توبه « وحشى »

در «مجمع البيان»  در ذيل آيه : إِنَّ اللّهَ لاَ يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذلِكَ لِمَن يَشَاءُ   .مسلماً خدا اين كه به او شرك ورزيده شود نمى‏آمرزد ، و غير آن را براى هر كس كه بخواهد مى‏آمرزد . و هر كه به خدا شرك بياورد ، مسلماً گناه بزرگى را مرتكب شده است . آمده است :  وحشى و يارانش پس از به شهادت رساندن « حمزه » عموى پيامبر به مكّه فرار كردند ، سرانجام از عمل خود پشيمان شدند ، نامه‏اى به پيامبر اسلام  صلى‏الله‏عليه‏و‏آله نوشتند كه ما بر كرده خود پشيمانيم و علاقه‏منديم به آيين اسلام رو كنيم ؛ ولى يكى از آيات قرآن مانع ماست آنجا كه مى‏فرمايد :  وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِى حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلاَ يَزْنُونَ   . و آنان كه معبود ديگرى را با خدا نمى‏پرستند ، و كسى را كه خدا خونش را حرام كرده است ، جز به حق نمى‏كشند ، و زنا نمى‏كنند . چون ما مرتكب گناهِ شرك و قتل و زنا شده‏ايم ، اميد به رحمت نداريم .  در جواب نامه وحشى اين آيه نازل شد : إِلاَّ مَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلاً صَالِحاً فَأُولئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ   . مگر آنان كه توبه كنند و ايمان آورند و كار شايسته انجام دهند كه خدا بدى‏هايشان را به خوبى‏ها تبديل مى‏كند . پيامبر  صلى‏الله‏عليه‏و‏آله شخصى را مأمور كرد تا به مكّه رفته و اين آيه را براى وحشى و يارانش بخواند . پس از آن كه از آيه مورد نظر با خبر شدند گفتند : اين شرطى شديد و تكليفى دشوار است ، ما مى‏ترسيم از عمل كننده‏هاى اين آيه نشويم .  حق تعالى اين آيه را فرستاد :  إِنَّ اللّهَ لاَ يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذلِكَ لِمَن يَشَاءُ   .مسلماً خدا اين كه به او شرك ورزيده شود نمى‏آمرزد ، و غير آن را براى هر كس كه بخواهد مى‏آمرزد . چون پيامبر  صلى‏الله‏عليه‏و‏آله اين آيه را فرستاد گفتند : مى‏ترسيم از گروه لِمَن يَشَاءُ ( براى كسى كه بخواهد ) نباشيم .  در اين هنگام اين آيه نازل شد :  قُلْ يَا عِبَادِىَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنفُسِهِمْ لاَ تَقْنَطُوا مِن رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ   .بگو : اى بندگان من كه [ با ارتكاب گناه ] بر خود زياده روى كرديد ! از رحمت خدا نوميد نشويد ، يقيناً خدا همه گناهان را مى‏آمرزد ؛ زيرا او بسيار آمرزنده و مهربان است .

بر گرفته از کتاب عرفان اسلامی استاد حسین انصاریان