نماز

نماز حقيقتى است كه ظاهر و باطن انسان را در گردونه‏ى طهارت و پاكى مادى و معنوى قرار مى‏دهد، و درون و برون را زينت مى‏بخشد، و براى نمازگزار نورانيتى خاص ايجاد مى‏كند.

قرآن مجيد در برخى از آيات مردم را به نماز دعوت مى‏كند، و آن را به عنوان فريضه‏ى الهى ارايه مى‏نمايد، و با امر به نماز وجوب آن را بر عهده‏ى انسان محقق مى‏داند.

«وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ ما تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ» «1».

و نماز را به پا بداريد، و زكات بپردازيد، و آنچه را از خير براى خود پيش مى‏فرستيد، نزد خداوند خواهيد يافت، همانا خداوند به آنچه انجام مى‏دهيد آگاه است.

قرآن مجيد در پاره‏اى از آيات مردم را براى در هم شكستن موج مشكلات و سختى‏ها، و آسان شدن تكاليف و امور خير و بر، به كمك گرفتن و استعانت جستن از نماز و صبر دعوت مى‏نمايد:

«وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ» .

از صبر (بر طاعات و صبر بر معاصى و حفظ پاكدامنى) و نماز كمك بخواهيد، كه اينها جز بر آنان كه اهل خشوعند سنگين و سخت است.

البته نمازى قدرت كمك دادن به انسان را دارد كه واجد شرايط فقهى و معنوى باشد. نمازى كه مباح بودن لباس و مكان و آب وضو و غسل و خاك تيمم در آن رعايت شده باشد، نمازى كه با ترتيب و طمأنينه و در وقت معين خودش خوانده شود، نمازى كه نمازگزارش از كسالت و بى‏حالى دور باشد، نمازى كه نيت پاك و خلوص و اخلاص آن را بدرقه كند، چنين نمازى قدرت دارد در تمام مشكلات و سختى‏ها به انسان كمك دهد، و زمينه‏ى عمل به هر خيرى را براى آدمى فراهم نمايد.

قرآن مجيد در قسمتى از آيات، نماز را از نشانه‏هاى اهل ايمان ذكر مى‏كند.

«إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آياتُهُ زادَتْهُمْ إِيماناً وَ عَلى‏ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ* الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ» .

همانا اهل ايمان آنانى هستند كه چون ياد خدا شود، دلهايشان از عظمت حق غرق ترس شود، و چون آيات الهى بر آنان خوانده شود ايمانشان را اضافه كند، و بر پروردگارشان تكيه مى‏كنند، اهل ايمان به پا كننده‏ى نمازند، و از آنچه خداوند به آنان روزى كرده انفاق مى‏نمايند.

قرآن مجيد از نمازى كه توأم با خواب و چرت و سستى و كسالت و هر چيزى كه مانع از حضور قلب است نمازگزاران را منع مى‏كند، و از اهل تكليف نمازى مى‏خواهد كه در وقت نشاط و راحتى، و صفا و پاكى، و همراه با خلوص و اخلاص و حضور قلب، و رعايت شرايط باطنى و ظاهرى صورت بگيرد:

«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُكارى‏ حَتَّى تَعْلَمُوا ما تَقُولُونَ...» .

اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! به نماز نزديك نشويد در حالى كه دچار عاملى هستيد كه مانع از حضور قلب است، نماز را در حالتى به جا آوريد كه بدانيد چه مى‏گوييد.

قرآن مجيد دعوت زن و بچه را به نماز از اخلاق پيامبران مى‏داند، و براى نمونه در رابطه با اين حقيقت از دعوت حضرت اسماعيل به نماز خبر مى‏دهد:

«وَ كانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلاةِ وَ الزَّكاةِ وَ كانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِيًّا» .

اسماعيل خانواده‏اش را به نماز و زكات امر مى‏كرد، و او در افعال و اقوالش مورد رضايت حق بود.

قرآن مجيد نماز را بازدارنده‏ى نمازگزار از فحشا و منكرات مى‏داند. آرى به تجربه ثابت شده كه نماز واقعى، انسان را از فحشا و منكرات باز مى‏دارد و روح و روان را تصفيه مى‏كند، و اعضا و جوارح را در گردونه‏ى طاعت خدا قرار مى‏دهد.

«... وَ أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ...» .

و نماز را به پا دار، همانا نماز انسان را از فحشا و منكرات باز مى‏دارد.

قرآن مجيد، بى‏نماز و بخيل و اهل باطل و تكذيب كنندگان قيامت را اهل جهنم مى‏داند:

«قالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ* وَ لَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ* وَ كُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخائِضِينَ* وَ كُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ» .

