتنى است اثاث جديد و تازه و فراوان و بدون ضرورت فراهم نمى‏كند ، براى ما خانه امنى است كه بهترين كالاى خود را كه عبادت خدا و خدمت به خلق است به آنجا انتقال داده‏ايم و ما به همين زودى به سوى آن خانه امن حركت خواهيم كرد ! !اهل دنيايى كه مورد كينه و دشمنى خداست و اوليائش به دستور او بايد به آن كينه ورزند علائم و نشانه‏هايى دارند كه حضرت حق در حديث معراج براى پيامبرش بيان فرمود :« أَهْلُ الدُّنيَا مَنْ كَثُرَ أكلُهُ وَضِحكُهُ وَنَوْمُهُ وَغَضَبُهُ ، قَلِيلُ الرِّضَا لاَ يَعْتَذِرُ إلى مَنْ أَسَاءَ إلَيْهِ وَلاَ يقبلُ عُذْرَ مَنِ اعتَذَرَ إلَيْهِ كَسْلانُ عِنْدَ الطَّاعَةِ شُجاعٌ عِنْدَ المَعصِيَةِ أمَلُهُ بَعِيدٌ وَأَجَلُهُ قَرِيبٌ لاَ يُحَاسِبُ نَفْسَهُ ، قَلِيلُ المَنْفَعَةِ كَثيرُ الكَلاَمِ ، قَليلُ الخَوْفِ كَثِيرُ الفَرَحِ عِنْدَ الطّعَامِ . . . »  . اهل دنيا كسى است كه پر خور و پر خنده و پر خواب و پر خشم است ، خشنودى‏اش از خدا و خلق بسيار اندك است ، از كسى كه به او بدى و ستم روا داشته ، پوزش نمى‏خواهد و پوزش پوزش خواه را نمى‏پذيرد ، هنگام طاعت و عبادت كسل و سست است و زمان گناه و معصيت شجاع و شير دل ، آرزويش دراز و مرگش نزديك است ، از خود حساب نمى‏كشد ، سودش اندك است ، سخنش بسيار است ، بيمش از عذاب كم است ، و خوشحالى توأم با غرورش نزد طعام بسيار است .در اين رواياتى كه نقل شد به ويژه فرازهايى كه در حديث معراجيّه است ، دقت كنيد ، ببينيد چنين دنيادارى و صاحب چنين اوصافى مى‏تواند اهل مهروزرى و محبّت و عشق به خود و ديگران باشد ؟كسى كه دچار دنياى فريبنده و اسير كالاى آن است و جز حرص و آز و طمع و بخل و جمع كردن ثروت از هر راهى كه بتواند ، كارى ندارد ، حالتى جز سنگدلى و قساوت قلب براى او مى‏ماند ؟ !حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود :« أقَرَبُ دَارٍ مِنْ سَخَطِ اللّه‏ِ وَأبْعَدُهَا مِنْ رِضْوَانِ اللّه‏ِ فَغُضُّوا عَنْكُمْ عِبَادَ اللّه‏ِ غُمُومَهَا وَأشغَالَهَا لِمَا قَدْ أيقَنْتُم بِهِ مِنْ فِرَاقِهَا وَتَصَرُّفِ حَالاَتِهَا »  . دنيا نزديك‏ترين سرا به خشم خدا ، و دورترين خانه از خوشنودى حق است ، پس اى بندگان خدا ! از اندوه نسبت به آن و مشاغل آن به خاطر اين كه به جدايى‏اش از خود و تغيير حالاتش يقين داريد ، چشم بپوشيد .
دوست داشتن نيكان و اخيار
اخيار و نيكان ، انسان‏هايى هستند كه از جمال باطن و زيبايى درون و ارزش‏هاى معنوى برخوردارند .بى‏ترديد هنگامى كه انسان به زيبايى باطن آنان و ارزش‏هاى معنوى ايشان آگاه شود ، در قلب خود كشش و محبتى فراوان نسبت به آنان احساس مى‏كند و در حقيقت با اين شناخت به اجراى فرمان حق كه دوست داشتن آنان است موفق مى‏شود .اخيار به خاطر دارا بودن ارزش‏هاى الهى و انسانى مورد محبّت خدايند و بر انسان لازم است با تكيه بر شناخت آنان به دوستى و مهرورزى نسبت به آنان از آن جهت كه محبوب خدايند ، برخيزد و آنان را براى معاشرت و همنشينى برگزيند و از نفس پاكشان براى تصفيه قلب خود استفاده كند .مهرورزى به اخيار و دوست داشتن آنان ، براى قلب عبادتى بس مهم و زمينه‏اى براى جلب رحمت و رأفت و عطوفت حضرت حق نسبت به خود است .در حديث معراجيه به بخشى از اوصاف اخيار به اين صورت اشاره شده است :چهره هايشان لاغر ، حيا و شرمشان بسيار ، نادانى‏شان فوق العاده اندك ، سودشان سرشار ، حيله و مكرشان كم ، مردم از آنان در راحت و خودشان از خودشان به خاطر خدمت به ديگران در رنج ، سخنشان سنجيده و حسابگر خويش‏اند ، خود را براى عبادت و بندگى به تعب و مشقت مى‏اندازند ، چشمشان مى‏خوابد و دلشان بيدار است ، ديدگانشان اشك‏ريز و دل‏هايشان به ياد خداست ، هنگامى كه مردم را در گروه غافلان بنويسند ، آنان را در گروه ذاكران ثبت مى‏كنند ، چيزى چشم به هم زدنى آنان را از خدا باز نمى دارد ، دنبال پر خورى و پر حرفى و لباس فراوان نيستند ، مردمان نزد آنان چون ميت‏اند و خدا نزد آنان زنده و جاويد و پايدار است .راستى اين خصلت‏ها حقايقى هستند كه زمينه ظهور عشق و محبّت در قلب را فراهم مى‏كنند .اگر در صفحات گذشته به اين حقيقت اشاره كرديم كه دين و اصول و فروع و احكام و قوانين آن منبع و كانون شعله‏ور شدن محبّت و مهر و علاقه و عشق در قلب است و بلكه خود محبّت است ، چيزى به گزاف نگفته و ننوشته‏ايم و همان را يادآورى مى‏كنيم كه كتاب‏هاى عمده شيعه از حضرت امام صادق عليه السلام نقل كرده‏اند :« هَلِ الدِّينُ إلاّ الحُبُّ »  . آيا دين جز محبّت است ؟

بر گرفته از کتاب فرهنگ مهرورزی استاد حسین انصاریان