ما از نمازگزاران نبوديم، و به مسكين طعام نخورانديم، و با اهل باطل به بطالت گذرانديم، و روز جزا را تكذيب كرديم.

قرآن مجيد، غافل از حقيقت نماز و نمازگزار رياكار را تكذيب كننده‏ى دين مى‏داند:

«فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ* الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ* الَّذِينَ هُمْ‏ يُراؤُنَ» .

واى بر نمازگزاران، آنان كه از نمازشان در غفلتند، و نماز را به خاطر خودنمايى و ريا مى‏خوانند!

در رابطه با نماز و شرايط فقهى و معنوى آن روايات بسيارى وارد شده كه به بخشى از آن اشاره مى‏شود:

حضرت باقر عليه السلام در روايتى ضمن سفارش به امورى مى‏فرمايند: و نيز نمازت را كوچك مشمار كه رسول خدا وقت از دنيا رفتنش فرمودند:

لَيْسَ مِنّى مَنِ اسْتَخَفَّ بِصَلاتِهِ لَايَرِدُّ عَلَىَّ الْحَوْض لَاوَاللَّهِ، لَيْسَ مِنّى مَنْ شَرِبَ مُسْكِراً لَايَرِدُّ عَلَىَّ الْحَوْضَ لَاوَاللَّهِ‏ .

از من نيست كسى كه نمازش را سبك بشمارد، به خدا قسم كنار كوثر وارد بر من نمى‏شود، از من نيست كسى كه مست كننده بنوشد، واللَّه قسم بر من در كنار كوثر وارد نمى‏گردد.

موسى به خداوند عرضه داشت: پاداش كسى كه نمازش را به وقت بخواند چيست؟ خطاب رسيد:

اعْطِيهِ سُؤْلَهُ، وَابيحُهُ جَنَّتِى‏ «3».

خواسته‏اش را عطا مى‏كنم، و بهشت را بر او مباح مى‏نمايم.

از حضرت صادق عليه السلام روايت شده:

احَبُّ الْعِبادِ الَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ رَجُلٌ صَدوقٌ فى حَدِيثِهِ، مُحافِظٌ عَلى‏ صَلَواتِهِ وَمَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَيْهِ مَعَ اداءِ الْامانَةِ .

محبوب‏ترين بندگان به پيشگاه حق، مردى است كه در گفتارش راستگوست، نمازها و واجبات ديگرش را محافظت مى‏كند، و ادا كننده‏ى امانت است.

ابن مسعود مى‏گويد: از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم پرسيدم: بهترين اعمال نزد خدا چيست؟ فرمودند:

الصَّلَاةُ لِوَقْتِهَا .

نماز در وقتش.

رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمودند:

لَا تُضَيِّعُوا صَلَاتَكُمْ، فَانَّ مَنْ ضَيَّعَ صَلَاتَهُ حُشِرَ مَعَ قَارُونَ وَهامان، وَكانَ حَقّاً عَلَى اللَّهِ انْ يُدْخِلَهُ النّارَ مَعَ الْمُنافِقينَ، فَالْوَيْلُ لِمَنْ لَمْ يُحافِظْ عَلى‏ صَلَاتِهِ وَاداءِ سُنَّةِ نَبِيِّهِ‏ .

نمازهاى خود را ضايع مكنيد، همانا كسى كه نمازش را ضايع كند با قارون و هامان محشور مى‏شود، و بر خداوند است كه او را با منافقين وارد آتش كند، پس واى بر كسى كه بر نماز و اداء سنت پيامبرش محافظت نكند!

امام صادق عليه السلام فرمودند:

يُعْرَفُ مَنْ يَصِفُ الْحَقَّ بِثَلَاثِ خِصالٍ: يُنْظَرُ الى‏ اصْحابِهِ مَنْ هُمْ؟ وَالى‏ صَلَاتِهِ كَيْفَ هِىَ وَفِى اىِّ وَقْتٍ يُصَلّيها، فَانْ كانَ ذَا مالٍ نُظِرَ ايْنَ يَضَعُ مالَهُ‏ ؟

كسى كه حق را وصف مى‏كند به سه خصلت شناخته مى‏شود: بايد دقت شود كه دوستان او چه كسانى هستند، و نمازش چگونه است و چه وقت مى‏خواند، و اگر داراى ثروت است، ثروتش را كجا خرج مى‏كند؟

حضرت امام صادق عليه السلام فرمودند: شيعيان ما را در سه چيز امتحان كنيد: در اوقات نماز كه چگونه بر خواندن آن در وقت معينش محافظت مى‏نمايند، و نسبت به اسرار كه چگونه آن را از دشمنان ما پنهان مى‏دارند، و در رابطه با اموالشان كه چگونه با برادران دينى خود مواسات مى‏نمايند .